1.2lyk-spart.lak.sch.gr/ergasies/oikonomikes kriseis apo thn archaiothta... · Η...

Click here to load reader

  • date post

    25-Sep-2019
  • Category

    Documents

  • view

    2
  • download

    0

Embed Size (px)

Transcript of 1.2lyk-spart.lak.sch.gr/ergasies/oikonomikes kriseis apo thn archaiothta... · Η...

  • 1

    1.ΕΙΣΑΓΩΓΗ.

    Το οικονομικό σύστημα που βασίζεται στην παραγωγή και την ανταλλαγή εμπορευμάτων

    συχνά αντιμετωπίζει προβλήματα που επηρεάζουν σημαντικά την οικονομική κατάσταση

    και τη ζωή πολυπληθών μερίδων του πληθυσμού.

    Μιλούμε για κρίση του συστήματος, όταν ο ομαλός μέχρι τη στιγμή εκείνη τρόπος

    λειτουργίας του διακόπτεται ή γίνεται υποτονικός, με δυσάρεστες συνέπειες στην

    οικονομική ζωή και στη ζωή των ανθρώπων.

    Στην ερευνητική εργασία που ακολουθεί επιχειρήσαμε να κάνουμε μια ιστορική αναδρομή

    σε σημαντικές οικονομικές κρίσεις που έπληξαν την ανθρωπότητα από την αρχαιότητα έως

    σήμερα.

    Προτού ξεκινήσουμε το ταξίδι μας θεωρούμε πως πρέπει να κάνουμε μια αναφορά στην

    τυπολογία των κρίσεων. Οι οικονομικές κρίσεις διακρίνονται σε α) κρίσεις παραγωγής και

    β) κρίσεις ζήτησης.

    Οι κρίσεις παραγωγής έχουν ως χαρακτηριστικό τη μαζική και απότομη πτώση της

    παραγωγής και προσφοράς αγαθών που πρόκειται να καλύψουν τις ανάγκες του

    κοινωνικού συνόλου.

    Οι κρίσεις ζήτησης προκαλούνται όταν σημειωθεί μαζική και απότομη πτώση στα

    χρηματικά διαθέσιμα ή τα περιουσιακά στοιχεία με τα οποία χρηματοδοτείται η απόκτηση

    καταναλωτικών αγαθών.

  • 2

    2. ΟΙΚΟΝΟΜΙΚΗ ΚΡΙΣΗ ΣΤΗΝ ΑΘΗΝΑ ΤΟΥ 5ου ΑΙΩΝΑ Π.Χ

    Α.ΣΗΜΑΣΙΑ ΤΟΥ ΟΡΟΥ ΟΙΚΟΝΟΜΙΑ ΣΤΗΝ ΑΡΧΑΙΑ ΕΛΛΑΔΑ.

    Η «οικονομία « αφορά τη σωστή λειτουργία του οίκου και τη διαχείριση της αγροτικής

    περιουσίας.

    Β. Η ΟΙΚΟΝΟΜΙΚΗ ΣΚΕΨΗ ΤΟΥ ΑΡΙΣΤΟΤΕΛΗ.

    Αρχικά ο Αριστοτέλης διαχώρισε την οικονομική δραστηριότητα σε δύο τομείς : ο ένας

    ασχολείτο με την παραγωγή και τη διαχείρισή της και ονομαζόταν οικονομία και ο άλλος

    με το κέρδος και το εμπόριο , και το ονόμασε χρηματιστική. Επιπλέον, διατύπωσε πολλές

    θεωρίες μία εκ των οποίων ήταν η αρχή της φθίνουσας χρησιμότητας, σύμφωνα με την

    οποία η αυξανόμενη ζήτηση για ένα αγαθό, τελικά, περιορίζεται. Μια άλλη ήταν η

    αλληλεγγύη των γενεών, δηλαδή η διασφάλιση οικονομικών πόρων για την επόμενη γενιά

    από τα πιο ηλικιωμένα μέλη της κοινωνίας και αντίστροφα .Ακόμη ανέφερε τη σημασία του

    σωστού προγραμματισμού και της συλλογικότητας για την επίτευξη μιας συγκεκριμένης

    προσπάθειας, που πρέπει να αποτελεί χαρακτηριστικό της κοινωνίας, τη λεγόμενη

    μεσότητα. Επιπρόσθετα, κατά τον Αριστοτέλη η διόρθωση μιας οικονομικής αδικίας πρέπει

    να γίνεται με τέτοιο τρόπο που να επανέρχεται η ισορροπία. Τέλος, χρησιμοποίησε τις

    ιδιαίτερες μαθηματικές του ικανότητες για να επαληθεύσει τις οικονομικές του θεωρίες.

    Γ. Η ΟΙΚΟΝΟΜΙΚΗ ΣΚΕΨΗ ΤΟΥ ΞΕΝΟΦΩΝΤΑ.

    "Τα βασικά σημεία της σκέψης του Ξενοφώντα για την οικονομία της Ελλάδας"

    Ο Ξενοφώντας συνοδεύοντας τον Κύρο στις εκστρατείες του είχε την ευκαιρία να

    παρατηρήσει και να συγκρίνει τις οικονομικές συμπεριφορές διαφόρων λαών. Όταν

    επέστρεψε στην Αθήνα τις συμπεριέλαβε στα έργα του. Είναι γεγονός ότι πολλές από αυτές

    μπορούν να θεωρηθούν ως πρώτες προσπάθειες οικονομικής σκέψης. Ειδικότερα,

  • 3

    αναφέρει ότι η επαγγελματική εξειδίκευση έχει ως απόρροια τη μεγαλύτερη

    αποτελεσματικότητα ενός ατόμου σ' ένα συγκεκριμένο τομέα. Επιπροσθέτως, πίστευε ότι

    για να ενισχυθεί η ευμάρεια μιας κοινωνίας επιβάλλεται να επιβραβεύονται οι εφευρέτες

    χρήσιμων πραγμάτων και ακόμα επισημαίνει ότι η ανταλλαγή υπό συνθήκες γίνεται προς

    αμοιβαίο συμφέρον. Ο Ξενοφών διατύπωσε την άποψη, ότι η αξία ενός αγαθού δεν

    καθορίζεται μόνο στην παραγωγή, αλλά μπορεί να μεταβάλλεται στη διαδρομή μέχρι τον

    καταναλωτή και μπορεί να διαφέρει ανάλογα με το ποιος θέλει το αγαθό. Διαχώρισε την

    αξία χρήσης από την αξία ανταλλαγής και ουσιαστικά διέκρινε τη διαφορά ανάμεσα στη

    προσφορά και στη ζήτηση. Μάλιστα, υπογραμμίζει ότι το εμπόριο μιας πόλης είναι βασικός

    παράγοντας και για την οικονομική ανάπτυξη άλλων πόλεων. Στο βιβλίο του "Πόροι ή περί

    προσόδων" αναλύει τρόπους αξιοποίησης των προϊόντων της πόλης και εκμετάλλευσης των

    ορυχείων με σκοπό την αύξηση των κρατικών εσόδων. Αξιοσημείωτη είναι η αναφορά της

    πρότασης του, να συμμετέχει το δημόσιο στις έρευνες νέων μεταλλείων από κοινού με

    ιδιώτες, ώστε να υφίσταται διασπορά επιχειρηματικού κινδύνου. Ο Ξενοφώντας,

    επιθυμώντας να αποφύγει τυχόν αποδοκιμασίες για την παραπάνω του άποψη,

    καθησυχάζει το πλήθος, λέγοντας πως η σύμπραξη όχι μόνο δεν θα βλάψει το δημόσιο και

    τους ιδιώτες, άλλα θα ενισχύσει ιδιαιτέρως και τις δύο πλευρές.

    Δ. ΗΟΙΚΟΝΟΜΙΚΗ ΣΚΕΨΗ ΤΟΥ ΠΛΑΤΩΝΑ.

    Όσον αφορά την οικονομική προσέγγιση του Πλάτωνα βρίσκεται σε μια πρόταση που

    διαμόρφωσε για την ιδανική Πολιτεία στο ομώνυμο έργο του. Σαφώς κατανοεί ότι η

    μοιρασιά του πλούτου θα ευνοήσει την ανάκαμψη της πόλης και γι αυτό πρότεινε όρια

    στην ανισότητα των περιουσιών. Τέλος, είναι αξιοσημείωτο το γεγονός ότι ο Πλάτωνας ως

    συντηρητικός με το εμπόριο και τα εμπορεύματα ,όπως ο ίδιος τονίζει, έτρεφε

    περιφρόνηση προς αυτούς. Γι’ αυτό το λόγο ο Πλάτωνας ήταν υπέρ του καταμερισμού

    εργασίας με βάση την κοινωνική θέση και όχι την ειδίκευση.

    Ε. ΝΟΜΙΣΜΑ, ΔΑΝΕΙΣΜΟΣ ΚΑΙ ΚΡΙΣΕΙΣ ΧΡΕΟΥΣ ΣΤΗΝ ΑΡΧΑΙΟΤΗΤΑ.

  • 4

    Έκδοση του χρήματος στην αρχαιότητα. Στην αρχαιότητα κάθε πόλη έκοβε το δικό της

    νόμισμα με βάση τα μέταλλα που είχε στην κατοχή της. Η ανταλλακτική αξία τους

    καθοριζόταν από το βάρος τους και την ποιότητα των μετάλλων που περιείχαν. Έτσι η

    κατοχή κοιτασμάτων χρυσού και αργύρου μπορούσε να αναδείξει μια πόλη η ένα κράτος σε

    μεγάλη οικονομική δύναμη. Σε άλλες περιπτώσεις η κοπή νομίσματος γινόταν με τη

    μετατροπή του χρυσού που ήταν αποθηκευμένος σε νομίσματα έτσι ώστε να υπάρξει

    κυκλοφορία. Χαρακτηριστικό είναι το παράδειγμα του Μ. Αλεξάνδρου ο οποίος προχώρησε

    με αυτό τον τρόπο στην κοπή του πρώτου καταγεγραμμένου διεθνούς νομίσματος.

    Νόθευση νομισμάτων. Στην Αρχαία Ελλάδα η πρώτη μέθοδος νοθείας του νομίσματος

    ήταν το ξάκρισμα. Το ξάκρισμα εφαρμοζόταν σε μεγάλη έκταση και χρησίμευε όταν οι

    πόλεις ήθελαν να καλύψουν μεγάλα έξοδα όπως εκστρατείες. Στην ουσία το ξάκρισμα είναι

    η ανάμειξη ρινιδίων μετάλλων, κάποιων χωρίς αξία, που τα χύτευαν και έκοβαν νέο

    νόμισμα με φαινομενικά την ίδια αξία.

    Δανεισμός. Ο έντονος δανεισμός γινόταν εκτεταμένα στην αρχαιότητα κυρίως από

    πλουσίους εμπόρους και ναούς οι οποίοι εισέπρατταν εισφορές από τους πιστούς και

    αναλάμβαναν τη φύλαξη των χρημάτων τους. Ο έντονος δανεισμός οδήγησε σε απλήρωτα

    χρέη, τα οποία μπορούσαν να έχουν ως αποτέλεσμα την υποδούλωση των οφειλετών ή την

    κατάσχεση της γης τους. Έτσι πολλοί Αθηναίοι έχασαν τη γη τους και αποκλείστηκαν από τη

    συμμετοχή στα κοινά

    Αντιμετώπιση των χρεών. Για να αντιμετωπιστούν τα χρέη και να αποφευχθεί η πολιτική

    κρίση ο Σόλων εφάρμοσε ένα μέτρο, τη σεισάχθεια. Αυτό το μέτρο απάλλαξε τους

    οφειλέτες απ’ τα χρέη και τους επέτρεψε να κρατήσουν τα κτήματά τους. Στην περίπτωση

    των Συρακουσών ο ηγεμόνας Διονύσιος για να αντιμετωπίσει το υψηλό κρατικό χρέος

    διπλασίασε την αξία των νομισμάτων των υπηκόων του και τους πήρε τα μισά για να

    ξεπληρώσει τους δανειστές επιφέροντας ένα κούρεμα της τάξης του50%.

    ΣΤ. ΠΩΣ ΑΠΕΦΥΓΕ ΤΟΥΣ ΛΙΜΟΥΣ Η ΑΘΗΝΑ

    Η Αθήνα πήρε δραστικά μέτρα για να αποφύγει την οικονομική κρίση αλλά και την

    έλλειψη σιτηρών. Αρχικά δημιούργησε ένα σύστημα παραγωγής με σκοπό την διασφάλιση

    της τροφοδοσίας και την αναπλήρωση της αγοράς σιτηρών σε περιόδους σιτοδείας. Αυτό

    είχε ως αποτέλεσμα να μην καταστραφούν από τις αντίξοες καιρικές συνθήκες και τις

    εισβολές κυρίως από πειρατές. Στη συνέχεια μετέφεραν τα σιτηρά σε αποθήκες που τους

    έλεγαν σιτώνες . Από τις αποθήκες τα προμηθεύονταν οι έμποροι ,τα μετέφεραν στην

    Αθήνα και τα μεταπωλούσαν στους σιτοπώλες και αυτοί με τη σειρά τους τα διέθεταν

    στους καταναλωτές. Επειδή όμως αυτό κάποιες φορές το εκμεταλλεύονταν αυτοί που

    είχαν μονοπώλιο η Αθήνα απαγόρευσε στους σιτοπώλες να διακινούν πάνω από 50

    καλάθια καθημερινά. Σκοπός αυτού του μέτρου ήταν η ρύθμιση της προσφοράς με κανόνες

    ποσοτήτων και όχι οροφές τιμών. Τους κανόνες αυτούς έπρεπε να τους εφαρμόζουν οι

    σιτοφύλακες. Επίσης ένα μέτρο που πάρθηκε από την πολιτεία ήταν η αύξηση των

    σιτοφυλάκων από 25 σε 50 και η επέκταση τον αρμοδιοτήτων τους. Επιπρόσθετα, η βουλή

  • 5

    διόρισε τους αγορανόμους ως φύλακες και η επιλογή των φυλάκων γινόταν πλέον με κλήρο

    για να μην υπάρξουν φαινόμενα συνεννόησης και εξαγοράς.

    Ζ.ΑΙΤΙΕΣ ΤΗΣ ΟΙΚΟΝΟΜΙΚΗΣ ΚΡΙΣΗΣ ΤΗΣ ΑΘΗΝΑΣ ΣΤΑ ΤΕΛΗ ΤΟΥ 5ου αιώνα π.Χ

    Από τις πλέον χαρακτηριστικές οικονομικές κρίσεις στην ελληνική αρχαιότητα είναι η

    οικονομική κρίση που γνώρισε η Αθήνα κατά τον Πελοποννησιακό Πόλεμο (431-404 π.Χ.).

    Τα αίτια της κρίσης αυτής είναι ποικίλα και προκάλεσαν μεγάλο πλήγμα στην Αθηναϊκή

    πολιτεία. Συνοπτικά θα μπορούσαμε να πούμε ότι είναι τα εξής :

    1. Η Αθήνα έκοψε μεγάλη ποσότητα νομισμάτων για τα έξοδα των πολεμικών

    επιχειρήσεων.

    2. Σταδιακά η Αθήνα άρχισε να εξαντλεί τους πόρους της και οι Σπαρτιάτες έλεγχαν την

    ύπαιθρο με αποτέλεσμα να αποκοπεί η πρόσβαση της Αθήνας στα μεταλλεία του Λαυρίου.

    3. Η καταστροφή του εκστρατευτικού σώματος της Αθηνάς είχε μεγάλο κόστος για την

    αναδιάρθρωση των πλοίων και του στρατού.

    4. Τα μέλη της Αθηναϊκής συμμαχίας σταμάτησαν να πληρώνουν φόρο υποτελείας.

    Η Αθήνα στήριξε την οικονομία της στις εισφορές που κατέβαλλαν οι Σύμμαχοί της για

    μεγάλο διάστημα. Τα πράγματα δυσκόλεψαν όταν οι Σύμμαχοι σταμάτησαν να πληρώνουν

    τους φόρους. Βέβαια συνέβαλλαν κι άλλοι παράγοντες στην όξυνση της οικονομικής

    κρίσης. Αυτοί ήταν τα έξοδα των πολεμικών επιχειρήσεων που έπρεπε να αντιμετωπιστούν

    άμεσα. Οι δαπάνες που είχε κάνει ο Περικλής για το οικονομικό πρόγραμμα και για την

    εξόφληση των μισθών για υπηρεσία σε διάφορες δημόσιες θέσεις. Γι' αυτό το λόγο η Αθήνα

    έκοψε μεγάλη ποσότητα αργυρών νομισμάτων.

    Ο Περικλής με τις πράξεις του, οδήγησε την Αθήνα στην οικονομική κρίση αφού, ναι μεν

    κατασκεύασε μνημεία που κοσμούσαν τη αρχαία Αθήνα, αλλά για την δημιουργία αυτών

    απαιτήθηκαν θυσίες. Αρχικά ο Περικλής είχε προκαλέσει τις αντιδράσεις στη βουλή των

    500, οι οποίοι για πρώτη φορά έλεγχαν σε τόσο μεγάλο βαθμό τα φορολογικά θέματα. Οι

    αντιδράσεις οφείλονται στο ότι ο Περικλής ήθελε να επιβάλλει φόρους, με σκοπό την

    χρηματοδότηση της ναυπήγησης στόλου. Επιπλέον, για να περιορίσει την εξουσία του

    Αρείου Πάγου, χορήγησε επιμίσθια στους οικονομικά ασθενέστερους, ώστε να μπορούν να

    συμμετέχουν. Αυτό προκάλεσε επικρίσεις, επειδή χειροτέρεψαν τα δημοσιονομικά και

    αλλοίωσε την ουσιαστική συμμετοχή στα κοινά. Και τέλος, λόγω της τάσης του Περικλή για

    δαπάνες τον οδήγησε στην εξάντληση των αποθεμάτων χρυσού, που είχαν αποταμιεύσει

    για περίπτωση ανάγκης, με αποτέλεσμα να ξεσπάσει πόλεμος και η πόλη να υποκύψει στην

    Σπάρτη. Όλα αυτά οδήγησαν στην οικονομική κρίση της Αθήνας στα τέλη του 5ου αιώνα.

    Ζ. ΜΕΤΡΑ ΠΟΥ ΕΛΗΦΘΗΣΑΝ ΓΙΑ ΤΗΝ ΑΝΤΙΜΕΤΩΠΙΣΗ ΤΗΣ ΚΡΙΣΗΣ.

    Για να αντιμετωπιστεί η κρίση οι Αθηναίοι έλαβαν δυο μέτρα:

  • 6

    1.Χρησιμοποιησαν το περίβλημα από τα χρυσά αγάλματα νικών για να εκδώσουν χρυσά

    νομίσματα .Όλα αυτά τα τάλαντα είχαν σκοπό να χρησιμοποιηθούν σε διαφορετικές

    αναλογίες στην Αθήνα.

    2.Τα τετράδραχμα τέθηκαν σε κυκλοφορία και είχαν την αξία των αργυρών. Δηλαδή οι

    Αθηναίοι για την αντιμετώπιση της κρίσης νόθευσαν νομίσματα επειδή είχαν χαμηλότερο

    κόστος. Νόθευση σήμαινε ότι ισορρόπησαν την αξία του χαλκού με του αργυρού αν και ο

    χαλκός μέχρι τότε είχε μικρότερη αξία.

    3. ΟΙΚΟΝΟΜΙΚΕΣ ΘΕΩΡΙΕΣ ΚΑΙ ΠΡΑΚΤΙΚΕΣ ΤΗ ΒΥΖΑΝΤΙΝΗ ΠΕΡΙΟΔΟ

    Α. ΘΕΩΡΙΕΣ ΚΑΙ ΚΡΙΣΕΙΣ ΚΑΤΑ ΤΗ ΡΩΜΑΙΚΗ ΠΕΡΙΟΔΟ

    Στη Ρωμαϊκή αυτοκρατορία κύρια βάση εργασίας ήταν η δουλεία. Κατασκευάστηκαν

    λαμπρά δημόσια έργα , όμως λόγω της δουλοκρατίας δεν υπήρχε ενδιαφέρον για

    τεχνολογική εξέλιξη στην παραγωγική διαδικασία. Ωστόσο, το εμπόριο αναπτύχθηκε, ενώ

    ταυτόχρονα ενισχύθηκε και η επιχειρηματική δραστηριότητα και η ιδιοκτησία.

  • 7

    Δανεισμός και φόροι. Το ζήτημα που απασχολεί την οικονομία στο Βυζάντιο, είναι ο

    έντοκος δανεισμός. Ο χριστιανισμός, από νωρίς, υιοθετεί μια εχθρική στάση απέναντί του,

    αλλά στην αυτοκρατορία ,ο τόκος θεωρείται θεμιτός αρκεί να παραμένει χαμηλός. Το

    επιτόκιο αποφασιζόταν από την εξουσία . Αν η δραστηριότητα που χρηματοδοτούσε ήταν

    επισφαλής ,όπως τα θαλασσοδάνεια, επιτρεπόταν να ξεπεραστεί. Με τους φόρους το

    κράτος χρηματοδοτεί το στρατό και τη διοίκηση, κατασκευάζει έργα και φροντίζει τους

    φτωχούς. Οι μορφές φορολογίας είναι διαφορετικές ανά εποχή, ανάλογα με την κατάσταση

    της οικονομίας και τις πιέσεις που ασκούν τα κοινωνικά στρώματα. Αρχικά, οι αγρότες

    φορολογούνται σε είδος και αργότερα επιβάλλεται "φορολογία χωρίου" σ' όλη την

    κοινότητα. Οι έμποροι πληρώνουν τις εισφορές σε νομίσματα (χρυσάργυρον), αργότερα

    όμως απαλλάσσονται για να ενισχυθεί το εμπόριο. Δασμός επιβάλλεται και στα εισαγόμενα

    προϊόντα.

    Δανεισμός και κρίσεις. Τη συγκεκριμένη περίοδο επιτρέπονται τα δάνεια και ο τοκισμός.

    Ωστόσο, ο αυτοκράτορας όταν παρατήρησε πως οι πολίτες δεν είχαν τη δυνατότητα να

    αποπληρώσουν τα χρέη τους, γεγονός που θα οδηγούσε στη χρεοκοπία των τραπεζών,

    αποφάσισε να τους δανείσει για να ξεπληρώσουν τις οφειλές τους. Στη συνέχεια, όταν

    αυτοκράτορας της Ρώμης έγινε ο Αύγουστος, ο ίδιος για να μειώσει το δημόσιο χρέος και

    να αυξήσει την αγορά των ακινήτων, αρχίζει να δανείζει άτοκα σε όσους μπορούσαν να του

    εγγυηθούν ότι στη συνέχεια θα επέστρεφαν το διπλάσιο ποσό. Όταν τον 6ο αι. μΧ. επήλθε

  • 8

    δριμύς λιμός στη Ρωμαϊκή Αυτοκρατορία, ο Αύγουστος προμηθεύει δωρεάν τα φτωχότερα

    στρώματα με σιτηρά. Όταν όμως μειώθηκε η παραγωγή, αποφασίζει να παρέχει σιτηρά σε

    λιγότερους φτωχούς πολίτες. Μάλιστα, είχε αποφασίσει μετά το τέλος του λιμού να

    διακόψει οριστικά τις χορηγίες, μια σκέψη που ποτέ δεν πραγματοποιήθηκε αφού η

    παροχή σιτηρών ήταν ένας τρόπος για να γίνονται οι ηγέτες ακόμα πιο ισχυροί ανάμεσα

    στο λαό. Τέλος, δίνει έμφαση στην διατήρηση αλλά και την ανάπτυξη του εμπορίου, αφού

    είναι εκείνο που διασφαλίζει υψηλά κέρδη στην αυτοκρατορία. Έτσι, κύριο μέλημα του

    είναι η κατασκευή κατάλληλου οδικού δικτύου και η δημιουργία υποδομής, έτσι ώστε το

    εμπόριο να μπορέσει να ανθίσει.

    Β. Η ΚΡΙΣΗ ΕΠΙ ΔΙΟΚΛΗΤΙΑΝΟΥ

    Η κρίση επί Διοκλητιανού εκδηλώθηκε στη Ρωμαϊκή Αυτοκρατορία στα τέλη του 3ου μ.Χ.

    αιώνα. Τα αίτια αυτής της κρίσης ήταν κυρίως θρησκευτικά και στρατιωτικά. Εκείνη την

    εποχή ο Διοκλητιανός προσπάθησε να αποκρούσει τις επιδρομές των βαρβάρων και να

    αναστηλώσει το ρωμαϊκό τρόπο ζωής που απειλούνταν από το χριστιανισμό. Για να πετύχει

    αυτά απαιτούνταν οικονομικοί πόροι, ώστε να καλυφθούν τα έξοδα του στρατού και των

    θρησκευτικών τελετών που οργανώνονταν. Όμως η ποσότητα του χρυσού στο

    αυτοκρατορικό ταμείο ήταν μειωμένη εξαιτίας των διαρπαγών, ενώ το εμπόριο που

    αποτελούσε σημαντική πηγή εσόδων είχε περιοριστεί εξαιτίας των επιδρομών. Ο

    Διοκλητιανός για να αντιμετωπίσει το πρόβλημα νόθευσε τα χρυσά νομίσματα και

    κυκλοφόρησε κίβδηλα με την ίδια ονομαστική αξία. Όμως έτσι αυξήθηκαν οι τιμές των

    προϊόντων και μειώθηκε η αξία του χρήματος. Επίσης για να αντιμετωπίσει την

    κερδοσκοπία στα αγαθά έκδωσε το Διάταγμα Ανωτάτων Τιμών σε όλα τα προϊόντα,

    σύμφωνα με το οποίο κάθε αγαθό είχε μια ανώτατη τιμή η οποία δεν έπρεπε να

    ξεπεραστεί. Όμως αυτό είχε ως αποτέλεσμα την εμφάνιση του λαθρεμπορίου. Οι

    λαθρέμποροι διακινούσαν προϊόντα τα οποία προηγουμένως πωλούνταν σε πολύ υψηλές

    τιμές. Ταυτόχρονα αυξήθηκαν οι τιμές των σχετικά φθηνών προϊόντων όπως ήταν τα

    σιτηρά. Αυτό είχε ως αποτέλεσμα να μειωθεί η ζήτησή τους, και κατά συνέπεια η

    καλλιέργεια και το εμπόριό τους και επήλθε ο λιμός. Η κατάσταση έγινε ακόμα χειρότερη

    όταν ο Διοκλητιανός επέκτεινε και άλλο την κιβδηλεία προκειμένου να βρει χρήματα. Όλα

    αυτά επιτάχυναν την παρακμή της Αυτοκρατορίας.

  • 9

    Γ. ΑΚΜΗ ΚΑΙ ΠΑΡΑΚΜΗ ΤΗΣ ΠΑΛΜΥΡΑΣ

    Η Παλμύρα ήταν μία από τις σημαντικότερες πόλεις της αρχαιότητας, χτισμένη στην

    περιοχή της Μεσοποταμίας αφού αποτελούσε σταθμό εξυπηρέτησης του εμπορίου.

    Αρχικά, όταν βρισκόταν υπό ρωμαϊκή κατάληψη, ο Αδριανός την απαλλάσσει από την

    υποχρέωση καταβολής μέρους των εισόδων της στην αυτοκρατορία, γεγονός που

    συμβάλλει στην περαιτέρω οικοδόμησή της. Σημαντικότερη όμως ήταν η συμβολή της

    Ζηνοβίας η οποία, όταν ανήλθε στην εξουσία, την ανεξαρτητοποίησε, έκοψε νόμισμα και

    εισέβαλε στην Αίγυπτο, παρόλο που στη συνέχεια υποδουλώθηκε ξανά από τους

    Ρωμαίους. Η Παλμύρα αποτελούσε όχι μόνο επίκεντρο των εμπορικών συναλλαγών, αλλά

    και σημείο συνάντησης των πολιτισμών. Η παρακμή της επήλθε όταν δημιουργήθηκαν και

    άλλοι δυνατοί εμπορικοί δρόμοι μεταξύ Ανατολής και Δύσης, ενώ ταυτόχρονα απειλούνταν

    από επιδρομείς, τους οποίους η Ρωμαϊκή Αυτοκρατορία δεν μπορούσε να αντιμετωπίσει.

    Δ. ΟΙΚΟΝΟΜΙΚΕΣ ΜΕΤΑΡΡΥΘΜΙΣΕΙΣ

    Τον 8ο αιώνα, ο Λέων ο Γ' προωθεί πολλές οικονομικές αλλαγές.

    • καταργεί τη δουλοπαροικία

    • περιορίζει τη μεγάλη ιδιοκτησία

    • κάνει ισότιμα περιουσιακά τις γυναίκες

    • κυκλοφορεί νομίσματα με το σύμβολο του Χριστού και του Σταυρού

    Τον 13ο αιώνα, μετά την άλωση από τους σταυροφόρους λεηλατείται ο χρυσός και τα

    νομίσματα που κόβονται είναι από άργυρο. Το αντίθετο συμβαίνει στη Δύση και έτσι

    αλλάζουν οι συσχετισμοί δυνάμεων στο διεθνές εμπόριο.

  • 10

    Ε. ΟΙΚΟΝΟΜΙΚΗ ΚΡΙΣΗ ΚΑΙ ΔΙΔΑΧΕΣ

    Κατά τον 14ο αι. ξεκινά η παρακμή της αυτοκρατορίας, κύριες αιτίες της οποίας

    αποτελούν κρίσεις, λιμοί, καθώς και η δυσαρέσκεια των εμπόρων και των ναυτικών για

    τους δυσβάστακτους τόκους που πρέπει να καταβάλλουν στους γαιοκτήμονες. Μετά το

    θάνατο του Ανδρόνικου Γ΄ εμφανίζεται ως διεκδικητής του θρόνου ο Ιωάννης

    Καντακουζηνός, ο οποίος όντας σύμμαχος των γαιοκτημόνων και των συντηρητικών κύκλων

    της Εκκλησίας, έπειτα από την εξέγερση των εμπόρων στη Θεσσαλονίκη, η οποία

    καταπνίγηκε, την κυριεύει. Την περίοδο αυτή εμφανίζονται αρκετοί στοχαστές με πρακτικές

    ιδέες για την οργάνωση του κράτους και της οικονομίας, ανάμεσα τους ο Βαρλαάμ και ο

    Πλήθων. Ο Πλήθων έγραψε εκτενείς παραινέσεις για τα οικονομικά και κοινωνικά θέματα,

    ενώ κατέληξε σε μια ενδιαφέρουσα πρόταση για τον τρόπο που θα πρέπει να κατανέμεται

    το προϊόν στους αγρότες, στους τεχνίτες-εμπόρους και στους άρχοντες. Ως συντελεστές

    παραγωγής ορίζει την εργασία, τα κεφαλαιουχικά μέσα, καθώς και τους θεσμούς που

    παρέχουν ασφάλεια, όπως το στρατό και τη διοίκηση. Θεωρεί πως ένα μέρος του προϊόντος

    πρέπει να διατίθεται στην αναπαραγωγή του κεφαλαίου, με αποτέλεσμα να επινοήσει την

    έννοια της , η οποία μπορεί να προκύψει από την αφαίρεση της

    ανάγκης διατροφής των ζώων. Έπειτα, εκφράζει την ιδέα να μοιραστεί στα τρία, ως αμοιβή

    στους καλλιεργητές, ως ενοίκιο γης στους γαιοκτήμονες και για την καταβολή φόρου στη

    διοίκηση. Επιπλέον, υποστηρίζει το εξωτερικό εμπόριο μόνο ως ανταλλακτική βάση, καθώς

    ισχυρίζεται πως η κυκλοφορία χρήματος οδηγεί στον υπερβολικό πλούτο. Γενικά, οι

    απόψεις του παρουσιάζουν αρκετές ομοιότητες με τις θεωρίες του Μερκαντιλισμού.

    4. Η ΚΡΙΣΗ ΤΗΣ ΕΥΡΩΠΗΣ ΚΑΤΑ ΤΟ ΜΕΣΑΙΩΝΑ.

    Α. 14ος-15ος αιώνας

    Η τελευταία φάση του Μεσαίωνα χρονολογείται περίπου από τις αρχές του 14ου μέχρι τα

    το τέλος του 15ου αιώνα και αποτελεί σταθμό στην ιστορία της Ευρώπης λήγω των

    γεγονότων που διαδραματιστήκαν εκείνη την εποχή και της μεγάλης κρίσης που

    εκδηλώθηκε . Το γενικότερο οικοδόμημα της Ευρώπης καταρρέει. Η Εκκλησία εξασθενεί οι

    μεγάλες αυτοκρατορίες Βυζαντινή και Αγία Ρωμαϊκή-κληρονόμοι του ρωμαϊκού

    παρελθόντος-σταδιακά διαλύονται και αιματηρές εξεγέρσεις των κατωτέρων τάξεων

    συνταράσσουν όλα τα κράτη.

    Β. ΤΑ ΑΙΤΙΑ ΤΗΣ ΚΡΙΣΗΣ

    Η κρίση που έπληξε την Ευρώπη στις αρχές του 14ου αιώνα ήταν αποτέλεσμα ενός

    γενικότερου συνόλου καταστροφών και αναταράξεων.

  • 11

    Πιο συγκεκριμένα η κρίση οφείλεται στην ερήμωση της γης από τις ασθένειες (μαύρη

    πανώλη, λιμός, τύφος) από τις οποίες η Ευρώπη έχασε ανάμεσα στο ένα τρίτο και στο ένα

    τέταρτο του πληθυσμού της και φυσικά στους πόλεμους ,κάτι συνηθισμένο την εποχή

    εκείνη. Τα αποτελέσματα ήταν η σταδιακή εγκατάλειψη της γεωργίας και της

    κτηνοτροφίας, η παρακμή του εμπορίου και η εγκατάλειψη της υπαίθρου. Στα τέλη του

    Μεσαίωνα όμως ο ευρωπαϊκός κόσμος αρχίζει να εξέρχεται από την κρίση στηριζόμενος

    στην ανάπτυξη των πόλεων .

    Η πανώλη και ο λιμός είναι δυο ασθένειες συνδεμένες μεταξύ τους. Χρονολογικά πρώτα

    ξεσπά η πανώλη και έπειτα ακόλουθη ο λιμός. Στις αρχές του 14ου αιώνα ξεσπά λιμός στην

    Γερμάνια και από εκεί εξαπλώνεται στην υπόλοιπη Ευρώπη προκαλώντας ερήμωση της γης

    και τον θάνατο χιλιάδων ανθρώπων . Πρώτα θύματα είναι οι φτωχοί οι όποιοι αδυνατώντας

    να προμηθευτούν σιτάρι εξαιτίας της τεράστιας αύξησης της τιμής του. Οι παραλιακές

    περιοχές και οι πόλεις με λιμάνια όπου γίνεται εισαγωγή σιτηρών επηρεάζονται λιγότερο. Η

    «μαύρη πανώλη» εκδηλώνεται το 1347 και είναι καταστρεπτική. Την «εισάγουν» Ιταλοί

    έμποροι από την Μαύρη Θάλασσα και η αρρώστια είναι ενδημική. Από την Ιταλία περνά

    στην Γάλλια και κατόπιν στην Αγγλία και την Γερμάνια και πιο μετά στην Ισπανία και τις

    σκανδιναβικές χώρες . Η ιατρική της εποχής αδυνατεί να την αντιμετωπίσει , έτσι η Ευρώπη

    ζει κάτω από την απειλή της μέχρι τα μέσα του 15ου αιώνα. Παρόλο που δεν υπάρχουν

    αξιόπιστες καταμετρήσεις, είναι γνωστό πως το βαρύτερο τίμημα το πληρώνουν η Αγγλία

    και η Γάλλια ενώ η Ισπανία γλίτωσε σχετικά. Για έναν αιώνα η Ευρώπη ερημώνεται, χωριά

    και πόλεις που έχουν μολυνθεί εγκαταλείπονται και οι κάτοικοι τους εξαπλώνουν την

    ασθένεια σε άλλες περιοχές και οι αγροί και τα σπίτια λήγω έλλειψης συντήρησης

    ερημώνουν. Επιπλέον στις απώλειες την πανώλης, ο πόλεμος προσθέτει κι άλλες .

    Παρότι ο πόλεμος δεν ήταν κάτι νέο για την περίοδο που διένυε η Ευρώπη είχε

    αναβαθμιστεί με αποτέλεσμα να είναι πιο σκληρός και να προκαλεί περισσότερες απώλειες

    στους εμπλεκομένους. Στα τέλη του Μεσαίωνα η διεξαγωγή του πόλεμου είχε αλλάξει. Οι

    τοπικές συγκρούσεις ανάμεσα σε φεουδάρχες και τους μικρού μεγέθους προσωπικούς τους

    στρατούς αντικαθιστώνται από πολεμικές επιχειρήσεις ευρείας κλίμακας ανάμεσα σε

    βασίλεια. Τα βασίλεια αυτά διαθέτουν οργανωμένους επαγγελματικούς στρατούς.

    Χαρακτηριστικό παράδειγμα αποτελεί ο Εκατονταετής πόλεμος ανάμεσα σε Γάλλος και

    Άγγλους (1337-1453), μια από της πιο μακροχρόνιες συγκρούσεις στην ιστορία. Οι απλοί

    άνθρωποι λοιπόν ζουν μέσα στην ανησυχία με το φόβο της λεηλασίας. Ιδιαιτέρα οι

    κάτοικοι των χωριών τα όποια είναι συνήθως απροστάτευτα. Επίσης οι νέοι στρατοί

    αποτελούνται από μισθοφόρους και τυχοδιώκτες οι όποιοι ζουν εις βάρος του τόπου

    λεηλατώντας τη γη του αντίπαλου αλλά μερικές φόρες και του ηγεμόνα τους αν αυτός δεν

    τους πληρώσει. Ο πόλεμος εντείνει τη θνησιμότητα η οποία μειώνει τα εργατικά χέρια,

    καταστρέφει την οικονομία και τις κοινωνικές δομές.

    Γ. Η ΚΡΙΣΗ ΣΤΗΝ ΑΓΡΟΤΙΚΗ ΖΩΗ ΤΗΣ ΕΠΟΧΗΣ

    Περισσότερο από κάθε άλλο κοινωνικό στρώμα θα πληγεί αυτό των αγροτών . Επιδημίες

    μαστίζουν την ύπαιθρο και οι κάτοικοι των χωριών χωρίς τις κατάλληλες συνθήκες υγιεινής

    είναι τελείως εκτεθειμένοι στις ασθενείς όπως ο λιμός και η πανώλη. Επιπλέον λόγω της

  • 12

    τάση ερήμωσης της γης από τις λεηλασίες των στρατιωτών και της αδυναμία τους να

    αμυνθούν, οι χωρικοί αναγκάζονται να τραπούν σε φυγή και αναζητούν ασφάλεια πίσω

    από τα τύχη των πόλεων. Έτσι ολόκληρα χωριά εγκαταλείπονται και τα χωράφια μένουν

    αφρόντιστα και παραμελημένα.

    Αυτή οι εγκατάλειψη της υπαίθρου επιφέρει μείωση της παράγωγης. Η πτώση της

    συγκομιδής φτάνει έως και το 70% σε ορισμένες περιοχές. Έτσι η τιμή των σιτηρών πέφτει

    λήγω της εισαγωγής σιτηρών από την ανατολή σε χαμηλές τιμές και της ελάττωσης της

    ζήτησης εξαιτίας της μείωσης του πληθυσμού.

    Επιπλέον πλήττεται και ο θεσμός της χωροδεσποτείας. Ο χωροδεσπότης, δηλαδή ο

    μεγάλος γαιοκτήμονας νοίκιαζε ένα μέρος της γης του στους χωρικούς παραμένοντας όμως

    ο υπέρτατος κύριος της και κρατούσε για τον εαυτό του το μεγαλύτερο μέρος της γης το

    όποιο καλλιεργούσαν οι χωρικοί για λογαριασμό του. Εξαιτίας των συνέχων πολέμων όμως

    πολλές αγρεπαύλεις καταστρέφονταν ενώ οι χωρικοί τρέπονταν σε φυγή. Συνεπώς η

    ανασυγκρότηση τους γινόταν με μεγάλο κόστος και σε δυσμενείς συνθήκες για τους

    χωροδεσπότες, οι όποιοι προσπαθούσαν να αντισταθμίσουν την έλλειψη εργατικών χεριών

    με καλλίτερες προσφορές ώστε να προσεγγίσουν τους χωρικούς. Τέτοιοι οροί ήταν η

    ελευθέρωση των δουλοπάροικων, η αύξηση των μισθών και η μείωση των υποχρεώσεων

    των χωρικών . Οι χωροδεσπότες λοιπόν έβλεπαν τις καταβολές τους να αυξάνονται ενώ τα

    έσοδα τους μειώνονταν. Αυτή ήταν η κατάσταση των μεσαίων μεγαλοκτηματιών. Οι πολύ

    μεγάλοι οι όποιοι διέθεταν τεραστία πλεονάσματα σοδειάς και οι μικροί που ζούσαν στο

    πλαίσιο της αυτοδιατροφής και δεν πλήρωναν μισθούς , πλήττονταν ελάχιστα.

    Η κρίση του 14ου και 15ου αιώνα έφερε στο φως την κοινωνική διαφοροποίηση και την

    τύχη του αγροτικού κόσμου, επομένως παρακίνησε και αγροτικές εξεγέρσεις. Οι

    χωροδεσπότες που προσπαθούν να εμποδίσουν την άνοδο των μισθών και να «δέσουν»

    τους χωρικούς στη γη μετατρέποντας τους σε δουλοπάροικους ,συμβάλλουν στη διατήρηση

    σημαντικών νησίδων ανέχειας. Οι πιο φτωχοί δεν μπορούν να νοικιάσουν γη και

    στρέφονται στην περιθωριοποίηση, δηλαδή γίνονταν λύτες και σκιρτούν συμμορίες και

    σκορπίζουν τον τρόμο στην ύπαιθρο. Άλλοι υποτάσσονται προσωρινά μέχρι η

    εκμετάλλευση που υφίστανται να τους σπρώξει στην εξέγερση. Εξεγέρσεις όμως με

    αιτήματα όπως η απόταξη του ζυγού , κατά τις κοινωνικής ανέχειας καταπνίγονται αφού

    δεν έχουν αληθινό πρόγραμμα και οργάνωση.

    Η κατάσταση είναι διαφορετική για τους αγρότες της μεσαίας τάξης οι όποιοι έχουν

    αποσπάσει σημαντικά προνομία από τους χωροδεσπότες . Τα προνόμια αυτά είναι

    αποφασισμένοι να τα υπερασπιστούν με νέους φόρους, επιτάξεις και προσπάθειες των

    αριστοκρατών να τους επιβάλουν τον έλεγχο τους. Αυτή λοιπόν η μεσαία τάξη αγροτών

    συνιστά τις ομάδες των μεγάλων αγροτικών ξεσηκωμών του 14ου και 15ου αιώνα. Οι

    μεγαλύτερες εξεγέρσεις είναι αυτές που ξεσπούν στην Αγγλία και στη Γάλλια. Στην Αγγλία

    οι χωρικοί αντιδρούν στις έκτακτες φορολογικές υποχρεώσεις που επιβάλλει ο βασιλιάς.

    Συγκροτούν συμμορίες οι οποίους εισβάλλουν στο Λονδίνο και αναγκάζουν τον βασιλιά να

    καταργήσει το θεσμό της δουλοπαροικίας. Στην Γάλλια η εξέγερση είχε παρόμοια αρχή και

    το ίδιο τέλος. Ο βασιλιάς επειδή είχε αιχμαλωτιστεί σε μια μάχη απαίτησε την καταβολή

    έκτακτων φόρων για την συγκέντρωση ενός μεγάλου ποσού για την απελευθέρωση του. Οι

  • 13

    χωρικοί αργότερα κατηγορούν τον βασιλιά για την εξαθλίωση στην όποια έχουν περιέλθει

    και εξεγείρονται. Μέσα σε 15 μέρες όμως το κίνημα τελειώνει και οι στασιαστές

    συντρίβονται από τον στρατό του βασιλιά της Ναβάρας που κατείχε εδάφη στην

    Νορμανδία. Τέλος δίνονται εγγυήσεις στους χωρικούς για τη διατήρηση των δικαιωμάτων

    τους.

    Δ.ΟΙ ΠΟΛΕΙΣ ΜΕΣΑ ΣΤΗΝ ΚΡΙΣΗ

    Την εποχή αυτή ο πληθυσμός των πόλεων αυξάνεται, ενώ τα τείχη και η οικονομική τους

    δραστηριότητα που ξεχωρίζει από την κατεστημένη αγροτική οικονομία αποτελεί πόλο

    έλξης για αγροτικούς πληθυσμούς. Ωστόσο και οι πόλεις παίρνουν μια περίοδο κρίσης. Τα

    τείχη τους δεν επαρκούν πάντα για να τις προστατεύουν και αρκετές φόρες λεηλατούνται

    και οι κάτοικοι τους σφαγιάζονται. Επίσης ορισμένες πόλεις που ήταν κέντρα του εμπορίου

    παλαιότερα, τώρα παρακμάζουν επειδή οι εμπορικοί τους δρόμοι δεν είναι πια ασφαλείς.

    Οι θαλασσιοί δρόμοι είναι εξίσου επικίνδυνοι εξαιτίας των πειρατών. Τέλος τα κράτη της

    εποχής με οικονομικά μέσα αναγκάζουν αυτόνομες περιοχές να επιλέξουν στρατόπεδο. Πχ

    στον Εκατονταετή Πόλεμο ο βασιλιάς της Αγγλίας ανάγκασε τους Φλαμανδούς να πάνε με

    το μέρος του, αλλιώς θα διέκοπτε τις εισαγωγές αγγλικού μαλλιού στις πόλεις που

    παρασκεύαζαν τσόχα.

    Οι πόλεις αναγκάζονται να επιβιώσουν σε μια περίοδο όπου οι ισορροπίες είναι πολύ

    λεπτές. Προβλήματα εμφανίζονται συνεχώς τόσο εσωτερικό όσο και στο εξωτερικό τους

    περιβάλλον. Ιδιαιτέρα από οικονομική άποψη, όπου οι πόλεις είναι αναγκασμένες να

    συντηρούν το τείχη τους και τον στρατό που τις προστατεύει. Έτσι οι πόλεις

    καταχρεώνονται και επικρατεί οικονομική αστάθεια. Αυτές οι δυσκολίες προκαλούν

    κοινωνικές ταραχές .

    Ήδη από τις αρχές του 13ου αιώνα το χαμηλότερα κοινωνικά στρώματα διεκδικούν μερίδιο

    στην διακυβέρνηση της πόλης. Οι συγκρούσεις συμφερόντων οξύνονται και τονίζονται οι

    κοινωνικές αντιθέσεις. Τα διαφορά επαγγέλματα που τα συμφέροντα τους συνδέονται με

    την πόλη, προσπαθούν να ελέγξουν τους μαθητευόμενους και βοηθούς ενώ παράλληλα

    αγωνίζονται κατά των μεγαλοαστών. Αυτοί αποτελούνται κυρίως από μεγαλέμπορους και

    τραπεζίτες και είναι οι κύριοι της πόλης στην ουσία. Με το πέρασμα λοιπόν του χρόνου

    ανοίγει ο ορίζοντας για τα επαγγέλματα και επιτυγχάνεται η ανασύνθεση της

    διακυβερνώσης. Η αυξανομένη συμμετοχή τους στην διακυβέρνηση οδηγεί σε

    αυστηρότερους κανονισμούς σχετικά με την άσκηση των επαγγελμάτων και απαγορεύει

    κάθε ανταγωνισμό προερχόμενο έξω από την πόλη.

    Όμως τότε αρχίζουν νέες διαμάχες , αυτή τη φορά στο εσωτερικό των επαγγελμάτων

    ανάμεσα σε αρχιτεχνίτες και βοηθούς. Οι πρωτομάστορες θέλουν τους βοηθούς πλήρως

    εξαρτημένους και χωρίς δυνατότητα προαγωγής, έτσι ώστε να θέτουν μόνο αυτοί τους

    όρους. Για να αντισταθούν οι βοηθοί οργανώνονται σε αδελφότητες και εξεγείρονται. Στις

    εξεγέρσεις αυτές το μέρος των βοηθών παίρνουν και οι ανειδίκευτοι εργάτες οι όποιοι

    ζητούν καλύτερες συνθήκες εργασίας.

  • 14

    Η κρίση στις πόλεις είναι το ίδιο σοβαρή με αυτή της υπαίθρου. Όμως οι πόλεις

    καταφέρνουν να προσαρμοστούν πιο γρήγορα στις νέες συνθήκες.

    Ε. Η ΑΝΑΚΑΜΨΗ ΤΩΝ ΠΟΛΕΩΝ ΚΑΙ ΤΟ ΠΕΡΑΣ ΤΗΣ ΚΡΙΣΗΣ

    Σταδιακά από τα τέλη του 14ου αιώνα η κατάσταση αρχίζει να αλλάζει. Οι πόλεις

    προσαρμόζονται στα νέα δεδομένα και κυρίως μέσω του εμπορίου αρχίζουν να

    αναπτύσσονται.

    Το εμπόριο εξελίσσεται με την εγκατάλειψη των παλιών εμπορικών δρόμων, οι όποιοι είναι

    πλέων ανασφαλείς. Για παράδειγμα η νότια Ιταλία ήταν κέντρο του εμπορίου της εποχής,

    εξαιτίας της ανασφάλειας που επικρατούσε σε ολόκληρη την Ιταλία την εποχή εκείνη. Οι

    ηπειρωτικοί εμπορικοί δρόμοι μεταθετονται στην νότια Γερμάνια , της όποιας οι πόλεις

    είναι οι μεγάλοι ευνοημένοι αυτής της αλλαγής.

    Το θαλάσσιο εμπόριο παρά την πειρατεία δεν επηρεάζεται από τις ανακατατάξεις της

    εποχής. Συνεπώς η Βόρεια Θάλασσα και η Μεσόγειος εξακολουθούν να είναι οι κύριοι

    εμπορικοί δρόμοι.

    Στη Βόρεια Θάλασσα και στη Βαλτική το εμπόριο ελέγχεται από την Γερμανική Χασά, ένα

    συνασπισμό της αστικής τάξης περίπου εβδομήντα πόλεων γύρω από το Αμβούργο και την

    Λίμπεκ. Η ισχύς της ένωσης αυτής εξασφαλίζει το μονοπώλιο στο εμπόριο ανάμεσα στην

    Ανατολή και στη Δύση και με την εκτόπιση των Δανών ανταγωνιστών τους επεκτείνουν την

    επιρροή τους από την Αγγλία μέχρι τη Ρωσία.

    Στην Μεσόγειο κυριαρχούν η Βενετία και η Γένοβα οι οποίες μεταφέρουν τα σιτηρά και τα

    μπαχαρικά της ανατολής στη Δύση. Και οι δυο αυτές πόλεις είχαν σαν κύριο σταθμό τους,

    τη Μαύρη Θάλασσα. Με την κατάρρευση της μογγολικής αυτοκρατορίας τους,

    αναγκάστηκαν να στραφούν στους μουσουλμάνους ως μεσολαβητές για το εμπόριο

    Ανατολής-Δύσης. Έτσι οι Βενετοί παίρνουν τις προμήθειες από τα λιμάνια της Αιγύπτου

    ενώ οι Γενουάτες στρέφονται στους Τούρκους της Μικρής Ασίας.

    Από το μέσα του 15ου αιώνα αρχίζει να αναπτύσσεσαι και το εμπόριο στον Ατλαντικό, τα

    Γαλλικά λιμάνια αρκούνται στην ακτοπλοϊκή διακίνηση ενώ τα λιμάνια της Ισπανίας και της

    Πορτογαλίας αρχίζουν να παίζουν κεντρικό ρόλο στις ανταλλαγές Βορρά-Νότου.

    Η εξέλιξη του θαλασσίου εμπορίου οδηγεί στην κατασκευή μεγαλυτέρων πλοίων που θα

    μπορούν να μεταφέρουν περισσότερο φορτίο. Το κόστος της ναυπήγησης είναι μεγάλο και

    ο κίνδυνος ναυαγίου ή πειρατείας ευνοεί την ανάπτυξη εταιριών οι οποίες μοιράζουν τα

    πλοία σε εταιρικά μερίδια προκομμένου να τα ναυπηγήσουν. Επίσης τελειοποιούνται οι

    τεχνικές της θαλασσιάς ασφάλισης. Παρά τους μεγάλους κινδύνους τα κέρδη που

    πραγματοποιούνται αξίζουν τον κόπο.

    Υπό την ώθηση των νέων συνθηκών εξελίσσονται οι οικονομικές τεχνικές του 13ου αιώνα.

    Η λογιστική γίνεται απαραίτητη ενώ οι σχολές λογιστικής και διοίκησης πολλαπλασιάζονται.

  • 15

    Για να αντιμετωπιστεί η έλλειψη ρευστού και ο κίνδυνος μεταφοράς χρήματος σε αυτή την

    ανασφαλή εποχή αναπτύσσεται η πρακτική της μεταφοράς ποσών ανάμεσα σε

    λογαριασμούς και η πρακτική της συναλλαγματικής. Με αυτόν τον τρόπο μπορεί κάνεις να

    κάνει πίστωση σε ξένο τόπο εφόσον κατέχει μια εντολή πληρωμής και μια πράξη

    μετατροπής μεταξύ νομισμάτων. Με πρωτοπόρο την Ιταλία αναπτύσσεται αυτό το νέο

    τραπεζικό σύστημα και ιδρύονται τράπεζες που δέχονται καταθέσεις, παρέχουν δάνεια και

    διευκολύνουν τις δοσοληψίες σε μεγάλη απόσταση. Τέτοιες τράπεζες ήταν κυρίως στη

    Φλωρεντία, στη Γένοβα και τη Βενετία. Εκεί γεννιούνται οι πρώτες εμπορικές εταιρίες ,οι

    δραστηριότητες των όποιων συνοδεύονται από τραπεζικές πρακτικές.

    Ανάλογη εξέλιξη έχουμε και στον τομέα της παράγωγης. Για παράδειγμα η υφαντουργία

    περνά μια σοβαρή κρίση εξαιτίας της μεταβολής των εμπορικών δρομολογίων και της

    πτώσης των εισοδημάτων. Μέχρι τότε η τσόχα κατασκευάζονταν στη Φλάνδρα με μαλλί

    από την Αγγλία και πωλούταν στην Καμπανιά. Τώρα όμως αναπτύσσονται σε άλλες

    περιοχές της Ευρώπης, όπως στην Ολλανδία σε εργαστήρια κατασκευής νέων υφασμάτων

    που σταδιακά αντικαθιστούν την τσόχα. Το μονοπώλιο της φλαμανδικής τσόχας δεν

    υπάρχει πια, στη θέση του κυριαρχεί ο ανταγωνισμός ανάμεσα στα νέα υφάσματα ,ο

    όποιος επιβάλλει την αναζήτηση της τεχνικής προόδου. Έτσι κάνουν την εμφάνιση τους οι

    πρώτοι μηχανικοί αργαλειοί και τελειοποιείται η ποδοκίνητη ανέμη. Παροιμίες τεχνικές

    πρόοδοι γίνονται και σε άλλους τομείς, όπως στη μεταλλουργία και την υαλουργία όπου

    εμφανίζεται η υψικάμινος.

    Συνοψίζοντας μετά την κατάρρευση της μεσαιωνικής κατάστασης τον 14ο αιώνα στο του

    15ου αρχίζει να αναφαίνεται η νέα εποχή και το τέλος της κρίσης. Η ανόρθωση της

    οικονομίας ξεκίνα από τις πόλεις οι οποίες καταφέρνουν να προσαρμοστούν γρήγορα στη

    νέα κατάσταση.

  • 16

    5. Η ΚΡΙΣΗ ΤΟΥΛΙΠΑΣ ΣΤΗΝ ΟΛΛΑΝΔΙΑ

    Α. ΠΩΣ ΔΡΟΥΣΑΝ ΟΙ ΚΕΡΔΟΣΚΟΠΟΙ

    Στην Ολλανδία του 17ου αιώνα η τουλίπα εξελίσσεται σε είδος πολυτελείας και η τιμή της

    ανεβαίνει. Αυτά είχε ως αποτέλεσμα την είσοδο κερδοσκόπων στην αγορά ,οι οποίοι

    διαπραγματεύονταν το χρόνο της συναλλαγής, τον τρόπο και τα χρήματα που δίνονταν στο

    μεσάζοντα. Το χειμώνα του 1636-37, λοιπόν, αυξήθηκαν ραγδαία οι τιμές της τουλίπας.

    Αυτό αποσκοπούσε στη μεταπώληση και αποκόμιση κέρδους χωρίς όμως να υπάρχει

    προϊόν αγοραπωλησίας, στη συγκεκριμένη περίπτωση η τουλίπα. Με αποτέλεσμα η

    κερδοσκοπία να φτάσει στα ύψη και οι βολβοί να αλλάζουν αρκετούς ιδιοκτήτες, στα

    χαρτιά πάντα, μέσα σε μια ημέρα. Ήταν μια πρώιμη μορφή της φαινομενικής κερδοσκοπίας

    που συναντάται στο σημερινό χρηματιστήριο, όπως το ξέσπασμα της κρίσης του Ελληνικού

    χρηματιστηρίου το 1999.

    Β. ΟΙΚΟΝΟΜΙΚΕΣ ΑΙΤΙΕΣ

    Η επικράτηση της ελεύθερης κοπής νομίσματος αποκλειστικά στην Ολλανδία προσέλκυσε

    τους εύπορους της εποχής, οι οποίοι συνέρρεαν εκεί προκειμένου να αποφύγουν τους

    αυστηρούς νομισματικούς περιορισμούς των υπολοίπων ευρωπαϊκών ηγεμόνων. Στη

    συνέχεια, επένδυαν τα χρήματά τους στην αγορά της τουλίπας, η οποία αποτελούσε είδος

    πολυτελείας της εποχής, πιστεύοντας ότι θα την πουλήσουν στο μέλλον σε υψηλότερη τιμή.

    Αυτό είχε ως αποτέλεσμα η τιμή της να αυξηθεί δραματικά. Ωστόσο, η ραγδαία αυτή

    αύξησή της , σε συνδυασμό με τις δύσκολες κοινωνικές συγκυρίες, οδήγησε σε μηδενική

    ζήτηση και κατά συνέπεια ακολούθησε απότομη πτώση της.

  • 17

    Γ. ΟΙ ΚΟΙΝΩΝΙΚΕΣ ΑΙΤΙΕΣ

    Το 1636-37 στην κοινωνία υπήρχε η τάση της κερδοσκοπίας, δηλαδή άνθρωποι πουλούσαν

    ολόκληρες τις περιουσίες τους για να αγοράσουν βολβούς γνωρίζοντας ότι το κέρδος που

    θα αποκτούσαν θα ήταν πολύ μεγαλύτερο από αυτό που ήδη είχαν. Ένας άλλος τρόπος

    κέρδους ήταν οι απάτες που οργάνωναν μεταξύ τους οι άνθρωποι, δηλαδή ο ένας πούλαγε

    τον βολβό στον άλλον στα ψέματα και κατέληγε σε έναν τελευταίο που τον αγόραζε σε

    υψηλή τιμή. Ένα άλλο κοινωνικό αίτιο ήταν το ξέσπασμα της βουβωνικής πανώλης ,μιας

    θανατηφόρας ασθένειας ,που είχε ως αποτέλεσμα την ακύρωση της δημοπρασίας στο

    Χάρλεμ, που αργότερα οδήγησε στην πτώση της τιμής του βολβού της τουλίπας.

    Επιπρόσθετα η Ολλανδική Βουλή ψήφισε νόμο που μετέτρεπε όλα τα συμβόλαια σε απλά

    δικαιώματα. Αυτά λοιπόν τα αίτια, έδωσαν αφορμή να ξεσπάσει η κρίση της τουλίπας

    Δ. ΠΟΛΙΤΙΚΕΣ ΑΙΤΙΕΣ

    Οι πολιτικές αιτίες της οικονομικής κρίσης της Τουλίπας το 1637 μπορούν να

    εντοπιστούν έως και έναν αιώνα πριν. Την περίοδο εκείνη ο κάθε ευρωπαίος μονάρχης

    έκοβε νόμισμα με το πρόσωπό του, δυσκολεύοντας την εκτίμηση της αξίας του νομίσματος

    της κάθε χώρας. Επιπλέον πολλοί μονάρχες έκοβαν νέο νόμισμα υποτιμώντας το ήδη

    υπάρχον, με σκοπό να γεμίσουν τα κρατικά ταμεία. Αυτή την τακτική ακολούθησε και ο

    Κάρολος Ε΄ της Ολλανδίας προκαλώντας την δυσαρέσκεια των υπηκόων του. Ο λαός μετά

    από επαναστάσεις κατέλαβε την εξουσία και στη συνέχεια εγκαθίδρυσε νέα πολιτική

    επιτρέποντας την ελεύθερη κοπή νομίσματος. Αυτό είχε ως αποτέλεσμα ο κάθε κάτοχος

    μετάλλου να κόβει νόμισμα μέσω του κράτους δίνοντας σε αυτό ένα ποσοστό ως

    ανταμοιβή. Το αποτέλεσμα της ακατάσχετης κοπής νομίσματος ήταν ραγδαία αύξηση του

    χρήματος και συνεπώς η αύξηση των αγορών. Στη συνέχεια ιδρύθηκε η τράπεζα του

    Άμστερνταμ, η οποία απέτρεπε την κυκλοφορία πλαστών νομισμάτων.

    Αργότερα το 1636 - 1637 η κυβέρνηση ψήφισε νόμο με τον οποίο τα συμβόλαια

    μελλοντικής εκπλήρωσης μετατράπηκαν σε απλά δικαιώματα και η ρήτρα ακύρωσης τους

    μειώθηκε σημαντικά.

    Αποτέλεσμα όλων των παραπάνω ήταν η καθιέρωση μιας φιλελεύθερης

    νομισματικής πολιτικής αντίθετα με τα υπόλοιπα κράτη της εποχής.

  • 18

    Ε. ΨΥΧΟΛΟΓΙΚΕΣ ΑΙΤΙΕΣ

    Αναμφίβολα, πολλοί παράγοντες οδήγησαν στην κρίση της τουλίπας. Ένας από αυτούς,

    ήταν ο ψυχολογικός. Η τουλίπα, εξαιτίας της απαράμιλλης ομορφιάς της προκάλεσε τρέλα

    στους κατοίκους και όλο και μεγαλύτερο ποσοστό ανθρώπων άρχισε να την αγοράζει. Σε

    αυτό το αποτέλεσμα οδήγησε και η έμφυτη ανάγκη του ανθρώπου για μίμηση. Στην

    προκειμένη περίπτωση, όμως, δεν επιστράτευσε την κριτική του ικανότητα για να

    διαπιστώσει αν η τιμή της τουλίπας αντιστοιχούσε στην πραγματική της αξία,

    μετατρεπόμενος έτσι σε έρμαιο της μάζας. Ως εκ τούτου, η τιμή της ανέβηκε και σταδιακά

    εξελίχθηκε σε είδος πολυτελείας. Αρκετοί πολίτες, εκμεταλλευόμενοι την υπερεκτίμηση και

    υπερτίμηση του φυτού αυτού προσπάθησαν, μέσω της αγοραπωλησίας του, να

    αποκομίσουν κέρδος. Είναι γεγονός, λοιπόν ότι η απληστία και η φιλαργυρία τους είχαν

    κυριεύσει. Επιπροσθέτως, οι κάτοικοι δεν δίσταζαν να λάβουν ρίσκα και συγκεκριμένα να

    προβούν σε τόσο μεγάλες αγορές, διότι διένυαν μια περίοδο που κανείς δεν μπορούσε να

    είναι βέβαιος ότι θα επιζήσει μετά από μερικές εβδομάδες, λόγω της εξάπλωσης της

    επιδημίας της βουβωνικής πανώλης. Όλα τα παραπάνω, είχαν ως απόρροια τη δημιουργία

    μιας «φούσκας» η οποία οδήγησε στην κρίση της τουλίπας και ευρύτερα στην οικονομική

    κατάρρευση της Ολλανδίας.

    ΣΤ. ΕΠΙΠΤΩΣΕΙΣ ΤΗΣ ΚΡΙΣΗΣ

    Η κρίση της τουλίπας το 1637 επέφερε αρνητικές συνέπειες σε ολόκληρη τη χώρα. Ο

    κερδοσκοπικός τρόπος οργάνωσης του συστήματος οδήγησε στον υπερπληθωρισμό της

    τουλίπας και λόγω των γεγονότων , τη μείωση της ζήτησης και της παραγωγής ,οι

    άνθρωποι έχασαν τις δουλειές τους μένοντας άνεργοι. Παράλληλα δημιουργήθηκε

    φτώχεια, εφόσον οι άνθρωποι δεν μπορούσαν να καλύψουν τις ανάγκες τους, μ’

    αποτέλεσμα ο κόσμος να μεταναστεύει για μια καλύτερη και ποιοτική ζωή.

  • 19

    6. Ο ΛΙΜΟΣ ΤΗΣ ΙΡΛΑΝΔΙΑΣ

    Α. ΓΕΝΙΚΑ ΧΑΡΑΚΤΗΡΙΣΤΙΚΑ ΤΗΣ ΚΡΙΣΗΣ

    Το ζήτημα της κρίσης είναι ένα φλέγων θέμα, γιατί όταν επέλθει προκαλεί μεγάλο πλήγμα

    στην οικονομία και οι συνέπειές της είναι καταστρεπτικές.

    Συγκεκριμένα η κρίση της πατάτας στην Ιρλανδία το 1845 ανήκει στην κατηγορία

    κρίσης της παραγωγής. Η κατακόρυφη πτώση της παραγωγής και της προσφοράς της

    πατάτας, που θα μπορούσε να καλύψει ανάγκες ενός κοινωνικού συνόλου, οδήγησε σε

    πολλές και επίπονες οικονομικές κρίσεις. Αυτό συνέβη, όταν μια ξαφνική φυσική

    καταστροφή εκμηδένισε τόσους μήνες κόπου, προσβάλλοντας τις καλλιέργειες πατάτας,

    μιας ολόκληρης χώρας. Η καταστροφή αυτή οφειλόταν σε ένα μύκητα, γνωστό ως

    περονόσπορο, ο οποίος μεταφέρεται με τον αέρα και εξαπλώθηκε αστραπιαία από την μια

    καλλιέργεια στην άλλη. Σε όλη την επικράτεια της χώρας είχε καλλιεργηθεί μια ποικιλία

    πατάτας, γι' αυτό και είχε αυτά τα αποτελέσματα. Ο σπόρος της επόμενης χρονιάς ήταν ο

    ίδιος με της χρονιάς της καταστροφής και έτσι επηρεάστηκαν και οι μελλοντικές σοδειές.

    Ακόμα ένα χαρακτηριστικό της κρίσης της Ιρλανδίας ήταν οι άστοχες διοικητικές

    κινήσεις της κυβέρνησης. Λόγω του ότι οι πολίτες της χώρας αυτής ήταν απλοί αγρότες και

    δεν διέθεταν την κατάλληλη μόρφωση, δεν είχαν τη δυνατότητα να βελτιώσουν το

    επίπεδο παραγωγής τους. Έτσι η κυβέρνηση θα έπρεπε να τους προσφέρει

    ανθρωποκεντρική παιδεία.

  • 20

    Β. ΚΟΙΝΩΝΙΚΑ ΚΑΙ ΠΟΛΙΤΙΚΑ ΑΙΤΙΑ ΤΗΣ ΚΡΙΣΗΣ

    Ο θάνατος πολλών ανθρώπων και η μαζική μετανάστευση σημάδεψαν τα τραγικά χρόνια

    από το 1845 ως το 1850 στη περιοχή της Ιρλανδίας. Η κρίση και η πείνα με την οποία ήρθε

    αντιμέτωπος ο Ιρλανδικός πληθυσμός οφείλεται σε πολλούς παράγοντες. Ο βασικότερος

    ωστόσο ήταν η συμπεριφορά των εγκατεστημένων στις πόλεις και στο εξωτερικό

    γαιοκτημόνων της Ιρλανδίας απέναντι στους φτωχούς αγρότες, τους οποίους

    εκμεταλλεύονταν. Ειδικότερα οι γαιοκτήμονες αυτοί απομυζούσαν και την τελευταία

    δεκάρα από τις σοδειές των σιτηρών, αφήνοντας στους αγρότες τόσο λίγη γη ώστε αυτοί να

    αναγκάζονται να καλλιεργούν ένα συγκεκριμένο προϊόν υψηλής απόδοσης, την πατάτα.

    Επιπροσθέτως, εξαιτίας των μεγάλων ενοικίων που ήταν αναγκασμένοι να πληρώνουν και

    των χαμηλών μισθών που έπαιρναν, οι αγρότες επέλεξαν να καλλιεργούν πατάτα, διότι

    αυτή αποτελούσε το φθηνότερο προϊόν και εξάλλου δεν είχαν την οικονομική δυνατότητα

    να τραφούν με τίποτα άλλο. Όταν λοιπόν το 1845, 1846, 1848 ένας μύκητας, ο

    περονόσπορος "εισχώρησε" στις σοδειές και τις κατέστρεψε, εκατομμύρια άνθρωποι

    έχασαν τη δουλειά τους και υποσιτίζονταν καθώς η διατροφή τους εξαρτιόταν εξ'

    ολοκλήρου από την πατάτα. Η Ιρλανδία διένυσε τότε μια περίοδο κρίσης την οποία

    ενέτειναν οι γαιοκτήμονες που απαιτούσαν τα ενοίκια τους από τους καταχρεωμένους

    αγρότες και η εμφάνιση θανατηφόρων ασθενειών όπως ο τύφος και η δυσεντερία. Ένα

    ακόμη αίτιο της κρίσης αυτής ήταν η λαθεμένη τακτική που ακολούθησαν οι κάτοικοι το

    1848, οι οποίοι, ενθαρρυμένοι από μια επιτυχημένη σοδειά το 1847 τριπλασίασαν την

    καλλιεργήσιμη έκταση πατάτας. Αυτό το γεγονός είχε ατυχή έκβαση γι' αυτούς, αφού ο

    περονόσπορος εξαφάνισε πάλι τη σοδειά. Το 1849 η επιδημία χολέρας όξυνε το πρόβλημα,

    στοιχίζοντας τη ζωή πολλών ανθρώπων. Επομένως, είναι αλήθεια ότι την ευκαιρία στον

    μικρομύκητα να επηρεάσει τόσο καθοριστικά τη ζωή των Ιρλανδών την έδωσε η άνιση

    διανομή του πλούτου που ήθελε του αγρότες στη "βάση της πυραμίδας" και η αμέτοχη

    κυβέρνηση που ενώ μπορούσε να μορφώσει τους δυστυχισμένους ανθρώπους, να τους

    παρακινήσει να αλλάξουν τις συνήθειές τους, να τους ενθαρρύνει να βελτιωθούν και να

    υιοθετήσουν νέες μεθόδους καλλιέργειας, εθελοτυφλούσε και έμενε αδρανής.

  • 21

    Γ. ΟΙΚΟΝΟΜΙΚΕΣ ΑΙΤΙΕΣ

    Η αρχική αφετηρία της κρίσης το 1845, ήταν ένας μικροσκοπικός μύκητας που άρχισε να

    καταστρέφει ανελέητα την Ιρλανδική πατάτα η οποία ήταν η κύρια πηγή διατροφής του

    τοπικού πληθυσμού.

    1. Οι απόντες γαιοκτήμονες που αποσπούσαν μεγάλα ενοίκια από τους Ιρλανδούς

    ενοικιαστές ενώ τους πλήρωναν με χαμηλούς μισθούς για την εργασία του.

    2. Χιλιάδες αγρότες που μίσθωναν μικρά κομμάτια γης ζούσαν βουτηγμένοι στην φτώχεια.

    Μη μπορώντας να αγοράσουν κρέας ή πολλά άλλα τρόφιμα. Οι άνθρωποι καλλιεργούσαν

    το φθηνότερο, ευκολότερο και ρευστότερο είδος που μπορούσαν υπό αυτές τις

    περιστάσεις την .

    3. Οι γαιοκτήμονες αυτοί έκαναν κατάχρηση και την τελευταία δεκάρα από τις σοδειές των

    σιτηρών, αφήνοντας στους φτωχούς αγρότες τόσο λίγη γη ώστε αυτοί να αναγκάζονται να

    καλλιεργούν ένα συγκεκριμένο προϊόν υψηλής απόδοσης.

    4. Οι ρακένδυτοι πένητες επέλεξαν τις πατάτες:

    επειδή δεν είχαν την οικονομική δυνατότητα να τραφούν σχεδόν με τίποτα άλλο.

    Δ. ΟΙ ΣΥΝΕΠΕΙΕΣ ΤΗΣ ΚΡΙΣΗΣ

    Η κρίση της πατάτας οδήγησε σε πολλές συνέπειες, κυρίως κοινωνικές .Αρχικά λόγω της

    δεύτερης αποτυχημένης σοδιάς πολλοί αγρότες έχασαν την δουλειά τους και

    αναγκάστηκαν να δέχονται βοήθεια, οικονομική, από την κυβέρνηση. Αλλά επειδή υπήρχαν

    πολλοί άποροι ,οι πόροι που διέθετε η κυβέρνηση άρχισαν να εξαντλούνται, και η βοήθεια

    ήταν ανεπαρκής .Συνεπώς, αυτοί οι άποροι άνθρωποι μετανάστευσαν σε άλλες χώρες,

    μάλλον για να βρουν κάποια καλύτερη τύχη, και αυτό οδήγησε στην μείωση του

    πληθυσμού .Ο αποδεκατισμένος πληθυσμός άρχιζε να αρρωσταίνει, με ασθένειες που

    προκλήθηκαν έμμεσα από πολύσπορο της πατάτας. Επιπλέον η πείνα οδήγησε στο

    ευάλωτο οργανισμό των ανθρώπων ,δηλαδή οι άνθρωποι αρρώσταιναν πολύ πιο εύκολα

    με αποτέλεσμα να δημιουργηθεί ένας λοιμός που μείωσε και άλλο τον πληθυσμό. Από το

    1845 έως το 1850 πέθαναν περίπου 1.500.000 κάτοικοι εξαιτίας της πείνας και 1.000.000

    μετανάστευσαν.

  • 22

    Ε. Η «ΛΥΣΗ» ΠΟΥ ΔΟΘΗΚΕ

    Η μεγάλη Ιρλανδική πείνα η οποία προκλήθηκε από τις αποτυχημένες σοδειές πατάτας σε

    συνδυασμό με επιδημίες , είχε ως αποτέλεσμα την απώλεια του ενός τετάρτου περίπου του

    πληθυσμού της Ιρλανδίας. Η κυβέρνηση για να αντιμετωπίσει το πρόβλημα οργάνωσε έργα

    για την παροχή βοήθειας σε αυτούς που είχαν πληγεί από τις κατεστραμμένες σοδειές

    προσφέροντας τους εργασία . Παράλληλα κυβερνητικές οργανώσεις διένειμαν δωρεάν

    τρόφιμα. Αυτά τα μέτρα παρά την ανακούφιση που προσέφεραν αποδεδείχθηκαν

    ανεπαρκή, λόγω της επιδείνωσης της κατάστασης και της μείωσης των πόρων της

    κυβέρνησης. Έτσι για πολλούς η μόνη λύση είναι η μετανάστευση. Πολλοί Ιρλανδοί

    μετανάστευσαν στην Αμερική τη Βρετανία και την Αυστραλία, κάτω από ιδιαίτερα αντίξοες

    συνθήκες. Ένα μεγάλο μέρος των μεταναστών πέθαιναν εν πλω ή λίγο μετά την άφιξη τους.

    Επίσης, η εξασφάλιση των χρημάτων για την κάλυψη των εξόδων της μετανάστευσης ήταν

    ιδιαίτερα δύσκολη, ενδεικτικό είναι το γεγονός ότι παρά την βοήθεια που σε ορισμένες

    περιπτώσεις παρείχαν στους ‘’πάροικους’’ τους οι γαιοκτήμονες μόνο το πολύ δύο μέλη

    μιας οικογένειας μπορούσαν να μεταναστεύσουν τις περισσότερες φορές.

  • 23

    ΣΤ. ΠΩΣ ΘΑ ΜΠΟΡΟΥΣΕ ΝΑ ΑΠΟΦΕΥΧΘΕΙ Ο ΛΙΜΟΣ

    Στα μέσα του 19ου αιώνα, η Ιρλανδική οικονομία ήταν αποκλειστικά εξαρτημένη από την

    καλλιέργεια της πατάτας. Οι κάτοικοι ήταν εγκλωβισμένοι στην αγροτική ζωή και επέλεγαν

    την πατάτα ως μοναδική λύση για την επιβίωσή τους. Ύστερα, όμως, από μερικές, συνεχείς

    αποτυχημένες σοδειές και επειδή οι πολίτες δεν μπορούσαν να καλύψουν με άλλο τρόπο

    τις βιοτικές τους ανάγκες ,επήλθε δριμύς λιμός, ο οποίος δύσκολα μπορούσε να

    αντιμετωπισθεί .Έτσι λοιπόν, για να αποφευχθεί αυτή η κατάσταση, το κράτος θα έπρεπε

    να φροντίσει ώστε να μην εξαρτάται η οικονομία μόνο από την πατάτα. Για να το πετύχει

    αυτό μπορούσε να:

    • συγκροτήσει ομάδες έρευνας από ειδικούς επιστήμονες που θα μελετούσαν το

    κλίμα και το έδαφος της χώρας για να προτείνουν καλλιέργειες νέων προϊόντων που

    μπορούσαν να αναπτυχθούν εύκολα και να συμβάλλουν στην οικονομία της χώρας.

    • φροντίσει για τη μόρφωση του λαού ,ώστε να τους παρακινήσει να αλλάξουν

    συνήθειες και να υιοθετήσουν νέες μεθόδους καλλιέργειας. Το μέτρο, όμως αυτό,

    μπορούσε να υλοποιηθεί μακροπρόθεσμα.

  • 24

    • επιδοτήσει τους αγρότες ώστε να καλλιεργήσουν και άλλα αγροτικά προϊόντα.

    • οργανώσει ερευνητικές ομάδες για την παρασκευή φυτοφαρμάκων που θα

    αντιμετώπιζαν πιθανούς εχθρούς των καλλιεργειών. Επίσης θα πρότειναν τρόπους

    απολύμανσης του εδάφους πριν από κάθε καλλιεργητική περίοδο ή εμπλουτισμού του

    κατά τη διάρκεια του χειμώ