ιχαήλ-Μπακούνιν... · PDF...

Click here to load reader

  • date post

    17-Oct-2019
  • Category

    Documents

  • view

    2
  • download

    0

Embed Size (px)

Transcript of ιχαήλ-Μπακούνιν... · PDF...

  • ΜΙΧΑΗΛ ΜΠΑΚΟΥΝΙΝ

    ΘΕΟΣ ΚΑΙ ΚΡΑΤΟΣ

    Μετάφραση: Νίκος Β. Αλεξίου - Αντώνης Γκίκας

    ΕΛΕΥΘΕΡΟΣ ΤΥΠΟΣ

  • ΤΙΤΛΟ Σ ΣΥΓΓΡΑΦΕΑΣ ΜΕΤΑΦΡΑΣΗ ΜΑΚΕΤΑ ΕΞΩΦΥΛΛΟΥ ΕΚΔΟΣΕΙΣ

    ΧΡΟΝΟΣ ΕΚΔΟΣΗΣ

    Θεός και Κράτος Μιχαήλ Μπακούνιν Νίκος Β. Αλεξίου ■ Αντώνης Γκίκας Δημήτρης Μουστάκης ΕΛΕΥΘΕΡΟΣ ΤΥΠΟΣ Ζωοδάχου Πηγής 17, Αθήνα τηλ. 3639980 - 3602040 Ιούλιος 1986

    © 1986 για την ελληνική μετάφραση εκβάσεις "ΕΛΕΥΘΕΡΟΣ ΤΥΠΟΣ"

  • DIEU et L’ETj .

    l t - ' '3mn « - ■■■ . ■' · .· ,,

    Michel BA KO U N IN E i f

    gen£ve # I M P R I M E R I E J U R ^ - S S I E N

    4882 M

    Couyerture de la premiire Edition de Dieu et I ’E ta i (1882).

  • Ε Ι Σ Α Γ Ω Γ Η

    Αυτός ο άνθρωπος δεν νεννήθηκε κάτω από ένα συνηθισμένο άστρο, αλλά κάτω απά έναν κομήτη.

    - ΑΛΕΞΑΝΔΡΟΣ ΧΕΡΤΖΕΝ

    Έ χ ε ι περάσει κάνω από ένας αιώνας από τότε που ο Μιχαήλ Μπα­ κούνιν έγραψε εκείνο που έμελλε να γίνει η πιο γνωστή του μπροσού­ ρα, το θ ε ό ς κ α ι Κ ρ ά τ ο ς . Εκείνη την εποχή ο αναρχισμός ανα­ δυόταν σα μια σημαντική δύναμη μέσα στο επαναστατικό κίνημα και τ' όνομα του Μπακούνιν, του κύριου υπέρμαχου και προφήτη του, ήταν εξίσου γνωστό μεταξύ των εργατών και των ριζοσπαστών διανοούμε­ νων της Ευρώπης μ* εκείνο του Καρλ Μαρξ, με τον οποίο πάλευε για την ανάληψη της ηγεσίας της Α’ Διεθνούς.

    Σε αντίθεση με τον Μαρξ, ο Μπακούνιν είχε κερδίσει τη φήμη του βασικά σαν ακηβιστής παρά σα θεωρητικός της εξέγερσης. Γεννήθηκε στα 1814 από γονείς ευγενείς γαιοκτήμονες, αλλά νέος ακόμα εγκατέ- λειψε τη θέση του στο στρατό και τον αριστοκρατικό του περίγυρο για να γίνει επαγγελματίας επαναστάτης. Φεύγοντας απ’ τη Ρωσία στα 1840, σε ηλικία 26 χρονών, αφιέρωσε τη ζωή του στον αγώνα ενά­ ντια σε κάθε μορφή τυραννίας. Δεν ήταν ο άνθρωπος που κάθεται στις βιβλιοθήκες, μελετώντας και γράφοντας για προκαθορισμένες επανα­ στάσεις. Ανυπόμονος για δράση, ρίχτηκε στις εξεγέρσεις του 1848 με ασυγκράτητη ορμή, μια Προμηθεϊκή μορφή που ακολουθεί το ρεύμα της εξέγερσης απ’ το Παρίσι ως τα οδοφράγματα της Αυστρίας και της Γερμανίας. Οι άνθρωποι σαν τον Μπακούνιν, σχολίασε ένας σύντροφος, "αναπτύσσονται σ’ έναν τυφώνα ία ωριμάζουν καλύτερα στην κακοκαι­ ρία παρά στη λιακάδα”.1 Η σύλληψή του όμως, στη διάρκεια της εξέ­ γερσης της Δρέσδης του 1849, διακόπτει την πυρετώδη επαναστατική του δραστηριότητα. Πέρασε τα επόμενα 8 χρόνια στη φυλακή, απ’ τα οποία τα 6 στα σκοτεινά μπουντρούμια της Τσαρικής Ρωσίας κι όταν αποφυλακίστηκε — το υπόλοιπο της ποινής του είχε μετατραπεί σε ι­ σόβια εξορία στη Σιβηρία — είχε χάσει τα δόντια του απ’ το σκορβού­ το κι είχε υποστεί σοβαρό κλονισμό της υγείας του. Στα 1861, ωστόσο, δραπέτευσε απ’ τους δεσμοφύλακές του κι άρχισε μια συγκλονιστική Οδύσσεια που κάλυψε όλο τον κόσμο κι έκανε τ’ όνομά του θρύλο

    7

  • ία αντικείμενο λατρείας των ριζοσπαστικών ομάδων όλης της Ευρώ­ πης.

    Σα ρομαντικός επαναστάτης ία ενεργητική δύναμη στην ιστορία, ο Μπακούνιν ασκούσε μια προσωπική γοητεία που ο Μαρξ δεν μπο­ ρούσε ποτέ να συναγωνιστεί. "Οτιδήποτε τον αφορούσε ήτπν εκπλη­ κτικό", έλεγε ο συνθέτης Ρίτσαρντ Βάγκνερ, που ήταν συναγωνι­ στής του στην εξέγερση της Δρέσδης, "ία ήταν γεμάτος πρωτόγονη ορμή και δύναμη”.2 Η αγάπη (του Μπακούνιν) για φανταστικές, "ασυ­ νήθιστες, πρωτάκουστες περιπέτειες, οι οποίες ανοίγουν ενρείς ορί­ ζοντες που η κατάληξή τους δεν μπορεί να προβλεφτεί”, για ν' ανα­ φέρουμε τα ίδια του τα λόγια, εμπνεύσανε μεγαλόπνοα όνειρα σε άλ­ λους ία όταν πέθανε στα 1876, είχε κερδίσει μια μοναδική θέση ανά­ μεσα στους τυχοδιώκτες και τους μάρτυρες της επαναστατικής παρά­ δοσης. Η φοβερή μεγαλοψυχία κι ο παιδιάστικος ενθουσιασμός του, το φλογερό του πάθος για την ελευθερία και την ισότητα, οι βίαιες επιθέσεις του ενάντια στο προνόμιο και την αδικία — όλα αυτά ασκή­ σανε φοβερή έλξη στους ελευθεριακούς κύκλους της εποχής του.

    Ό μως ο Μπακούνιν, όπως οι επικριτές του ποτέ δεν έπαψαν να υ­ πογραμμίζουν, δεν ήταν ένας συστηματικός διανόητης, ούτε ισχυρί­ στηκε ποτέ κάτι τέτοιο. Γιατί θεωρούσε τον εαυτό του πρακτικό επανα­ στάτη, ”όχι φιλόσοφο ούτε εφευρέτη συστημάτων όπως ο Μαρξ”.3 Αρ- νιόταν ν' αναγνωρίσει την ύπαρξη οποιωνδήποτε προδικασμένων ή προκαθορισμένων νόμων της ιστορίας. Απόρριπτε την αντίληψη ότι η κοινωνική αλλαγή εξαρτιέται απ' τη σταδιακή αναδίπλωση "αντικει­ μενικών” ιστορικών συνθηκών. Πίστευε, αντίθετα, ότι οι άνθρωποι δια­ μορφώνουν οι ίδιοι τη μοίρα τους, ότι η ζωή τους δεν μπορεί να συν­ θλίβει σ ' ένα Προκρούστειο κρεβάτι από αφηρημένες κοινωνιολογικές φόρμουλες. "Καμιά θεωρία, κανένα πρόκα τα σκευασμένο σύστημα, κα­ νένα βιβλίο που γράφτηκε ποτέ, δε θα σώσει τον κόσμο", διακήρυσσε ο Μπακούνιν. ”Δεν πιστεύω σε κανένα σύστημα, είμαι ένας κυνηγός της αλήθειας”.4

    Διδάσκοντας στους εργάτες θεωρίες, είπε, ο Μαρξ δε θα πετύχαι­ νε άλλο απ' το να καταπνίξει την επαναστατική θέρμη που ήδη διαθέτει κάθε άνθρωπος — "την τάση για ελευθερία, το πόθος για ισότητα, το ιερό ένστικτο της εξέγερσης”. Αντίθετα με τον "επιστημονικό” σοσια­ λισμό του Μαρξ, ο δικός του σοσιαλισμός, υποστήριζε ο Μπακούνιν, ήτπν "καθαρά ενστικτώδικος".5

    Συνακόλουθα, η επιρροή του Μπακούνιν, όπως σχολίασε ο Πέτρος Κροπότιαν, ήταν πρωταρχικά εκείνη μιας "ηθικής προσωπικότητας”

  • μάλλον ηαρά μιας αυθεντίας του πνεύματος. Μολονότι ήταν πολυγρα- φότατος, δεν άφησε ούτε ένα τελειωμένο βιβλίο για τους μεταγενέστε­ ρους. Άρχιζε να γράφει πάντα νέα έργα που,εξαιτίας της ταραχώδικης ζωής του, έμεναν στη μέση και δεν τελείωναν ποτέ. Το έργο του, με τα λόγια του Τόμας Μάζαρυκ, ήταν μια ”συρραφή κομμάτιών”. Κι ωστό­ σο, όσο αλλοπρόσαλλος κα