2006, 7(1): 97-120. ......

download 2006, 7(1): 97-120. ... ®©®­®¼®±¯â€‍®± ¯’¯â€‍®®½ ®â€¢®›¯â‚¬®±®¯®´®µ¯¯’®

of 40

  • date post

    21-Jan-2020
  • Category

    Documents

  • view

    2
  • download

    0

Embed Size (px)

Transcript of 2006, 7(1): 97-120. ......

  • Θέματα στην Εκπαίδευση 2006, 7(1): 97-120.

    1

    Φύλο και φυσικές επιστήμες:

    έμφυλα στερεότυπα και εκπαιδευτικές στρατηγικές υπονόμευσής τους1

    Μαρία Ρεντετζή

    mrentetz@vt.edu

    Εθνικό Μετσόβιο Πολυτεχνείο, Σχολή Εφαρμοσμένων Μαθηματικών και

    Φυσικών Επιστημών, Τομέας Ανθρωπιστικών και Κοινωνικών Επιστημών και

    Δικαίου

    ΠΕΡΙΛΗΨΗ

    Το άρθρο πραγματεύεται τη σχέση φύλου και φυσικών επιστημών,

    αναδεικνύοντας ότι η φυσική εξακολουθεί να αποτελεί ένα σκληρό και ανθεκτικό

    πυρήνα στις φεμινιστικές προσεγγίσεις. Πέρα από την αναφορά στην υπο-

    αντιπροσώπευση των γυναικών και τους λόγους που η κουλτούρα των φυσικών

    επιστημών έχει χαρακτηριστεί ως ανδρική, το άρθρο επιχειρεί μια ουσιαστική

    επιστημολογική συσχέτιση φύλου και φυσικής. Βασικό επιχείρημα αποτελεί ο

    ισχυρισμός ότι στις δεκαετίες του 1960 και 1970 ο λογικός θετικισμός μέσα από την

    έμφαση στις θεωρίες και τη λογική τους δομή καθώς και την ανάδειξη της φυσικής ως

    παραδειγματικής επιστήμης και κατεξοχήν αντικειμενικής, απέτρεψε κάθε ουσιαστική

    σύνδεση φύλου και φυσικών επιστημών ενώ ταυτόχρονα ευνόησε συγκεκριμένα

    1 Μια πρώτη παρουσίαση του κειμένου αυτού έγινε στις 24 Ιανουαρίου 2005 στο Πρόγραμμα Επιμορφωτικού Σεμιναρίου Μεντόρων ΥΠ.Ε.Π.Θ. και Κ.Ε.Θ.Ι. Θα ήθελα να ευχαριστήσω την Άννα Χρονάκη και τους ανώνυμους κριτές του περιοδικού Θέματα στην Εκπαίδευση για τα εποικοδομητικά τους σχόλια καθώς και τον Αριστείδη Μπαλτά για τις πολύ γόνιμες συζητήσεις γύρω από το θέμα. Το κείμενο γράφτηκε κατά τη διάρκεια της ερευνητικής μου δουλειάς ως κύριας μεταδιδάκτορα στο πρόγραμμα «Πυθαγόρας» με τίτλο «Η Συμβολή του Φύλου στις Θετικές και Κοινωνικές Επιστήμες» του Αριστοτέλειου Πανεπιστήμιου Θες/νίκης.

  • Θέματα στην Εκπαίδευση 2006, 7(1): 97-120.

    2

    στερεότυπα για το ρόλο των γυναικών στις φυσικές επιστήμες. Όπως διαπιστώνεται η

    συζήτηση για τη φύση της επιστήμης βρίσκει σήμερα γόνιμο έδαφος στο χώρο της

    εκπαίδευσης, αναπαράγοντας τις θετικιστικές απόψεις και ενισχύοντας στερεότυπους

    ρόλους των δύο φύλων παρά την επίδραση της κοινωνιολογίας των επιστημών. Τέλος

    το άρθρο προτείνει τέσσερις εκπαιδευτικές στρατηγικές για την υπονόμευση των

    έμφυλων στερεότυπων στην διδακτικο-μαθησιακή διαδικασία.

    ΕΙΣΑΓΩΓΗ

    Μοιάζει σχεδόν αυτονόητο μετά από τριάντα χρόνια φεμινιστικών μελετών να

    συνδέουμε το φύλο με επιστήμες όπως η κοινωνιολογία, η ανθρωπολογία, η

    ψυχανάλυση και μια σειρά κλάδων που εμπίπτουν στην κατηγορία των κοινωνικών και

    ανθρωπιστικών επιστημών. Σε μια πρόσφατη μελέτη με τίτλο «Άλλαξε ο Φεμινισμός

    την Επιστήμη;» η ιστορικός της επιστήμης Londa Schiebinger ισχυρίζεται ότι

    πραγματικά ο φεμινισμός έχει επιφέρει μερικές αξιοσημείωτες αλλαγές στον

    επιστημονικό χώρο. «Ποιος θα μπορούσε να προβλέψει πριν μια δεκαετία ότι κύριος

    επιστήμονας της NASA θα ήταν μια γυναίκα ή ότι Υπουργός Εναέριων Δυνάμεων θα

    ήταν μια καθηγήτρια μηχανικής;» ((Schiebinger 1999) Στα επιτεύγματα των

    φεμινιστριών μετά το 1970 συγκαταλέγονται καινούργιες οπτικές και προτεραιότητες,

    νέα ερευνητικά προγράμματα και θεωρητικοί προσανατολισμοί, πολιτικές ισότητας

    στην έρευνα και τη διδασκαλία των επιστημών.

    Ωστόσο, πέρα από θεσμικές αλλαγές η Schiebinger παραδέχεται ότι σ’ ότι

    αφορά το ίδιο το περιεχόμενο της επιστήμης και την επίδραση του φεμινισμού σ’ αυτό

    τα πράγματα είναι πιο πολύπλοκα. Πολυάριθμες μελέτες έδειξαν καταρχήν ότι η

  • Θέματα στην Εκπαίδευση 2006, 7(1): 97-120.

    3

    κριτική προσέγγιση των επιστημών από την οπτική του φύλου εξαρτάται από το είδος

    του επιστημονικού κλάδου. Αν οι κοινωνικές επιστήμες ακόμη και οι επιστήμες της

    ζωής είναι «ευάλωτες» ή με άλλα λόγια πιο ανοιχτές σε μια τέτοια κριτική, οι φυσικές

    επιστήμες εξακολουθούν να αποτελούν ένα σκληρό, ανθεκτικό πυρήνα στις

    φεμινιστικές προσεγγίσεις.2 Η σύνδεση της φυσικής, χημείας και των υποκλάδων τους

    με το φύλο εξακολουθεί να φαίνεται παράδοξη. Με ποιο τρόπο άραγε θα μπορούσαν οι

    παραπάνω επιστήμες, κατεξοχήν «αντικειμενικές» και «ουδέτερες» κάθε είδους

    κοινωνικών αξιών να σχετίζονται με το φύλο;

    Μελέτες που πραγματεύτηκαν τη σχέση φύλου και φυσικών επιστημών

    εστίασαν στο γεγονός ότι οι γυναίκες υπο-αντιπροσωπεύονται σ’ αυτούς του κλάδους

    και επομένως είναι δυσκολότερο να τους ασκήσουν κριτική. Για παράδειγμα, σ’ ότι

    αφορά τη χώρα μας το ακαδημαϊκό έτος 1997/98 η συμμετοχή των γυναικών στο

    διδακτικό προσωπικό των φυσικομαθηματικών σχολών ανώτατης εκπαίδευσης

    κυμαίνονταν στο 22,7%.3 Όπως διαπιστώνει η δημοσιογράφος της Καθημερινής Λίνα

    Γιάνναρου με βάση πρόσφατη έρευνα του Πανεπιστημίου Αθηνών, συνολικά το

    ελληνικό πανεπιστήμιο είναι γένους αρσενικού καθώς οι γυναίκες αντιπροσωπεύουν

    μόλις το 27% του συνόλου των μελών του Διδακτικού και Ερευνητικού Προσωπικού

    (ΔEΠ) των AEI. Επιπλέον η παρουσία τους μειώνεται όσο ψηλότερα ανεβαίνουμε στις

    βαθμίδες των πανεπιστημιακών (Γιάνναρου 2005). Το φαινόμενο αυτό δεν αποτελεί

    ελληνική ιδιαιτερότητα. Χαρακτηριστική περίπτωση αποτελούν οι Ηνωμένες Πολιτείες

    της Αμερικής. Κατά τη διάρκεια του ίδιου ακαδημαϊκού έτους (1997/98) το ποσοστό

    2 Με τον όρο φυσικές επιστήμες αναφέρομαι κυρίως στη φυσική, χημεία και τους υποκλάδους τους. Συνειδητά δεν χρησιμοποιώ τον όρο «θετικές επιστήμες» οι οποίες συχνά αντιπαραβάλλο