Ιστορία Ε΄ 7.38. ΄΄Η διπλωματία των Βυζαντινών΄΄

of 78 /78
Επιμέλεια: Χρήστος Χαρμπής http://e-taksh.blogspot.gr Ιστορία Ε΄ Τάξης - Ενότητα 7 - Κεφάλαιο 38: ΄΄ Η διπλωματία των Βυζαντινών ΄΄ Σχεδιαγράμματα Θεωρία Παρουσιάσεις

Embed Size (px)

Transcript of Ιστορία Ε΄ 7.38. ΄΄Η διπλωματία των Βυζαντινών΄΄

Page 1: Ιστορία Ε΄ 7.38. ΄΄Η διπλωματία των Βυζαντινών΄΄

Επιμέλεια: Χρήστος Χαρμπής

http://e-taksh.blogspot.gr

Ιστορία Ε΄ Τάξης - Ενότητα 7 - Κεφάλαιο 38:

΄΄ Η διπλωματία των Βυζαντινών ΄΄

Σχεδιαγράμματα

Θεωρία

Παρουσιάσεις

Page 2: Ιστορία Ε΄ 7.38. ΄΄Η διπλωματία των Βυζαντινών΄΄

38. Η διπλωματία των Βυζαντινών

Γύρω από το βυζαντινό κράτος πολλοί λαοί, συχνά είχαν εχθρική συμπεριφορά.

Συμμαχίες και συνθήκες ειρήνης.

Χρήματα να μην επιτίθενται ή να εμποδίζουν άλλους.

Φιλοξενία αρχόντων και πρεσβευτών.

Δώρα και τιμητικοί βυζαντινοί τίτλοι.

Δωρεάν σπουδές για τα παιδιά ξένων αρχόντων.

Συμφωνίες για προστασία εμπορικών δρόμων και εμπόρων.

Ιεραπόστολοι – Εκχριστιανισμός.

Γάμοι βυζαντινών πριγκιπισσών με ξένους ηγεμόνες.

Ενέργειες των Βυζαντινών

Xristos
Πλαίσιο κειμένου
Κανέλλος-Μάριος Κανελλόπουλος
Page 3: Ιστορία Ε΄ 7.38. ΄΄Η διπλωματία των Βυζαντινών΄΄
Page 4: Ιστορία Ε΄ 7.38. ΄΄Η διπλωματία των Βυζαντινών΄΄
Page 5: Ιστορία Ε΄ 7.38. ΄΄Η διπλωματία των Βυζαντινών΄΄

Τουλιόπουλος Φώτης

Αμυντικά έργα: τα τείχη και η τάφρος της Πόλης

Page 6: Ιστορία Ε΄ 7.38. ΄΄Η διπλωματία των Βυζαντινών΄΄

Βυζαντινά νομίσματα. Κατέβαλλαν χρήματα για να έχουν

ειρήνη

Βυζαντινό σχσλείο. Φοιτούσαν δωρεάν τα παιδιά ξένων

αρχόντων

Page 7: Ιστορία Ε΄ 7.38. ΄΄Η διπλωματία των Βυζαντινών΄΄

Προστασία ξένου εμπόρου από βυζαντινό φρουρό

Page 8: Ιστορία Ε΄ 7.38. ΄΄Η διπλωματία των Βυζαντινών΄΄

Γάμος βυζαντινής πριγκίπισσας με ξένο ηγεμόνα Εκχριστιανισμός γειτονικών λαών Παρουσίαση από τον Πέτρο Σαμούχο

Page 9: Ιστορία Ε΄ 7.38. ΄΄Η διπλωματία των Βυζαντινών΄΄
Page 10: Ιστορία Ε΄ 7.38. ΄΄Η διπλωματία των Βυζαντινών΄΄

05/05/11

38. Η ΔΙΠΛΩΜΑΤΙΑ ΤΩΝ ΒΥΖΑΝΤΙΝΩΝ

Γύρω από τα σύνορα του βυζαντινού κράτους ζούσαν πολλοί λαοί, που συχνά φέρονταν εχθρικά

απέναντί του. Οι Βυζαντινοί προσπαθώντας να αποφύγουν τον πόλεμο φρόντιζαν να διατηρούν

ειρηνικές σχέσεις με τους γείτονές τους χρησιμοποιώντας τη διπλωματία.

Τρόποι διπλωματίας:

Έκαναν συμφωνίες ή υπέγραφαν συνθήκες ειρήνης με κάποιους γειτονικούς λαούς για να

αντιμετωπίσουν ανενόχλητοι κάποιους άλλους.

Έδιναν χρήματα σε κάποιους γειτονικούς λαούς με τον όρο να μην επιτίθενται στο Βυζάντιο

ή να εμποδίζουν άλλους να επιτεθούν στο Βυζάντιο.

Πρόσφεραν φιλοξενία στους άρχοντες και στους πρεσβευτές των συμμαχικών χωρών.

Συνόδευαν τις συμφωνίες τους με πλούσια δώρα και βυζαντινούς τίτλους.

Δέχονταν τα παιδιά των ξένων αρχόντων ή αξιωματούχων να σπουδάσουν στα βυζαντινά

σχολεία ή πανεπιστήμια δωρεάν.

Έκαναν ιδιαίτερες συμφωνίες για την προστασία των εμπορικών δρόμων και των προϊόντων

που μεταφέρονταν από άλλες χώρες στο Βυζάντιο.

Σε κάποιους ξένους εμπόρους (Ρώσους, Βενετούς, Γενουάτες) είχαν παραχωρήσει περιοχές

στην Πόλη για να μένουν και προνόμια για το εμπόριό τους.

Οι Βυζαντινοί ήταν καλά πληροφορημένοι για τους γείτονές τους. Στέλνανε επίσημες

κρατικές αποστολές σε άλλες χώρες με πρεσβευτές και διερμηνείς για να προετοιμάσουν ή να

ολοκληρώσουν συμφωνίες με το Βυζάντιο. Οι πρεσβευτές χάριζαν στις χώρες που πήγαιναν

δώρα, κοσμήματα και μεταξωτά εκ μέρους του αυτοκράτορα. Στις αποστολές αυτές

συμμετείχαν και ιεραπόστολοι.

Έκαναν γάμους ανάμεσα σε βυζαντινές πριγκίπισσες και σε ξένους ηγεμόνες.

Σκάρπα Ηλέκτρα

Page 11: Ιστορία Ε΄ 7.38. ΄΄Η διπλωματία των Βυζαντινών΄΄

38. Η διπλωματία των Βυζαντινών 1. Για ποιο λόγο υπήρχαν κίνδυνοι και ποια μέτρα είχε πάρει το

βυζαντινό κράτος για να τους αντιμετωπίσει;

Γύρω από τα σύνορα του βυζαντινού κράτους ζούσαν πολλοί λαοί που

φέρονταν εχθρικά απέναντί του. Έτσι, από τη μεταφορά της πρωτεύουσας μια

σειρά από αμυντικά, πολεμικά μέτρα περιόριζε αυτούς τους κινδύνους.

2. Ποια μέτρα πήραν οι Βυζαντινοί αυτοκράτορες για να διατηρήσουν

ειρηνικές σχέσεις με τους γείτονές τους, όσον αφορά τη διπλωματία;

● Έκαναν συμμαχίες ή υπέγραφαν συνθήκες ειρήνης με κάποιους

γειτονικούς λαούς για να αντιμετωπίζουν ανενόχλητοι κάποιους άλλους.

● Κατέβαλλαν σε ορισμένους απ’ αυτούς χρήματα

● Πρόσφεραν φιλοξενία στους άρχοντες και στους πρεσβευτές των

σύμμαχων χωρών.

● Συνόδευαν τις συμφωνίες τους με πλούσια δώρα και τιμητικούς

βυζαντινούς τίτλους.

● Δέχονταν τα παιδιά των ξένων αρχόντων ή των αξιωματούχων να

σπουδάσουν, συχνά δωρεάν, στα βυζαντινά σχολεία ή πανεπιστήμια.

● Έκαναν ιδιαίτερες συμφωνίες για την προστασία των εμπορικών δρόμων και

των προϊόντων που μεταφέρονταν από άλλες χώρες προς το Βυζάντιο.

3. Πώς προστάτευαν οι Βυζαντινοί τους εμπόρους και τους επισκέπτες

της χώρας τους;

Σε κάποιους απ’ αυτούς (Ρώσους, Βενετούς, Γενουάτες) είχαν παραχωρήσει

ιδιαίτερες περιοχές για τη διαμονή τους στην Πόλη και προνόμια για τις

εμπορικές τους δραστηριότητες.

4. Τι φρόντιζαν να κάνουν οι επισκέπτες της Πόλης;

Πολλοί απ’ αυτούς μάθαιναν και μιλούσαν την ελληνική γλώσσα, για να

επικοινωνούν με τους Βυζαντινούς αλλά και να συνεννοούνται μεταξύ τους.

5. Πώς έπαιρναν πληροφορίες οι Βυζαντινοί για τους γειτονικούς τους

λαούς;

Έπαιρναν πληροφορίες για τις γειτονικές χώρες από δικούς τους ανθρώπους

που έφταναν στην Πόλη ως επισκέπτες, έμποροι, μισθοφόροι ή στρατιωτικοί

φυγάδες. Επίσημες κρατικές αποστολές ακόμη, με ειδικούς και διερμηνείς,

επισκέπτονταν τις άλλες χώρες.

6. Ποιοι μετείχαν στις αποστολές αυτές;

Πρεσβευτές, οι οποίοι έφερναν μαζί τους πολύτιμα δώρα για τους

αξιωματούχους της ξένης χώρας. Στις αποστολές αυτές συχνά μετείχαν και

ιεραπόστολοι, οι οποίοι φρόντιζαν για των εκχριστιανισμό των λαών, αλλά

αποδείχτηκαν και ικανοί διπλωμάτες που βοήθησαν στην ειρηνική συνύπαρξη.

7. Τι άλλο είχε μεγάλη σημασία για τη βυζαντινή διπλωματία;

Σημαντική πλευρά της βυζαντινής διπλωματίας αποτελούσαν οι γάμοι

ανάμεσα σε βυζαντινές πριγκίπισσες και σε ξένους ηγεμόνες. Οι γάμοι αυτοί,

στις περισσότερες περιπτώσεις, συνέβαλλαν στην ειρηνική συνεργασία

ανάμεσα στους λαούς και οι πριγκίπισσες αυτές γίνονταν οι καλύτεροι

πρεσβευτές του Βυζαντίου στις νέες πατρίδες τους.

eimet08

Page 12: Ιστορία Ε΄ 7.38. ΄΄Η διπλωματία των Βυζαντινών΄΄

Η    ΔΙΠΛΩΜΑΤΙΑ  ΤΩΝ ΒΥΖΑΝΤΙΝΩΝ 

Οι  βυζαντινοί  ήταν  καλά  πληροφορημένοι  για  τις  γειτονικές  χώρες  από δικούς  τους  ανθρώπους.  Όταν    έφταναν  επισκέπτες, έμποροι, μισθοφόροι  ή στρατιωτικοί   φυγάδες, ή  ακόμα  κρατικές  αποστολές  με  ειδικούς  διερμηνείς, έτσι   ώστε  να   ολοκληρώσουν  συμφωνίες  με  το  βυζάντιο. ΟΙ  πρεσβευτές των  αποστολών    έφεραν   εκ  μέρους  του  αυτοκράτορα, πολύτιμα  δώρα, κοσμήματα  μεταξωτά  για  τους  άρχοντες και  τους  αξιωματούχους της  ξένης  χώρας. Σε  τέτοιες   αποστολές  μετείχαν  και  ιεραπόστολοι, οι   οποίοι  φρόντιζαν  για  τον  εκχριστιανισμό  των λαών. Σε  πολλές  περιπτώσεις  οι ιερωμένοι   αποδείχτηκαν  ικανοί  διπλωμάτες, έτσι  βοήθησαν  στην ειρηνική   συνύπαρξη των  λαών  με  το  βυζάντιο. Σημαντικό  ρόλο  τέλος έπαιξε και  η βυζαντινή  διπλωματία , οι  γάμοι  με  βυζαντινές  πριγκίπισσες  με  ξένους ηγεμόνες. Αυτό  συνετέλεσε στην ειρηνική συνύπαρξη, αλλά και συνεργασία ανάμεσα στους  λαούς και τις πριγκίπισσες. Αυτές  έγιναν  οι  καλύτεροι πρεσβευτές του βυζαντίου στις νέες πατρίδες. 

Xristos
Πλαίσιο κειμένου
http://20dim-kalam.thess.sch.gr/portal/images/omadiko.pdf
Page 13: Ιστορία Ε΄ 7.38. ΄΄Η διπλωματία των Βυζαντινών΄΄

ΤΟ  ΒΥΖΑΝΤΙΟ  ΕΚΧΡΙΣΤΙΑΝΙΖΕΙ ΤΟΥΣ  ΣΛΑΒΟΥΣ 

Από τον 4ο αιώνα έως τον 7ο αιώνα οι σχέσεις των βυζαντινών με τους σλάβους δεν ήταν καλές, κύρια αιτία οι επιθέσεις των σλάβων στις βυζαντινές περιοχές. Από τις αρχές του 8ου αιώνα οι σχέσεις βελτιώθηκαν στη νότια βαλκανική και αυτό γιατί ενσωματώθηκαν με τους βυζαντινούς πληθυσμούς. Έτσι άρχισαν να γνωρίζουν τον τρόπο ζωής και δέχτηκαν τη  χριστιανική θρησκεία, πολλοί από αυτούς βαπτίστηκαν χριστιανοί. Οι βυζαντινοί τους έδωσαν προνόμια, όπως γη για καλλιέργειες και θέσεις στον στρατό και εργασία σε δημόσια έργα. Στο βόρειο κομμάτι  οι σλάβοι κάνουν δικά τους κράτη και διατηρούν καλές σχέσεις με το  βυζάντιο. Το 862 μΧ ο ηγεμόνας της Μοραβίας ΄΄Ρατισλάβος΄΄ έστειλε πρεσβευτές και ζήτησε από τους βυζαντινούς να στείλουν ιεραποστόλους να  διδάξουν την χριστιανική πίστη. Ο αυτοκράτορας Μιχαήλ Γ' δέχτηκε και ο πατριάρχης Φώτιος ανέθεσε στους  αδελφούς Κύριλλο και Μεθόδιο , οι  οποίοι μιλούσαν την  σλαβική γλώσσα, την αποστολή. Εκπαίδευσαν και οργάνωσαν  τη λειτουργία της εκκλησίας και κήρυξαν το χριστιανικό λόγο. Δημιούργησαν το σλαβικό αλφάβητο που είχε  την  βάση στο ελληνικό. Το έργο που δημιούργησαν 

Page 14: Ιστορία Ε΄ 7.38. ΄΄Η διπλωματία των Βυζαντινών΄΄

μεγάλο και ιδιαίτερα σημαντικό, εκχριστιάνισαν τους σλάβους και τελικά συνέβαλαν ώστε να υπάρχουν δεσμοί ανάμεσα στους σλαβικούς λαούς με το  βυζάντιο. Οι  δεσμοί αυτοί  διατηρούνται και στις μέρες μας. 

Page 15: Ιστορία Ε΄ 7.38. ΄΄Η διπλωματία των Βυζαντινών΄΄

ΦΙΛΙΚΕΣ  ΣΧΕΣΕΙΣ  ΚΑΙ ΣΥΓΚΡΟΥΣΕΙΣ  ΜΕ ΤΟΥΣ ΒΟΥΛΓΑΡΟΥΣ ΚΑΙ ΤΟΥΣ ΡΩΣΟΥΣ 

Στις  αρχές  του   9ου αιώνα  Βούλγαροι  εξακολουθούν  να κατοικούν  μέσα στα βυζαντινά  εδάφη. Δεν  περιορίστηκαν  στα εδάφη που  όρισε η συνθήκη με το  Βυζάντιο  και  προσπάθησαν να  προσαρτήσουν περιοχές που  κατείχαν οι σλάβοι. Η ενέργειά τους αυτή ήταν και η  αιτία που δημιούργησε  συγκρούσεις με το βυζάντιο που κράτησε 2 αιώνες. Τον 9ο αιώνα οι βούλγαροι με αρχηγό τον Κρούμο κάνανε επιδρομές στην Θράκη και φτάσανε μέχρι την Κωνσταντινούπολη. Ύστερα  από  σκληρές μάχες εκδιώχτηκαν από  τους  βυζαντινούς , σε μια από τις μάχες σκοτώθηκε ο  αυτοκράτορας Νικηφόρος Α'.  Στην συνέχεια υπήρχαν περίοδοι ειρηνικής  συνύπαρξης όταν αρχηγός των βουλγάρων ήταν ο  Βόγορης μάλιστα βαπτίστηκε χριστιανός και πήρε το όνομα Μιχαήλ. Το παράδειγμα  του  ακολούθησαν πολλοί  άλλοι, δέχτηκαν το κυριλλικό αλφάβητο οργάνωσαν το κράτος την εκπαίδευση  τους  και ήρθαν πιο κοντά στο τρόπο ζωής του βυζαντίου. Τα ειρηνικά χρόνια δεν κράτησαν πολύ, όταν αρχηγός έγινε ο Συμεών ο αυτοκράτορας Νικηφόρος Φωκάς του Βυζαντίου αναγκάστηκε να ζητήσει βοήθεια από τους ρώσους. Λίγα χρόνια αργότερα 

Page 16: Ιστορία Ε΄ 7.38. ΄΄Η διπλωματία των Βυζαντινών΄΄

οι βούλγαροι  με αρχηγό το Σαμουήλ θα προσπαθήσουν να κατακτήσουν νέες περιοχές και θα κάνουν μεγάλες καταστροφές. Ο βυζαντινός  στρατηγός Νικηφόρος ουρανός θα τους νικήσει στον Σπερχειό  ποταμό και στην συνέχεια ο  αυτοκράτορας  Βασίλειος ο Β'  συνέτριψε στον ποταμό Στρυμόνα το 1014 μΧ. Μετά από αυτές τις  ήττες το βουλγαρικό κράτος διαλύθηκε και τελικά έγινε βυζαντινή επαρχία και για πολλές δεκαετίες δεν ενόχλησαν ξανά.   

Οι Ρώσοι  είναι  ο νεότερος  χρονικά λαός που έγινε γείτονας των βυζαντινών. Κατέβηκαν από  την Σκανδιναβία και εγκαταστάθηκαν, στο σημερινό Κίεβο της Ουκρανίας. Οι  σχέσεις με τους βυζαντινούς ήταν φιλικές. Αυτό όμως δεν τους εμπόδισε το 860 μΧ να επιτεθούν  με200 πλοιάρια  να λεηλατήσουν τον Βόσπορο και την Προποντίδα, οι βυζαντινοί όμως κατάφεραν να τους απωθήσουν στον Εύξεινο  πόντο. Στην συνέχεια ήρθαν χρόνια ειρηνικής συνεργασίας μεταξύ των λαών. Ο αυτοκράτορας ο  Βασίλειος Β' βοήθησε και εκχριστιάνισε  τους Ρώσους, αυτό βοήθησε να αποκτήσουν και οι δύο μαζί οικονομική και πνευματική ακτινοβολία. Αυτό ένωσε τους λαούς και  σαν  αποτέλεσμα το βυζάντιο να εξασφαλίσει την ειρήνη την συνεργασία, και οι ρώσοι να γνωρίσουν  τον πολιτισμό και τον χριστιανισμό όπου  

Page 17: Ιστορία Ε΄ 7.38. ΄΄Η διπλωματία των Βυζαντινών΄΄

διατήρησαν επί αιώνες, και συνεχίζουν και στις μέρες μας.                   

                                                                                                      

                                                                                                                             

                                                                                                                          

Page 18: Ιστορία Ε΄ 7.38. ΄΄Η διπλωματία των Βυζαντινών΄΄

Εγκύκλιος Παιδεία

Η ΔΙΠΛΩΜΑΤΙΑ ΤΩΝ ΒΥΖΑΝΤΙΝΩΝ Το Βυζάντιο αντιμετώπιζε τους εχθρούς του με διάφορους τρόπους:

με πολέμους(σπουδαίο στρατό και στόλο) και με πλήθος αμυντικών μέτρων( οχύρωση Πόλης με τείχη) καθώς και

Page 19: Ιστορία Ε΄ 7.38. ΄΄Η διπλωματία των Βυζαντινών΄΄

με την ανάπτυξη διπλωματικών σχέσεων

Οι πιο συνηθισμένες διπλωματικές σχέσεις ήταν: Η υπογραφή συνθηκών ειρήνης και η σύναψη συμμαχιών

Η καταβολή χρημάτων με αντάλλαγμα την ειρήνη

Η φιλοξενία ξένων αρχόντων και πρεσβευτών και η προσφορά δώρων και τίτλων

Η φοίτηση των παιδιών των ξένων αρχόντων στα βυζαντινά σχολεία και πανεπιστήμια

Οι συμφωνίες για την προστασία των εμπορικών δρόμων

Page 20: Ιστορία Ε΄ 7.38. ΄΄Η διπλωματία των Βυζαντινών΄΄

Οι βυζαντινοί προστάτευαν τους ξένους εμπόρους και συχνά τους διέθεταν χώρους στην Πόλη και να εμπορεύονται ελεύθερα

Πολλοί ξένοι επισκέπτονταν την Πόλη και μάθαιναν την ελληνική γλώσσα

Οι Βυζαντινοί ήταν καλά πληροφορημένοι για οποιονδήποτε ξένο έρχονταν στην Πόλη και για ποιο λόγο

Όταν οι Βυζαντινοί πρεσβευτές επισκέπτονταν ξένες χώρες έφερναν μαζί τους και πλήθος δώρων για τους άρχοντες των ξένων χωρών

Page 21: Ιστορία Ε΄ 7.38. ΄΄Η διπλωματία των Βυζαντινών΄΄

Διπλωματικό έργο εκτελούσαν και οι ιεραπόστολοι, που είχαν ως κύριο έργο τον εκχριστιανισμό γειτονικών λαών

Στη διατήρηση των φιλικών σχέσεων του Βυζαντίου με άλλους λαούς σημαντικό ρόλο έπαιζαν και οι γάμοι ανάμεσα σε Βυζαντινές πριγκίπισσες και ξένους ηγεμόνες

Page 23: Ιστορία Ε΄ 7.38. ΄΄Η διπλωματία των Βυζαντινών΄΄

38. Η διπλωματία των Βυζαντινών

1. Τι εννοούμε με τη λέξη διπλωματία;

Με τη λέξη διπλωματία εννοούμε το σύνολο των μεθόδων και των μέσων που

χρησιμοποιεί ένα κράτος, για να εκπροσωπεί τα συμφέροντά του στο εξωτερικό και γενικά

για να ρυθμίζει τις σχέσεις του με τα άλλα κράτη.

Μπορεί να ασχοληθεί με το διπλωματικό σώμα του κράτους μας όποιος

αποφοιτήσει από τη Νομική και δώσει κάποιες εξετάσεις στη Σχολή για το Διπλωματικό

σώμα. Όσοι ασχοληθούν με τη διπλωματία θα πρέπει να γνωρίζουν απαραιτήτως δύο ή

και τρεις ξένες γλώσσες.

2. Πως χρησιμοποιούμε τη διπλωματία;

Οι πόλεμοι και οι διάφορες συγκρούσεις δε λύνουν τα διάφορα προβλήματα μεταξύ

των κρατών. Για το λόγο αυτό χρησιμοποιείται η διπλωματία, ως πιο ειρηνικός τρόπος να

λύνονται τα προβλήματα τους. Γίνεται μια συζήτηση, που θα καταλήξει σε συμφωνία των

δυο κρατών.

3. Ποιους διπλωματικούς τρόπους χρησιμοποίησαν οι Βυζαντινοί;

1. Έκαναν συμμαχίες με γειτονικούς λαούς δίνοντάς τους πολλές φορές

ανταλλάγματα.

2. Υπέγραφαν συνθήκες ειρήνης.

3. Σε περίπτωση που δέχονταν επίσκεψη από κάποιο ξένο άρχοντα ή εκπρόσωπο

του, του προσέφεραν θερμή υποδοχή και φιλοξενία. Μάλιστα κάποιες φορές

τους έδιναν τίτλους ευγενείας.

4. Δέχονταν τα παιδιά ξένων αρχόντων στα βυζαντινά πανεπιστήμια δωρεάν.

5. Έκαναν εμπορικές συμφωνίες για να προστατέψουν τους εμπορικούς δρόμους

και τη μεταφορά των προϊόντων.

6. Προστάτευαν τους ξένους εμπόρους και επισκέπτες.

7. Γίνονταν γάμοι ανάμεσα σε βυζαντινές πριγκίπισσες και ξένους ηγεμόνες.

4. Πως ήξεραν ποιο από τους παραπάνω διπλωματικούς τρόπους να

χρησιμοποιήσουν;

Οι Βυζαντινοί ήταν πολύ καλά πληροφορημένοι για τους γειτονικούς λαούς και τις

συνήθειες τους, από επισκέπτες που έρχονταν από κείνα τα μέρη, από εμπόρους,

φυγάδες.

Επιπλέον, όταν ήθελαν να κλείσουν μια συμφωνία οι Βυζαντινοί, έστελναν ειδικούς

διερμηνείς, οι οποίοι εκπροσωπούσαν τον αυτοκράτορα και έφερναν από αυτόν πολύτιμα

δώρα, κοσμήματα, μεταξωτά και άλλα. Nansy Tzg

Page 24: Ιστορία Ε΄ 7.38. ΄΄Η διπλωματία των Βυζαντινών΄΄

Η Βυζαντινή Διπλωματία

Τι είναι η διπλωματία;

Page 25: Ιστορία Ε΄ 7.38. ΄΄Η διπλωματία των Βυζαντινών΄΄

H διπλωματία στο Βυζάντιο

Το Βυζάντιο αντιμετώπισε τους εχθρούς του με: Τα τείχη του Το υγρό πυρ Το στρατό του Το ναυτικό του αλλά και τη δ ι π λ ω μ α τ ί α.

Page 26: Ιστορία Ε΄ 7.38. ΄΄Η διπλωματία των Βυζαντινών΄΄

Η διπλωματία στο Βυζάντιο

Δ ι π λ ω μ α τ ί α : όλες εκείνες τις ενέργειες που κάνει μια κυβέρνηση για να προωθήσει τα συμφέροντα της χώρας.

Page 27: Ιστορία Ε΄ 7.38. ΄΄Η διπλωματία των Βυζαντινών΄΄

Η διπλωματία στο Βυζάντιο στηρίζονταν :

Στη δύναμη των όπλων, αλλά και στα χρήματα και στη διάδοση ιδεών.

Οι Βυζαντινοί συνήθιζαν να χρηματοδοτούν τους βάρβαρους λαούς και να καλλιεργούν μεταξύ τους αντιζηλίες και εχθρότητες

Με το σύνθημα « Διαίρει και βασίλευε» οι αρχηγοί των βάρβαρων λαών γίνονταν πρόθυμοι να προσφέρουν τις υπηρεσίες τους στο Βυζάντιο.

Page 28: Ιστορία Ε΄ 7.38. ΄΄Η διπλωματία των Βυζαντινών΄΄

Η διπλωματία στο Βυζάντιο στηρίζονταν :

Στα πολύτιμα δώρα και σε τιμητικούς τίτλους.

Σε μερικές περιπτώσεις έδινε στους ξένους πρίγκιπες για συζύγους βυζαντινές πριγκίπισσες και αρχόντισσες, οι οποίες μετέφεραν το βυζαντινό πολιτισμό στα μακρινά μέρη που πήγαιναν και φρόντιζαν για τα βυζαντινά συμφέροντα.

Καλούσαν επίσης οι Βυζαντινοί τα παιδιά των ξένων ηγεμόνων για να εκπαιδευτούν στην Κων/λη.

Page 29: Ιστορία Ε΄ 7.38. ΄΄Η διπλωματία των Βυζαντινών΄΄

Η διπλωματία στο Βυζάντιο στηρίζονταν :

Στους Βυζαντινούς διπλωμάτες που συγκέντρωναν και σημείωναν με επιμέλεια πληροφορίες για τα ήθη, τις δυνάμεις και άλλα στοιχεία από τη ζωή και τη δράση των γειτονικών λαών.

Page 30: Ιστορία Ε΄ 7.38. ΄΄Η διπλωματία των Βυζαντινών΄΄

Η διπλωματία στο Βυζάντιο στηρίζονταν :

Στην επέκταση των εμπορικών σχέσεων, στη διάδοση του χριστιανισμού και του βυζαντινού πολιτισμού στους γειτονικούς λαούς.

Η χριστιανική θρησκεία έφερνε καλύτερα αποτελέσματα απ’ ό,τι το χρήμα και η πονηριά.

Πρώτα πήγαινε ο έμπορος κι ακολουθούσε ο ιεραπόστολος

Page 31: Ιστορία Ε΄ 7.38. ΄΄Η διπλωματία των Βυζαντινών΄΄

Η διπλωματία στο Βυζάντιο στηρίζονταν :

Ο εκχριστιανισμός των Σλάβων, των Βουλγάρων και των Ρώσων ήταν μεγάλη διπλωματική νίκη των Βυζαντινών, γιατί έχοντας πια όλοι την ίδια θρησκεία, ανέπτυσσαν ειρηνικές σχέσεις μεταξύ τους.

Ο βασιλιάς των Βουλγάρων

Βόγορης βαφτίστηκε χριστιανός και πήρε το όνομα Μιχαήλ.

Page 32: Ιστορία Ε΄ 7.38. ΄΄Η διπλωματία των Βυζαντινών΄΄

Η διπλωματία στο Βυζάντιο

Τη διπλωματία του Βυζάντιου μιμούνταν οι βασιλιάδες και οι αρχηγοί των άλλων κρατών,

Σήμερα όλα τα καλά οργανωμένα κράτη μελετούν με πολλή προσοχή τη βυζαντινή διπλωματία.

Page 33: Ιστορία Ε΄ 7.38. ΄΄Η διπλωματία των Βυζαντινών΄΄

Η ΒΥΖΑΝΤΙΝΗ ΔΙΠΛΩΜΑΤΙΑ ΩΣ ΠΡΟΤΥΠΟ ΠΟΛΙΤΙΣΤΙΚΗΣ ΔΙΠΛΩΜΑΤΙΑΣ Α΄ μέρος

Ὁ Ἀλέξιος Ά Κομνηνὸς ὑποδέχεται τὸν Γοδεφρίγο τοῦ Μπουγιὸν τὸ 1097

Βασιλείου Παῒπαη – Διεθνολόγου H βυζαντινή διπλωματία, ένας μοναδικός συνδυασμός, συντηρητισμού και ευελιξίας, υπερχειλίζουσας υπεροψίας και εξαιρετικής οξυδέρκειας, επιθετικού ιμπεριαλισμού και πολιτικής γενναιοδωρίας, έπραξε ό,τι ήταν δυνατό για να παρατείνει το βίο της αυτοκρατορίας, ακόμα και σε περιόδους που η οικονομική και στρατιωτική εξαθλίωσή της καθιστούσε την αποτελεσματικότητά της αμφίβολη. Σε μεγάλο βαθμό πέτυχε τους στόχους της. Ασφαλώς κανείς δε μπορεί να μεμφθεί τους βυζαντινούς διπλωμάτες

Page 34: Ιστορία Ε΄ 7.38. ΄΄Η διπλωματία των Βυζαντινών΄΄

επειδή σε τελευταία ανάλυση δε διαδραμάτισαν σπουδαιότερο ρόλο οι περίτεχνοι λόγοι των πρέσβεων και των διπλωματών αλλά ο κρότος των κανονιών που γκρέμισαν τα τείχη της Πόλης … Η Ανατολική ρωμαική αυτοκρατορία καθ΄ όλη τη διάρκεια της υπερχιλιετούς ιστορίας της ήταν υποχρεωμένη να επιβιώνει σε ένα εχθρικό περιβάλλον. Η άμυνα και η αντιμετώπιση των εχθρών είχε ανατεθεί στον οργανωμένο στρατό και στόλο. Όμως οι Βυζαντινοί ακόμα και στις περιόδους που αισθάνονταν ισχυροί, προτιμούσαν να χρησιμοποιούν τον πόλεμο με φειδώ. Οι πόλεμοι ήταν και τότε εξαιρετικά δαπανηροί, αμφίβολοι ως προς το αποτέλεσμα και δεν εξασφάλιζαν πάντα τις παραμεθόριες (τουλάχιστον) επαρχίες του κράτους από τη λεηλασία και την καταστροφή. Η αυτοκρατορία ήταν υποχρεωμένη να καταφεύγει σε έμμεσους τρόπους αντιμετώπισης των απειλών που πολλές φορές την έπλητταν συγχρόνως από όλες τις πλευρές, ενώ όσο μειωνόταν η δύναμή της τόσο αναβαθμιζόταν ο ρόλος της διπλωματίας σε σύγκριση με τις στρατιωτικές μεθόδους στην άσκηση της εξωτερικής πολιτικής. Το Βυζάντιο λειτούργησε κατά καιρούς σαν κυματοθραύστης για την ανάσχεση της μουσουλμανικής εξόρμησης, σαν ανάχωμα της καθόδου των λαών της στέππας, ενώ είχε να αντιμετωπίσει την προσπάθεια της οικειοποίησης της ρωμαϊκής κληρονομιάς από τους Φράγκους. Η αναγκαιότητα λοιπόν της έμμεσης προσέγγισης που θα εξοικονομούσε πόρους θα προσέθετε νίκες χωρίς μάχη και θα αναιρούσε την πιθανότητα διμέτωπου αγώνα κατέστη επιτακτική. Αυτό η Αυτοκρατορία το πετύχαινε με την ανάπτυξη ενός εξαιρετικά ευφυούς διπλωματικού συστήματος, που ακόμα και στις πιο δύσκολες στιγμές της ιστορίας του Βυζαντίου, όταν πιεζόταν από παντού από εχθρούς, δεν εξουδετέρωνε απλά τις εχθρικές επιβουλές, αλλά παρέμενε το σημαντικότερο μέσο ενίσχυσης της επίδρασης του στο μεσαιωνικό κόσμο. Η πολιτική ιδεολογία της βυζαντινής αυτοκρατορίας H βυζαντινή αυτοκρατορία παρέμεινε μέχρι το 13ο αιώνα ένα σύστημα που είχε την καλύτερη οργάνωση, τη μεγαλύτερη επιρροή και τις πιο εκλεπτυσμένες μεθόδους, τόσο στην Ευρώπη όσο και στην Εγγύς Ανατολή. Χαρακτηριστική του ιδιαιτερότητα αποτελούσε η στενή σχέση του πολιτικού δόγματος της μοναδικότητας της <<χριστιανικής αυτοκρατορίας>> με τη θέση του περί του μοιραίου ρόλου της στην ιστορία της ανθρωπότητας. Η βυζαντινή διπλωματία είχε οργανική σχέση με το πολιτικό δόγμα της κρατικής εξουσίας σύμφωνα με το οποίο η ειδωλολατρική περιφέρεια των βαρβάρων ερχόταν σε αντίθεση με την <<pax

Page 35: Ιστορία Ε΄ 7.38. ΄΄Η διπλωματία των Βυζαντινών΄΄

christianitas>> των Ρωμαίων, που ήταν η ενσάρκωση του πολιτισμού και καθόριζε τα όρια της << οικουμένης>>, δηλαδή της πολιτισμένης. Οι Βυζαντινοί θεωρούσαν τον εαυτό τους το νέο << περιούσιο>> λαό, ο οποίος βρισκόταν υπό την προστασία του Θεού. Ως συνέχεια της Ρώμης θεωρούσαν τους εαυτούς τους αποκλειστικούς κληρονόμους του υπέροχου εκείνου ελληνορωμαικόυ κόσμου. Σύμφωνα με το οικουμενικό δόγμα ο αυτοκράτορας ήταν << κυρίαρχος όλης της γης>> και διάδοχος των Ρωμαίων Αυγούστων. Ταυτόχρονα ως διάδοχος του πρώτου χριστιανού αυτοκράτορα, ο βυζαντινός αυτοκράτορας ήταν η επίγεια εικόνα του Θεού και προστάτης όλης της χριστιανικής εκκλησίας. Ήταν τόσο ισχυρά εμπεδωμένη αυτή η αντίληψη της οικουμενικής αυτοκρατορίας με κέντρο την Κων/πολη, ώστε και οι πιο άσπονδοι εχθροί του Βυζαντίου στην Ανατολική Ευρώπη την αποδέχονταν ρητά: διαμόρφωσε π.χ. τις αυτοκρατορικές βλέψεις του Συμεών της Βουλγαρίας ο οποίος αυτοπρασαγορεύτηκε <<αυτοκράτωρ Βούλγαρων και Ρωμαίων>>, ενώ ο ανάλογος τίτλος << αυτοκράτωρ Σερβίας και Ρωμανίας>>, τον οποίο σφετερίστηκε ο Στέφανος, βασιζόταν στο ίδιο αξίωμα ότι δε θα μπορούσε να υπάρχει παρά μόνο μια ορθόδοξη αυτοκρατορία στον κόσμο. Δεν εκπλήσσει το γεγονός ότι ο αυτοκρατορικός τίτλος που οικειοποιήθηκαν οι Γερμανοί αυτοκράτορες αντιμετωπίστηκε από το Βυζάντιο με οργή και περιφρόνηση. Το 968, σύμφωνα με το Λιουπράνδο της Κρεμόνας, όταν οι παπικοί απεσταλμένοι έφθασαν στην Κωνσταντινούπολη φέρνοντας μια επιστολή που απευθυνόταν στον <<αυτοκράτορα των Ελλήνων>> και στην οποία ο πάπας αναφερόταν στον Όθωνα Α΄ ως το << σεπτό αυτοκράτορα των Ρωμαίων>>, οι Βυζαντινοί δεν μπόρεσαν να συγρατήσουν την αγανάκτησή τους: " Tι θρασύτητα>>, κραύγασαν, <<να αποκαλείται ο οικουμενικός αυτοκράτορας των Ρωμαίων, ο ένας και μοναδικός Νικηφόρος, ο μεγάλος, ο μεγαλοπρεπής <<ως αυτοκράτωρ των Ελλήνων>> και να πρασαγορεύεται ένα αξιολύπητο βαρβαρικό πλάσμα ως << Αυτοκράτωρ των Ρωμαίων>>! Ω ουρανέ! Ω θάλασσα! Ω γη! Τι θα κάνουμε με αυτούς τους παλιανθρώπους και τους εγκληματίες." Aυτοί οι δυο άξονες ωστόσο, γύρω από τους οποίους περιστρεφόταν η βυζαντινή διπλωματία, η ενίσχυση του κύρους του αυτοκράτορα, ως του μόνου χριστιανού αυτοκράτορα, και της οικουμενικότητας της αυτοκρατορίας, ως μοναδικού φορέα της αληθινής πίστης και του πολιτισμού, βρισκόταν σε διπλή διάσταση με την πραγματικότητα: πρώτον η χριαστιανοσύνη δεν κάλυπτε την οικουμένη και

Page 36: Ιστορία Ε΄ 7.38. ΄΄Η διπλωματία των Βυζαντινών΄΄

δεύτερον η βυζαντινή αυτοκρατορία δεν περιλάμβανε όλες τις χριστιανικές χώρες. Το χάσμα μεταξύ ιδεατού και πραγματικού γεφυρωνόταν μέσω πρακτικών που αναδείκνυαν το Βυζάντιο ως την προεξέχουσα χριστιανική εξουσία στο πλαίσιο μιας ιεραρχημένης εξουσίας αντίληψης του κόσμου, η οποία τοποθετούσε τον Βυζαντινό Αυτοκράτορα στην κορυφή της ιεραρχίας και τους υπόλοιπους ηγεμόνες σε συγκεκριμένες βαθμιδες <<οικογενειακής>> εξάρτησης από τον αυτοκράτορα. H εξάπλωση του βυζαντινού πολιτισμού και η εδραίωση ενός διεθνούς καθεστώτος νομιμοποίησης με επίκεντρο το Βυζάντιο, διεργασίες τις οποίες ο ιστορικός Ομπολένσκυ συνόψισε με το όρο <<βυζαντινή κοινοπολιτεία>>, είχαν δύο μορφές. Η πρώτη βασιζόταν στην εσωτερική βυζαντινή ιεραρχία και στηριζόταν διεθνώς, στην απονομή από τον αυτοκράτορα, βυζαντινών τίτλων σε ανεξάρτητους ηγεμόνες. Η δεύτερη ανταποκρινόταν στην έννοια μιας νοητής οικογένειας ηγεμόνων με τον αυτοκράτορα στην θέση του <<πνευματικού πατέρα>> και τους υπόλοιπους ανεξάρτητους ηγεμόνες σε κατώτερες θέσεις. Έτσι π.χ. οι ηγεμόνες της Αρμενίας και της Βουλγαρίας ήταν τα <<πνευματικά τέκνα>> του, οι ηγεμόνες των Φράγκων <<πνευματικοί αδελφοί >> του, ο εμίρης της Αιγύπτου, οι ηγεμόνες της Αγγλίας, της Ινδίας, της Γένοβας, της Βενετίας <<φίλοι>> του, και οι διάφοροι τοπικοί άρχοντες ή ηγέτες απολίτιστων βαρβαρικών φύλων <<δούλοι>> του. Μέθοδοι και αρχές της βυζαντινής διπλωματίας Για την προώθηση του διεθνούς καθεστώτος νομιμοποίησης με το βυζαντινό αυτοκράτορα στην κορυφή, το βυζάντιο ανέπτυξε τελετουργίες, εθιμοτυπία, συμβολισμούς, συνειδητά κατασκευασμένους μύθους και προπαγανδιστικές πρακτικές που αποσκοπούσαν στην ανύψωση του αυτοκράτορα υπεράνω των υπολοίπων ηγεμόνων. Όλα αυτά έβρισκαν την έκφρασή τους στους τίτλους, στα αξιώματα, στους επαίνους και σε κάθε λογής τιμητικές διακρίσεις. Πολιτικοί συμβολισμοί δεν καθόριζαν μόνο το βυζαντινό τυπικό της αυλής, αλλά και τη σειρά της επικοινωνίας με τα ξένα κράτη, τη σειρά υποδοχής των ξένων κυβερνητών και των πρεσβευτών. Ο βυζαντινολόγος Οστρογκόρσκι ονόμασε πολύ εύστοχα τη θεωρία της εξουσίας και το σχετιζόμενο με αυτήν εθιμοτυπικό <<ιδιόμορφη βυζαντινή πολιτική θρησκεία>>. Ο κύριος σκοπός οποιαδήποτε συνάντησης του βυζαντινού αυτοκράτορα ήταν να τονίσει με ακρίβεια την απόσταση που τον χώριζε με τον επισκέπτη του. Η περίτεχνη τελετουργία του παλατιού είχε ως σκοπό οι επισκεπτόμενοι ξένοι πρεσβευτές και ηγεμόνες να εμπεδώσουν την

Page 37: Ιστορία Ε΄ 7.38. ΄΄Η διπλωματία των Βυζαντινών΄΄

αρχαιότητα, τη σταθερότητα και το μεγαλείο της αυτοκρατορίας. Ο αυτοκράτορας Κων/νος ο Ζ΄ ο Πορφυρογέννητος τονίζει ρητά την εικόνα που πρέπει να δημιουργεί η παλατιανή διπλωματία στα μάτια των ξένων πρέσβεων για την αυτοκρατορία ως απείκασμα της ουράνιας βασιλείας με την ευχή << Είθε η αυτοκρατορική εξουσία, ασκούμενη με τάξη και αξιοπρέπεια να αναπαράγει την κίνηση και την αρμονία που δίνει ο δημιουργός σε όλο το σύμπαν>>. Από την στιγμή της εισόδου των πρέσβεων στο έδαφος της αυτοκρατορίας οι αξιωματούχοι του παλατιού που ήταν επιφορτισμένοι με το καθήκον της υποδοχής των ξένων διπλωματών- στην αρχή ο Μάγιστρος των Οφικίων και αργότερα ο Λογοθέτης του Δρόμου- φρόντιζαν να μη δουν οι απεσταλμένοι τίποτα παραπάνω από όσα είχε την πρόθεση να τους δείξει η αυτοκρατορική κυβέρνηση. Οι πρέσβεις βρίσκονταν υπό συνεχή επιτήρηση, ενώ από τα σύνορα μέχρι την πρωτεύουσα οι βυζαντινοί διπλωμάτες φρόντιζαν να τους επιδεικνύουν συνεχώς το μεγαλείο και τον πλούτο της αυτοκρατορίας. Στην Πόλη τους παραχωρούνταν ειδικό ανάκτορο και τους απαγορευόταν να έλθουν σε επαφή με πρόσωπα μη εντεταλμένα και να δουν οτιδήποτε χωρίς την έγκριση των αρχών. Οι Βυζαντινοί πολύ συχνά προσπαθούσαν να εντυπωσιάσουν τους διπλωμάτες ξεναγώντας τους σε εκκλησίες, ανάκτορα, δημόσια κτίρια, λουτρά, τους καλούσαν σε γιορτές που τις διοργάνωναν ειδικά γι’ αυτούς. Ο Ομπολένσκι παραθέτει μια χαρακτηριστική περίπτωση Αφρικανών πρέσβεων που μόλις αντίκρισαν το κάλος και το μεγαλείο του ναού της Αγίας Σοφίας δέχθηκαν να υπαχθούν οικειοθελώς στην εξουσία του αυτοκράτορα και της Εκκλησίας του. Στους ξένους επιδείκνυαν επίσης την στρατιωτική ισχύ και το απόρθητο των οχυρώσεών της. H πιο σημαντική στιγμή ήταν η τελετουργική ακρόαση από τον αυτοκράτορα. Κατά της διάρκεια της πρώτης επίσημης ακρόασης ο αυτοκράτορας παρέμεινε σιωπηλός, ένα είδος Θεού, και οι διπλωμάτες απλώς του παρέδιδαν τα διαπιστευτήρια και τα δώρα τους. Ο πρέσβης έπρεπε να σκύψει μέχρι το πάτωμα και να τον προσκυνήσει. Εκείνη την ώρα ο θρόνος του αυτοκράτορα ανυψωνόταν μέχρι την οροφή για να τονίσει την απόσταση που τον χώριζε από τους κοινούς θνητούς, ενώ στο μεταξύ ο αυτοκράτορας είχε φορέσει μια πιο πλούσια ενδυμασία. Συγχρόνως ετίθεντο σε λειτουργία τα μηχανικά <<παιχνίδια>> του παλατιού: μπροστά στο θρόνο του βασιλέα ορθωνόταν ένα ορειχάλκινο επιχρυσωμένο δέντρο, πάνω στο οποίο κελαηδούσαν και φτερούγιζαν μηχανικά και χρυσά πουλιά. Στα δύο άκρα του θρόνου βρίσκονταν χρυσοί λέοντες, οι οποίοι κινούσαν τις ουρές τους και έβγαζαν βρυχηθμούς.

Page 38: Ιστορία Ε΄ 7.38. ΄΄Η διπλωματία των Βυζαντινών΄΄

Έτσι τονίζεται η μεγάλη απόσταση που χώριζε την Αυτοκρατορία από τους ξένους. Αργότερα ακολουθούσε δεύτερη πιο ουσιαστική ακρόαση ή κάποιο συμπόσιο στο οποίο ο πρέσβης θα μπορούσε να έλθει σε προσωπική επαφή με τον αυτοκράτορα. Η φιλοφρόνηση προς τους πιο σημαντικούς πρέσβεις ήταν να τους δείξουν τους θησαυρούς ή τα άγια λείψανα του παλατιού – μια επίδειξη αντικειμένων ανεκτίμητης αξίας που έκοβε την ανάσα – ή να οργανώσουν ακροβατικές επιδείξεις, όπως αυτή που προκάλεσε τον παιδικό θαυμασμό του Λιουπράνδου της Κρεμόνας και το τρανταχτό γέλιο των συνδαιτημόνων του. Η αυτοκρατορία προσπαθούσε να εξαναγκάσει καθέναν από τους βαρβαρικούς λαούς να υπηρετήσει τα ιδιοτελή της συμφέροντα. Γι΄ αυτό τον λόγο και παρά την υπεροψία της, η βυζαντινή διπλωματία έδειχνε ιδιαίτερο ενδιαφέρον για τον κόσμο που την περιέβαλλε, καθοδηγούμενη από την αρχή <<για να διοικήσεις τους λαούς, πρέπει να τους μάθεις>>. Με τον σκοπό αυτό συγκέντρωναν επιμελώς πληροφορίες για τους συγκεκριμένους λαούς, μελετούσαν με πολλή προσοχή την ιστορία, τα ήθη και έθιμα τους, τους οικονομικούς πόρους, την οργάνωση της εξουσίας, τη στρατιωτική τους κατάρτιση, τις σχέσεις τους με τους γειτονικούς λαούς. Η μεγάλη δυσπιστία προς τους συμμάχους και η φβερή επιφυλακτικότητα ήταν τα μόνιμα χαρακτηριστικά της βυζαντινής διπλωματίας. Αυτή η διπροσωπία στη σχέση τους με τους βάρβαρους λαούς πολλές φορές υπονόμευε την οικουμενική τάξη που προσπαθούσαν να προωθήσουν, καθώς οι συνεχείς παρακινήσεις ενός έθνους εναντίον του άλλου και η καιροσκοπική πολιτική της συχνής εναλλαγής συμμαχιών προκαλούσαν πλήγματα στην αξιοπιστία και στην φερεγγυότητα της. Τελικά η ισορροπία αποκαθίστατo λόγω της σταθερής προσήλωσης της, Ένας από του τρόπους συναλλαγής αυτών των βαρβάρων με την αυτοκρατορία ήταν ο φόρος. Η παροχή χρημάτων σε βάρβαρους ηγεμόνες ήταν για τους βυζαντινούς μια συνήθης πρακτική που αποσοβούσε την στρατιωτική αναμέτρηση. Σε πολλές περιπτώσεις αυτά τα χρήματα ήταν πράγματι πολεμικοί φόροι που αποσπούσαν οι βάρβαροι με τη δύναμη του ξίφους. Οι Βυζαντινοί επιδιώκοντας να ξορκίσουν αυτήν την ταπείνωση, προτιμούσαν να θεωρούν αυτές τις εισφορές ως μια μορφή αυτοκρατορικού <<δώρου>> που δίνονταν ως ανταμοιβή για υπηρεσίες που είχαν προσφέρει ή που θα πρόσφεραν οι αποδέκτες του στην αυτοκρατορία. Για τον αυτοκράτορα ήταν μια συνετή επένδυση. Όταν όμως θα ήταν έτοιμος να πολεμήσει η πληρωμή θα σταματούσε.

Page 39: Ιστορία Ε΄ 7.38. ΄΄Η διπλωματία των Βυζαντινών΄΄

Η συμμετοχή κρατών στη βυζαντινή ιεραρχία εκφράστηκε επίσης με την απονομή στους βάρβαρους ηγεμόνες τίτλων προερχόμενων από την ιεραρχία της αυτοκρατορικής αυλής. Έτσι ο ηγεμόνας της Αρμενίας απέκτησε τον τίτλο του <<πρώτου>>, ο Γεωργιανός τσάρος Γεώργιος ο Β΄ του κουροπλάστη και αργότερα του νοβελίσσιμου, ο Βενετός δόγης τον τίτλο του πρωτοσεβαστοκράτορα και ο Βοημούνδος, ηγεμόνας της Αντιόχειας, τον τίτλο του σεβαστοκράτορα. Αυτή η πολιτκή είχε τρεις βασικούς στόχους: να κολακέψει τη ματαιοδοξία των δορυφόρων της αυτοκρατορίας, να τους προσδέσει στο άρμα της και να καθορίσει, προς όφελος των ενδιαφερόμενων για το πρωτόκολλο Βυζαντινών, τη θέση που κατείχε ο κάθε ηγεμόνας και ο λαός στη βυζαντινή κοινοπολιτεία. Ένα από τα αποτελεσματικότερα διπλωματικά μέσα που χρησιμοποιούσαν οι Βυζαντινοί ήταν η προσφορά τους προς τους ξένους ηγέτες αυτοκρατορικών στεμμάτων. Τα στέμματα αυτά, υπέροχα δείγματα της βυζαντινής αργυροχρυσοχοΐας, διακοσμημένα με σμάλτο και πολύτιμες πέτρες, ήταν ένδειξη μεγάλης εύνοιας του βυζαντινού αυτοκράτορα, ο οποίος προσπαθούσε μέσω του δώρου αυτού να ενισχύσει τις συμμαχικές σχέσεις με τα ξένα κράτη και να τονίσει στο ξένο ηγεμόνα τη προέλευση της νομιμοποίησης και της ένταξής του στην ιεραρχία της χριστιανικής οικομένης. Ο Βασίλειος ο Α΄ έστειλε στέμμα στον Ασωτιο Β΄ δούκα της Μεγάλης Αρμενίας (885) και ο Κωνσταντίνος Μονομάχος στον Ούγγρο βασιλιά Ανδρέα Α΄ ( 1047-1061). Σημαντικό διπλωματικό χαρτί των βυζαντινών ήταν επίσης η μεγάλη φήμη των πριγκιπισσών τους. Η πολιτική της σύναψης γάμων με ξένους ηγεμόνες είχε αρχικά περιορισμένο χαρακτήρα. Οι αυτοκράτορες προτιμούσαν να αποφεύγουν τους γάμους με πορφυρογέννητες πριγκίπισσες και να δίνουν στους ξένους ηγεμόνες ως συζύγους κάποιες αριστοκράτισσες μακρινές συγγένισσές τους. Ο Κων/νος ο Πορφυρογέννητος υποστήριζε ότι τρία πράγματα δεν μπορούσε να δώσει ένας αυτοκράτορας: το στέμμα, το μυστικό του υγρού πυρός και το χέρι μιας πορφυρογέννητης πριγκίπισσας. Γι΄αυτό θεώρησε τρομερή υποτίμηση της αξίας των βυζαντινών νυφών την κίνηση του Ρωμανού Α΄ να δώσει την εγγονή του Μαρία στον τσάρο των Βουλγάρων Πέτρο. Βεβαίως αργότερα έκτατες διπλωματικές ανάγκες ανάγκασαν αυτοκράτορες όπως ο Ιωάννης Τσιμισκής και ο Βασίλειος ο Β΄ να παντρέψουν ο μεν πρώτος την ανιψιά του Θεοφανώ με τον Γερμανό διάδοχο Όθωνα, ο δε δεύτερος την αδελφή του Άννα με τον άξεστο ηγεμόνα του Κιέβου Βλαδίμηρο. Οι βυζαντινές πριγκίπισσες αποτέλεσαν παράγοντα εκπολιτισμού στους τόπους όπου απεστάλησαν και επηρέαζαν τους συζύγους τους ευμενώς προς το Βυζάντιο. Με αυτόν τον τρόπο, δηλαδή μέσω της σύναψης γάμων,

Page 40: Ιστορία Ε΄ 7.38. ΄΄Η διπλωματία των Βυζαντινών΄΄

συσφίχτηκαν οι σχέσεις του Βυζαντίου με την αρμενική και την καυκασιανή δυναστεία, οι οποίες άρχισαν σιγά σιγά να <<βυζαντινοποιούνται>>. Βασιλείου Παῒπαη – Διεθνολόγου

Page 41: Ιστορία Ε΄ 7.38. ΄΄Η διπλωματία των Βυζαντινών΄΄

Η Βυζαντινή διπλωματία

ΒΥΖΑΝΤΙΝΗ ΔΙΠΛΩΜΑΤΙΑ

Η συμβατική θεώρηση της διπλωματίας είναι αυτή που την θέλει ως διαπραγμάτευση και συμβιβασμό που οδηγεί στην τακτοποίηση των διαφορών. Ωστόσο, η ιστορία συχνά ανατρέπει αυτή την

άποψη. Η διεξαγωγή των διεθνών σχέσεων είναι επίσης πάλη ανάμεσα στα εθνικά συμφέροντα και η διπλωματία μπορεί ν’ αποδειχθεί αποτελεσματικότατο όπλο. Σε μια διασκευή της ρήσης του Κλαούσεβιτς θα μπορούσαμε να πούμε ότι οι διεθνείς σχέσεις

είναι πόλεμος που διεξάγεται με άλλα μέσα.

Κανένα κράτος δεν προσέφερε περισσότερα στην πρόοδο της ενάσκησης της εξωτερικής πολιτικής περισσότερο από την Βυζαντινή αυτοκρατορία /Ρωμανία. Για πάνω από 1100 χρόνια επέζησε και εξαπλώθηκε μέσω δεξιότεχνων χειρισμών των

αντιπάλων της κατά την άσκηση περίπλοκης διπλωματίας. Εκατοντάδες χρόνια πριν τον Μακιαβέλι, ο ιστορικός Ιωάννης Κίνναμος έγραψε: «Εφόσον πολλά και διαφορετικά μέσα οδηγούν στην επίτευξη ενός σκοπού, η νίκη είναι θέμα του ενδιαφέροντος

που δείχνει κάποιος για να την πετύχει». Η εξέταση της τακτικής της βυζαντινής διπλωματίας θα μπορούσε να βοηθήσει τους σημερινούς διπλωμάτες να κατανοήσουν τα κίνητρα των συνομιλητών τους στο τραπέζι των διαπραγματεύσεων.

Το Βυζαντιο/Ρωμανία ήταν η συνέχεια της Ρωμαϊκής

αυτοκρατορίας. Ο Μέγας Κωνσταντίνος μετέφερε την πρωτεύουσα του Κράτους στις ακτές του Βοσπόρου το 330, μετονομάζοντας το Βυζάντιο σε Κωνσταντινούπολη. Στρατηγικά η

Page 42: Ιστορία Ε΄ 7.38. ΄΄Η διπλωματία των Βυζαντινών΄΄

Πόλη βρίσκονταν στο σταυροδρόμι Ανατολής-Δύσης καθώς και στο θαλάσσιο άξονα Μαύρης θάλασσας-Μεσογείου. Η συνεχείς επιδρομές των βαρβάρων είχαν ως αποτέλεσμα τον περιορισμό της αυτοκρατορικής εξουσίας στη Δύση και την συνέχισή της από μόνο

τον Ρωμαίο αυτοκράτορα της Κωνσταντινούπολης.

Συν τω χρόνω πολλαπλά βαρβαρικά κύματα επέπεσαν στο σώμα της αυτοκρατορίας, Ούνοι, Γοτθοι, Πέρσες, Σλάβοι, Άραβες, Βούλγαροι, Νορμανδοί κ.α. Όλοι αποπειράθηκαν να καταστρέψουν

την αυτοκρατορία, αλλά όλοι αντιμετωπίστηκαν. Με μια στρατιωτική δύναμη που ποτέ δεν ξεπέρασε τους 140,000 άνδρες, οι Βυζαντινοί χρησιμοποίησαν με ενεργό τρόπο την εξωτερική πολιτική, η οποία τους επέτρεψε να διατηρήσουν την επιρροή τους στην Κεντρική Ευρώπη, την Ιταλία και την Δυτική Ευρώπη, και να

υπερασπίσουν την ρωμαίικη κληρονομιά για τις επόμενες γενεές. Την βυζαντινή διπλωματία αντέγραψαν αργότερα οι επίγονες ανερχόμενες δυνάμεις της Βενετικής Δημοκρατίας και την Οθωμανικής και Ρωσικής αυτοκρατορίας.

Ο Αυτοκράτορας της Κωνσταντινούπολης δεν διατηρούσε μόνιμο διπλωματικό σώμα σε καμιά ξένη χώρα. Έστελνε έμπιστους ευγενείς ή κληρικούς στις διπλωματικές αποστολές του. Για πρακτικούς λόγους οι πρέσβεις αυτοί ήταν εξοικειωμένοι με τις

χώρες τις οποίες επισκέπτονταν, είτε μέσω προηγούμενων ταξιδιών τους, είτε λόγω εθνικού υπόβαθρου. Παρόλα αυτά προηγούνταν εις βάθος ενημέρωση πριν την αποστολή τους. Όχι μόνο προετοίμαζαν και την παραμικρή λεπτομέρεια για την επίτευξη του σκοπού τους, αλλά ενημερώνονταν και για τις πρόσφατες εξελίξεις

στην αυλή του ηγεμόνα που θα επισκέπτονταν. Συνεχείς επαφές διατηρούνταν με την Κωνσταντινούπολη και οι αποστολές μπορούσαν να διαρκέσουν και ένα χρόνο. Πρώτοι αυτοί εισήγαγαν την τακτική της αποστολής διπλωματικών αναφορών στην

κυβέρνησή τους.

Αυτό που διακρίνει το Βυζάντιο/Ρωμανία από άλλα κράτη της εποχής του είναι η ενεργή ανάμειξή του στις εσωτερικές υποθέσεις άλλων κρατών. Σήμερα θεωρούμε δεδομένο την ύπαρξη κρατικών υπηρεσιών για την συλλογή και την επεξεργασία πληροφοριών,

την καλλιέργεια υποστήριξης σε ξένους κύκλους και ίσως την πρόκληση επανάστασης. Η ύπαρξη όμως, ενός τόσο

Page 43: Ιστορία Ε΄ 7.38. ΄΄Η διπλωματία των Βυζαντινών΄΄

εκλεπτυσμένου και καλοστημένου μηχανισμού τον Στ’ αι. είναι αξιοσημείωτη.

Ως βοήθεια στην αντιμετώπιση άλλων εθνών, οι Βυζαντινοί είχαν στήσει έναν οργανισμό που συνέλεγε πληροφορίες από κάθε

δυνατή πηγή και κρατούσε αρχεία για το ποιος είχε επιρροή, ποιος ύποπτος δωροδοκίας, ποιες ήταν οι ιστορικές ρίζες ενός λαού, τι χρειαζόταν για να εντυπωσιαστούν, κ.τ.λ. Σε πολλές περιπτώσεις η πληροφορία που έφθανε στο «λογοθέσιο», ήταν η πρώτη γραπτή

μαρτυρία γι’ αυτούς τους λαούς, καθώς οι ίδιοι οι βάρβαροι σπάνια να κρατούσαν γραπτά μνημεία για τους εαυτούς τους. Εξοπλισμένος με αυτή τη γνώση ο αυτοκράτορας και οι διπλωμάτες του κατανοούσαν πλήρως τις δυνατότητες των συμμάχων τους και τις αδυναμίες των εχθρών τους.

Οι βυζαντινοί εφάρμοζαν πλήθος τακτικών, είτε εμφανώς είτε συγκεκαλυμμένα, για να πετύχουν τις επιδιώξεις τους μέσω διπλωματικών οδών αντί ισχύος. Μια τέτοια τακτική ήταν οι τελετές. Για έναν φύλαρχο κάποιας νομαδικής φυλής από τις

στέπες της Ασίας, οι εκπρόσωποι του αυτοκράτορα με τα μυθικά δώρα και τις προσκλήσεις στην φανταχτερή αυλή της Κωνσταντινούπολης, η πολυτελής συνοδεία στην μοναδική Πόλη του κόσμου με μισό εκατομμύριο κατοίκους και έκταση μεγαλύτερη

από όση καταλάμβανε όλη η φυλή, η θέα των θεοφρούρητων τειχών, των κατάφρακτων ιπποτών, των εξωτικών αγαθών, τα πολύβοα παζάρια, οι πανάρχαιοι επιβλητικοί ναοί και η εκστατική μυσταγωγία, ήταν παράγοντες με καταλυτική επίδραση.

Τα τεράστια πολυτελή παλάτια, η εθιμοτυπία της αυλής, οι

καλοκουρδισμένοι αυλικοί, η αίθουσα του θρόνου με τα επιβλητικά λιοντάρια, τα χρυσά δέντρα, τα τιτιβίσματα των μηχανικών πουλιών, του αυτοκράτορα που ανεβοκατεβαίνει στον ουρανό με τον θρόνο του, τα πλούσια δώρα και οι υποσχέσεις για ακόμη

περισσότερα, δεν άφηναν περιθώρια για διλήμματα και αναποφασιστικότητες. Ο φύλαρχος ήταν τώρα πια σύμμαχος και ο γενναιόδωρος αυτοκράτορας του επέτρεπε να κρατήσει όλη τη λεία από την λεηλασία. Από τη στιγμή αυτή οι εχθροί του αυτοκράτορα έτρεμαν, νικημένοι τις περισσότερες φορές από την διπλωματία

του παρά από τις λόγχες του.

Page 44: Ιστορία Ε΄ 7.38. ΄΄Η διπλωματία των Βυζαντινών΄΄

Μια άλλη τακτική ήταν η δωροδοκία. Το βυζαντινό νόμισμα ήταν το δολλάριο του Μεσαίωνα και εξασφάλιζε επιρροή. Τα κωνσταντινάτα ξοδεύονταν απλόχερα και πολλές φορές ένα πουγκί χρυσάφι απέτρεψε την στρατολόγηση ενός κατά πολύ ακριβότερου

στρατού. Κανείς βάρβαρος δεν μπορούσε ν’ αντισταθεί στην λάμψη του βυζαντινού χρυσού. Τον 11ο αι. ο Σελτζούκος σουλτάνος έστειλε έναν διπλωμάτη να διαπραγματευθεί τον καθορισμό των συνόρων με την αυτοκρατορία. Ο Αλέξιος Α’ Κομνηνός έκλεισε

μυστική συμφωνία με τον απεσταλμένο του σουλτάνου κατοχυρώνοντας το φρούριο της Σινώπης. Μέχρι να καταλάβει ο σουλτάνος τι είχε γίνει, οι αυτοκρατορικοί είχαν καταλάβει το φρούριο.

Περίπου 200 χρόνια αργότερα ο επίφοβος εχθρός της

αυτοκρατορίας ήταν ο Κάρολος ο Ανδεγαυός, που έλεγχε την Σικελία και μέρος της ιταλικής ενδοχώρας. Ο Κάρολος φιλοδοξούσε να καταλάβει την Κωνσταντινούπολη και να γίνει ο ίδιος αυτοκράτορας. Ο Μιχαήλ Η’ Παλαιολόγος με υποσχέσεις περί

ενώσεως των Εκκλησιών χρησιμοποιούσε τον πάπα Νικόλαο τον Γ’, ο οποίος απαγόρευε στον Κάρολο να κάνει την οποιαδήποτε κίνηση. Όταν και ο πάπας απηύδησε από την κωλυσιεργία και επέτρεψε στον Κάρολο να επιτεθεί, η βυζαντινή διπλωματία

υποκίνησε επανάσταση στη Σικελία (Σικελικός Εσπερινός) και έτσι η αυτοκρατορία σώθηκε για άλλη μια φορά από τις αρπακτικές διαθέσεις των Δυτικών.

Άλλη μια τακτική ήταν η διατήρηση μιας ισορροπίας στις σχέσεις με τους βάρβαρους λαούς. Αν οι Βούλγαροι προκαλούσαν

προβλήματα, στρατολογούνταν οι Ρώσοι. Αν οι Ρώσοι ξεπερνούσαν τα όρια, καλούνταν οι Πατζινάκες. Οι Κομάνοι και οι Ούζοι ήταν εφεδρείες για ώρα ανάγκης. Οι βυζαντινοί πάντα είχαν σε ετοιμότητα κάποιον σύμμαχο να συνδράμει, όταν κάποιος άλλος

μετατρέπονταν σε εχθρό.

Ο αυτοκράτορας της Κωνσταντινούπολης, διατηρούσε σχέσεις με τον οποιοδήποτε υποψήφιο διεκδικητή ενός ξένου θρόνου. Έτσι αν για παράδειγμα κάποιος Σελτζούκος σουλτάνος εκδήλωνε πρόθεση να επιτεθεί, τότε το πιο πιθανό ήταν ότι θα αντιμετώπιζε την

εξέγερση κάποιου νεώτερου αδελφού του, δυναμικού διεκδικητή του σουλτανάτου. Με το βυζαντινό χρυσό στις τσέπες του θα

Page 45: Ιστορία Ε΄ 7.38. ΄΄Η διπλωματία των Βυζαντινών΄΄

ανατάρασσε την τουρκική επικράτεια αρκετά, ώστε να εξασφαλίσει έναν ήσυχο ύπνο στην Κωνσταντινούπολη.

Σε περιπτώσεις που το μέλλον της αυτοκρατορίας διακυβεύονταν, αρκούσε ένα καλοστημένο τέχνασμα, η επιτυχία του οποίου

εξασφάλιζε την σωτηρία των στρατιωτών και την εξοικονόμηση πόρων. Έτσι ο Ηράκλειος κάποια στιγμή υπέκλεψε ένα μήνυμα από τον Πέρση Σάχη Χοσρόη, στο οποίο διατάσσονταν η εκτέλεση του στρατηγού του Σαρβαραζά. Ο Ηράκλειος προσέθεσε και τα

ονόματα 400 ακόμη αξιωματούχων της περσικής αυλής και αναδρομολόγησε το μήνυμα στον Σαρβαραζά. Το στρατήγημα ήταν ευφυέστατο. Ο στρατηγός και οι αξιωματούχοι εξεγέρθηκαν κατά του Χοσρόη, τον ανέτρεψαν κι έκλεισαν ειρήνη με τον Ηράκλειο.

Σε ένα άλλο επεισόδιο, ο εχθρικός βενετικός στόλος διαχείμαζε

στην Χίο, απειλώντας την βυζαντινή επικράτεια. Οι Βενετοί έστειλαν πρέσβεις στην Κωνσταντινούπολη για διαπραγματεύσεις. Ο Μανουήλ Α’ Κομνηνός αρνήθηκε να τους συναντήσει. Οι πρέσβεις επέστρεψαν στην Χίο μαζί με έναν Βυζαντινό υπάλληλο,

που πρότεινε την διενέργεια νέας αποστολής. Ο Βενετός Δόγης, διοικητής του στόλου, συμφώνησε. Μετά την αναχώρηση της δεύτερης αποστολής ξέσπασε λοιμική νόσος στο στρατόπεδο των Βενετών. Παραπάνω από 1000 στρατιώτες και ναύτες πέθαναν

μέσα σε λίγες μέρες.

Οι φήμες έλεγαν ότι ο Βυζαντινός απεσταλμένος είχε δηλητηριάσει το νερό. Οι Βενετοί έστειλαν και τρίτη αποστολή στην αυτοκρατορική αυλή. Αλλά ο Μανουήλ Κομνηνός ήταν ενήμερος για τις εξελίξεις και ήξερε ότι τώρα πια δεν χρειαζόταν να κάνει

υποχωρήσεις. Έτσι μάκραινε τις διαπραγματεύσεις τόσο ώστε ο Δόγης αναγκάσθηκε να υποχωρήσει για να γλιτώσει την ανταρσία των πληρωμάτων του. Κατά τον απόπλου του βενετικού στόλου μια αυτοκρατορική ναυτική δύναμη επιτέθηκε απροειδοποίητα και

αποδεκάτισε τους Βενετούς. Αμέσως μετά ο Μανουήλ έστειλε μήνυμα στον Δόγη που απλά προσέθετε προσβολή στην ήττα του : «Ο λαός σου έχει να επιδείξει μέχρι τώρα μόνο βλακεία»

Όχι μόνο ο Ελληνισμός αλλά και όλος ο ευρωπαϊκός πολιτισμός χρωστάει ευγνωμοσύνη στις διπλωματικές ικανότητες των

Βυζαντινών. Αν οι τελευταίοι δεν ήταν τόσο επιδέξιοι στους χειρισμούς τους ολόκληρη η ευρωπαϊκή ιστορία θα ήταν πολύ

Page 46: Ιστορία Ε΄ 7.38. ΄΄Η διπλωματία των Βυζαντινών΄΄

διαφορετική. Το χριστιανικό αυτό ανάχωμα απέτρεπε την εισβολή του Ισλάμ στην Ευρώπη από τον Ζ’ ως τον ΙΕ’ αι. Όταν πια ο Σουλτάνος Μωάμεθ Β’ κατέλαβε την Κωνσταντινούπολη, οι λαοί της Ανατολικής Ευρώπης είχαν ανδρωθεί αρκετά, μέσω της επαφής

τους με τον βυζαντινό πολιτισμό, ώστε να αντισταθούν στην περαιτέρω εξάπλωση. Αν αυτό συνέβαινε νωρίτερα, όταν οι λαοί αυτοί βρίσκονταν ακόμη σε βάρβαρη κατάσταση, το μέλλον της Ευρώπης θα ήταν αμφίβολο. Η συμβολή της βυζαντινής

διπλωματίας είναι αναντίρρητη. Υπήρξε ένα επιτυχημένο, χαμηλού κόστους, χαμηλού ρίσκου, ευέλικτο και αποτελεσματικό όπλο.

ΒΙΒΛΙΟΓΡΑΦΙΑ

1. Ιωάννης Κίνναμος, Ιστοριών Βιβλία Ζ’, Corpus Scriptorum Historiae Byzantinae 13, Βόννη 1836.

2. Αικ. Χριστοφιλοπούλου, Βυζαντινή Ιστορία, Β2 867-1081, Βάνιας 19972. 3. Ιωαν. Καραγιαννόπουλος, Το Βυζαντινό Κράτος, Βάνιας 20014.

4. Στήβεν Ράνσιμαν, Βυζαντινός Πολιτισμός, Γαλαξίας-Ερμείας 1992. 5. Michael Angold, Η Βυζαντινή αυτοκρατορία από το 1025-1204, Παπαδήμας 20083.

6. Donald M. Nicol, Οι τελευταίοι αιώνες του Βυζαντίου 1261-1453, Παπαδήμας 20054. 7. A. Vasiliev, Ιστορία της Βυζαντινής Αυτοκρατορίας, τ.Α’- Β’ , Μπεγαρδής χ.χ.

Πηγή: http://www.impantokratoros.gr/byzantinh-diplomatia.el.aspx

Page 47: Ιστορία Ε΄ 7.38. ΄΄Η διπλωματία των Βυζαντινών΄΄

* ∆Ô Î›ÌÂÓÔ ·˘Ùfi ·ÔÙÂÏ› ·Ó·ıˆÚË̤ÓË Î·È ‰ÈÂ˘Ú˘Ì¤ÓË ÌÔÚÊ‹ ÂÈÛ‹ÁËÛ˘, Ô˘ ¤ÁÈÓ ÛÙȘ22 ª·ÚÙ›Ô˘ 2006 ÛÙ· ‰È‰·ÎÙ‹ÚÈ· Ù˘ ™¯ÔÏ‹˜ ∞ÓıÚˆÈÛÙÈÎÒÓ ∂ÈÛÙËÌÒÓ Î·È ¶ÔÏÈÙÈÛÌÈÎÒÓ™Ô˘‰ÒÓ ÙÔ˘ ¶·ÓÂÈÛÙËÌ›Ô˘ ¶ÂÏÔÔÓÓ‹ÛÔ˘ (∫·Ï·Ì¿Ù·) ÛÙ· Ï·›ÛÈ· ÙÔ˘ ÛÂÌÈÓ·Ú›Ô˘ µ˘-˙·ÓÙÈÓ‹˜ πÛÙÔÚ›·˜, Ì ı¤Ì·: «Ÿ„ÂȘ ÙÔ˘ ‰ËÌfiÛÈÔ˘ ‚›Ô˘ ÛÙÔ µ˘˙¿ÓÙÈÔ». π‰È·›ÙÂÚ˜ ¢¯·ÚÈÛٛ˜ ÔÊ›ÏÔÓÙ·È ÛÙÔÓ ¢È¢ı˘ÓÙ‹ ∂Ú¢ÓÒÓ ÙÔ˘ πÓÛÙÈÙÔ‡ÙÔ˘ µ˘˙·ÓÙÈÓÒÓ∂Ú¢ÓÒÓ ÙÔ˘ ∂.π.∂. Î. ¡ÈÎfiÏ·Ô ªÔÛ¯ÔÓ¿ Î·È ÛÙÔÓ ∫·ıËÁËÙ‹ ÙÔ˘ ¶·ÓÂÈÛÙËÌ›Ô˘ ∞ıËÓÒÓ Î.ªÈ¯·‹Ï µ¤ÏÏ· ÁÈ· ÙȘ ̄ Ú‹ÛÈ̘ ·Ú·ÙËÚ‹ÛÂȘ ÙÔ˘˜.

1. ¡. ∫Ô˘ÙÚ¿ÎÔ˘, «µ˘˙·ÓÙÈÓ‹ ‰Èψ̷ÙÈ΋ ·Ú¿‰ÔÛË Î·È Ú·ÎÙÈΤ˜. ªÈ· ÚÔÛ¤ÁÁÈÛË Ì¤ÛˆÙ˘ ÔÚÔÏÔÁ›·˜», ÛÙÔ ™. ¶·ÙÔ‡Ú·-™·ÓÔ‡ (ÂÈÌ.), ¢Èψ̷ٛ· Î·È ÔÏÈÙÈ΋. πÛÙÔÚÈ΋ ÚÔ-Û¤ÁÁÈÛË [∂ÈÛÙ‹Ì˘ ∫ÔÈÓˆÓ›·], ∞ı‹Ó· 2005, ÛÛ. 89-129, Âȉ. 90.

√ ƒ√§√™ ∆√À ¢øƒ√À ™∆∏µÀ∑∞¡∆π¡∏ ¢π¶§øª∞∆π∞*

°ÂÚ¿ÛÈÌÔ˜ ∞. ª¤ÚÈ·ÓÔ˜

∏ ‚˘˙·ÓÙÈÓ‹ ‰Èψ̷ٛ·, ·˘Ùfi˜ Ô ÎÔÚ˘Ê·›Ô˜ ıÂÛÌfi˜ Ù˘ ·˘ÙÔÎÚ·ÙÔÚ›·˜Ù˘ ¡¤·˜ ƒÒÌ˘, Û˘ÓÈÛÙ¿ ¤Ó· Â˘Ú‡Ù·ÙÔ ı¤Ì·, Ë ÂͤٷÛË ÙÔ˘ ÔÔ›Ô˘ ·Ô-ÙÂÏ› Û˘Ó¿ÚÙËÛË ÔÏÏÒÓ Ù˘¯ÒÓ ÙÔ˘ Ì·ÎÚ·›ˆÓÔ˜ ‚›Ô˘ Ù˘. ∏ ÌÂϤÙË ÙË˜Â›Ó·È ÛÙÂÓ¿ Û˘Ó˘Ê·Ṳ̂ÓË Ì ÙËÓ ÈÛÙÔÚ›· Ù˘ Â͈ÙÂÚÈ΋˜ ÔÏÈÙÈ΋˜ ηÈÙˆÓ ‰ÈÂıÓÒÓ Û¯¤ÛÂˆÓ ÙÔ˘ µ˘˙·ÓÙ›Ô˘, ÔÈ Ôԛ˜ Ì ÙË ÛÂÈÚ¿ ÙÔ˘˜ Â›Ó·È ¿Ú-ÚËÎÙ· Û˘Ó‰Â‰Â̤Ó˜ Ì ÙË ‰˘Ó·ÛÙÈ΋, ÂÛˆÙÂÚÈ΋, ÔÈÎÔÓÔÌÈ΋ Î·È ÎÔÈÓˆ-ÓÈ΋ ÙÔ˘ ÈÛÙÔÚ›·1.

∞Ó Î·È ÙÔ ÂÚȯfiÌÂÓÔ ÙÔ˘ fiÚÔ˘ ‚˘˙·ÓÙÈÓ‹ ‰Èψ̷ٛ· Â›Ó·È ÂÍ·ÈÚÂÙÈ-ο ¢ڇ, ÌÔÚÔ‡ÌÂ, ÁÈ· ÙËÓ Î·Ï‡ÙÂÚË Î·Ù·ÓfiËÛË ÙÔ˘ ıÂÛÌÔ‡, Ó· ·ÔÂÈ-Ú·ıԇ̠ӷ ÛÎÈ·ÁÚ·Ê‹ÛÔ˘Ì ÔÚÈṲ̂Ó˜ Ù˘¯¤˜ ÙÔ˘. M ÙÔÓ fiÚÔ ‰Èψ-Ì·Ù›· ·Ó·ÊÂÚfiÌ·ÛÙ ÛÙÔ˘˜ Ú¤Û‚ÂȘ Î·È ÙÔ ¤ÚÁÔ ÙÔ˘˜, ÙËÓ ·ÔÛÙÔÏ‹ Î·È˘Ô‰Ô¯‹ ‰Èψ̷ÙÈÎÒÓ ·ÓÙÈÚÔÛÒˆÓ, ÙËÓ ÂıÈÌÔÙ˘›· Ô˘ ÙËÚÂ›Ù·È ÛÙȘ‰Èψ̷ÙÈΤ˜ Û˘Ó·ÓÙ‹ÛÂȘ, ÙË ‰È·‰Èηۛ· Ù˘ ÂÂÍÂÚÁ·Û›·˜ Î·È ¤ÁÎÚÈ-Û˘ ÙˆÓ ‰Èψ̷ÙÈÎÒÓ ÂÁÁڿʈÓ, ÙËÓ ·ÓÙ·ÏÏ·Á‹ ‰ÒÚˆÓ – Ô˘ Â‰Ò Ì·˜ÂӉȷʤÚÂÈ È‰È·›ÙÂÚ· – Î.¿.Ø ·Ó·ÊÂÚfiÌ·ÛÙÂ, ‰ËÏ·‰‹, ÛÙË ÏÂÈÙÔ˘ÚÁ›· Ù˘‰Èψ̷ÙÈ΋˜ ˘ËÚÂÛ›·˜ ˘fi ÛÙÂÓ‹ ¤ÓÓÔÈ·. ∏ ‰Èψ̷ٛ·, ˆÛÙfiÛÔ, ‰ÂÓ·‡ÂÈ Ó· Û˘Ó‰¤ÂÙ·È Ì ÙË ‰È·ÌfiÚʈÛË Î·È ¿ÛÎËÛË Ù˘ Â͈ÙÂÚÈ΋˜ ÔÏÈÙÈ-΋˜: Ì ÙÔÓ fiÚÔ ·˘Ùfi ÂÓÓÔԇ̠ÛÙË Ì¤ıÔ‰Ô ÂÚÁ·Û›·˜ ÂΛÓÔ˘ ÙÔ˘ ÙÌ‹Ì·-ÙÔ˜ Ù˘ ÎÂÓÙÚÈ΋˜ ·˘ÙÔÎÚ·ÙÔÚÈ΋˜ ‰ÈÔ›ÎËÛ˘ Ô˘ ¤¯ÂÈ ̂ ˜ ·ÓÙÈΛÌÂÓfi ÙÔ˘ÙȘ ‰ÈÂıÓ›˜ ·ʤ˜ Î·È Û˘Ó·ÎfiÏÔ˘ı· ÙȘ ·Ú¯¤˜, ÙËÓ ·Ú¿‰ÔÛË Î·È ÙÔÏ·›ÛÈÔ ÛÙ·ıÂÚÒÓ Ù‡ˆÓ ·Ó¿Ï˘Û˘ Î·È ·Ú¤Ì‚·Û˘ ÛÙËÓ Â͈ÙÂÚÈ΋ Ô-ÏÈÙÈ΋. ™Ù· Ï·›ÛÈ· ÙÔ˘ ıÂÛÌÔ‡ ÂÓÙ¿ÛÛÂÙ·È, ›Û˘, Ë ‰Èψ̷ٛ· ˆ˜ η-

Page 48: Ιστορία Ε΄ 7.38. ΄΄Η διπλωματία των Βυζαντινών΄΄

200 °ÂÚ¿ÛÈÌÔ˜ ∞. ª¤ÚÈ·ÓÔ˜

2. ∂. ÃÚ˘Ûfi˜, «∏ ‚˘˙·ÓÙÈÓ‹ ‰Èψ̷ٛ·. ∞Ú¯¤˜ Î·È Ì¤ıÔ‰ÔÈ», ÛÙÔ ¶·ÙÔ‡Ú·-™·ÓÔ‡ (ÂÈÌ.),¢Èψ̷ٛ·, fi.., ÛÛ. 57-69, Âȉ. 58.

3. ™ÙÔ ›‰ÈÔ.4. µÏ. T. C. Lounghis, Les ambassades byzantines en Occident, depuis la fondation des états

barbares jusqu’ aux Croisades (407-1096) (‰È‰. ‰È·ÙÚ. ¶·Ó. Paris π), ∞ı‹Ó· 1980. 5. ∫Ô˘ÙÚ¿ÎÔ˘, fi.., ÛÛ. 92-95.

Ù·ÛÎÔ›·, ‰ËÏ·‰‹ Ë Û˘ÏÏÔÁ‹ Î·È ÂÂÍÂÚÁ·Û›· ÏËÚÔÊÔÚÈÒÓ ·fi ÙÔ˘˜Ú¤Û‚ÂȘ ÁÈ· ÙȘ ÁÂÈÙÔÓÈΤ˜ ¯ÒÚ˜, ·ÏÏ¿ Î·È Ô ÚfiÏÔ˜ ÙˆÓ Ú¤Û‚ÂˆÓ ÛÙËÓÚÔÒıËÛË ÙÔ˘ ÂÌÔÚ›Ô˘ Î·È ÛÙË ‰È·Î›ÓËÛË È‰ÂÒÓ Î·È Ù¯ÓÔÁÓˆÛ›·˜, ÂÓÒÔχ ÛËÌ·ÓÙÈÎfi Â›Ó·È ÙÔ ¤ÚÁÔ Ù˘ ÈÂÚ·ÔÛÙÔÏ‹˜ ÁÈ· ÙÔÓ ÂίÚÈÛÙÈ·ÓÈÛÌfiÙˆÓ ÁÂÈÙÔÓÈÎÒÓ Ï·ÒÓ2. ™Ù· Ï·›ÛÈ· Ù˘ ‚˘˙·ÓÙÈÓ‹˜ ‰Èψ̷ٛ·˜ ÌÔÚÔ‡-ÌÂ, ÂÈϤÔÓ, Ó· Û˘ÌÂÚÈÏ¿‚Ô˘Ì ٷ ‰˘Ó·ÛÙÈο Á·ÌÈο Û˘Ó·ÏÏ¿ÁÈ·, ÙÔ˘˜Á¿ÌÔ˘˜, ‰ËÏ·‰‹, ÌÂÏÒÓ Ù˘ ·˘ÙÔÎÚ·ÙÔÚÈ΋˜ ÔÈÎÔÁ¤ÓÂÈ·˜ Ì ·ÏÏÔ‰·-Ô‡˜3, ÂÓÒ È‰È·›ÙÂÚÔ ÎÂÊ¿Ï·ÈÔ ·ÔÙÂÏ› Ë ÏÂÁfiÌÂÓË ÂÎÎÏËÛÈ·ÛÙÈ΋ ‰È-ψ̷ٛ· Î·È Î˘Ú›ˆ˜ ÔÈ Â·Ê¤˜ Ì ÙÔÓ ƒˆÌ·›Ô ÔÓÙ›ÊÈη4.

∏ ‚˘˙·ÓÙÈÓ‹ ‰Èψ̷ٛ· ¯·Ú·ÎÙËÚ›˙ÂÙ·È ·fi ÔÚÈṲ̂ӷ ‚·ÛÈο ÛÙÔÈ-¯Â›·, Ù· ÔÔ›· Â›Ó·È ··Ú·›ÙËÙÔ Ó· ¤¯Ô˘Ì ̆ ’ fi„ÈÓ:

¶ÚÒÙÔÓ, Û˘Ó‹ıˆ˜ ÛÙ· ·Ó·ÙÔÏÈο Ù˘ µ˘˙·ÓÙÈÓ‹˜ ·˘ÙÔÎÚ·ÙÔÚ›·˜˘‹Ú¯Â ¤Ó· ·ÓÙ›·ÏÔ ‰¤Ô˜, ¤Ó·˜ ÈÛ¯˘Úfi˜ Á›ÙÔÓ·˜ Î·È ·ÓÙ·ÁˆÓÈÛÙ‹˜. ∆¤-ÙÔÈÔÈ ·Ó·ÙÔÏÈÎÔ› ›ÊÔ‚ÔÈ Á›ÙÔÓ˜ ˘‹ÚÍ·Ó, ÁÈ· ·Ú¿‰ÂÈÁÌ·, Ë ·˘ÙÔ-ÎÚ·ÙÔÚ›· ÙˆÓ ™·ÛÛ·ÓȉÒÓ ¶ÂÚÛÒÓ Ì¤¯ÚÈ ÙÔÓ 7Ô ·ÈÒÓ·, ÙÔ ¯·ÏÈÊ¿ÙÔ ÙˆÓ√̸·‰ÒÓ Î·È ∞‚·ÛȉÒÓ ∞Ú¿‚ˆÓ Ù˘ µ·Á‰¿Ù˘ ̤¯ÚÈ ÙÔÓ 9Ô Ì 10Ô ·ÈÒ-Ó·, Î·È Ù· ÛÔ˘ÏÙ·Ó¿Ù· ÙˆÓ ™ÂÏÙ˙Ô‡ÎˆÓ ∆Ô‡ÚÎˆÓ ÌÂÙ¿ ÙÔÓ 11o ·ÈÒÓ·.¶Ú·ÎÙÈο, ÁÈ· ÙÔ µ˘˙¿ÓÙÈÔ ·˘Ùfi Û‹Ì·ÈÓ fiÙÈ ‚ÚÈÛÎfiÙ·Ó Û¯Â‰fiÓ ‰È·ÚÎÒ˜Û ÂÌfiÏÂÌË Î·Ù¿ÛÙ·ÛË ÛÙ· ·Ó·ÙÔÏÈο ÙÔ˘ Û‡ÓÔÚ· ¿ÌÂÛ· ‹ ̤ۈ ÙˆÓ‰ÔÚ˘ÊfiÚˆÓ Î·È ˘ÔÙÂÏÒÓ ÙÔ˘ ÎÚ·ÙÒÓ. ¢ÂÓ Â›Ó·È ÂÚ›ÂÚÁÔ, ÂÔ̤ӈ˜, ÙÔÁÂÁÔÓfi˜ fiÙÈ Û˘Ó‹ıˆ˜ ÙÔ Î¤ÓÙÚÔ ‚¿ÚÔ˘˜ Ù˘ ‚˘˙·ÓÙÈÓ‹˜ ‰Èψ̷ٛ·˜ ¤Â-ÊÙ ÛÙ· ·Ó·ÙÔÏÈο, Û ÌÈ· ÚÔÛ¿ıÂÈ· ·ÓÙÈÌÂÙÒÈÛ˘ Î·È ·fiÎÚÔ˘ÛË˜ÙˆÓ ÂÂÎÙ·ÙÈÎÒÓ Ù¿ÛÂˆÓ ÙÔ˘ ·ÓÙ›·ÏÔ˘ ‰¤Ô˘˜5. ªÂ ÙËÓ ·Ú·Ù‹ÚËÛË ·˘-Ù‹ ‰ÂÓ ·Ú·ÁÓˆÚ›˙ÔÓÙ·È ÔÈ ÂÍ›ÛÔ˘ ÛËÌ·ÓÙÈΤ˜, ÂÓ›ÔÙÂ Î·È ÛËÌ·ÓÙÈÎfiÙÂ-Ú˜, ·ÂÈϤ˜ Ô˘ ηٿ ηÈÚÔ‡˜ ·ÓÙÈÌÂÙÒÈ˙Â Ë µ˘˙·ÓÙÈÓ‹ ·˘ÙÔÎÚ·ÙÔÚ›·ÛÙÔÓ µÔÚÚ¿ Î·È ÛÙË ¢‡ÛË – Ì ÁÓˆÛÙ¿ ·Ú·‰Â›ÁÌ·Ù· ÂΛӷ ÙˆÓ µÔ˘Ï-Á¿ÚˆÓ Î·È ÙˆÓ ¡ÔÚÌ·Ó‰ÒÓ ·ÓÙ›ÛÙÔȯ· –, ·ÏÏ¿ ÂÈÛËÌ·›ÓÂÙ·È Ô Û¯Â‰fiӉȷÚ΋˜ ΛӉ˘ÓÔ˜ Ô˘ ‹Á·˙ ·fi ÙËÓ ∞Ó·ÙÔÏ‹, Î·È Ë ·‰È¿ÏÂÈÙË ÚÔ-Û¿ıÂÈ· Ù˘ ‚˘˙·ÓÙÈÓ‹˜ ‰Èψ̷ٛ·˜ Ó· ÙÔÓ ·ÓÙÈÌÂÙˆ›ÛÂÈ, ÛÂ Û˘Ó‰˘·-ÛÌfi Û˘¯Ó¿ Ì ·ÂÈϤ˜ ÚÔÂÚ¯fiÌÂÓ˜ ·fi ¿ÏÏ· ̤و·.

∞˘Ùfi ÙÔ ̄ ·Ú·ÎÙËÚÈÛÙÈÎfi ÁÓÒÚÈÛÌ· Ù˘ ‚˘˙·ÓÙÈÓ‹˜ ‰Èψ̷ٛ·˜ Û˘Ó‰Â-fiÙ·Ó Î·È Ì ¤Ó· ¿ÏÏÔ ÛËÌ·ÓÙÈÎfi ÛÙÔÈ¯Â›Ô Ù˘: ÂÊ’ fiÛÔÓ Ë µ˘˙·ÓÙÈÓ‹ ·˘ÙÔ-ÎÚ·ÙÔÚ›· Û·Ó›ˆ˜ ‰È¤ıÂÙ ÙÔ ¤Ì„˘¯Ô ˘ÏÈÎfi ‹ ÙËÓ ÔÈÎÔÓÔÌÈ΋ Â˘ÚˆÛÙ›·,

Page 49: Ιστορία Ε΄ 7.38. ΄΄Η διπλωματία των Βυζαντινών΄΄

6. ™ÙÔ ›‰ÈÔ, Û. 95Ø D. Obolensky, «The Principles and Methods of Byzantine Diplomacy», ÛÙÔActes du XIIe congrès international d’études byzantines, Ochride, 10-16 septembre 1961, Ù. π, µÂ-ÏÈÁÚ¿‰È 1963, ÛÛ. 45-61, Âȉ. 46.

7. π. ∫·Ú·ÁÈ·ÓÓfiÔ˘ÏÔ˜, ∆Ô µ˘˙·ÓÙÈÓfi ÎÚ¿ÙÔ˜, £ÂÛÛ·ÏÔÓ›ÎË 41996, Û. 368.8. ∆. §Ô˘ÁÁ‹˜, «µ˘˙·ÓÙÈÓ‹ ‰Èψ̷ٛ·», ÛÙÔ µ. µÏ˘Û›‰Ô˘ – ™. §·Ì¿Î˘ – ª. §ÂÔÓÙÛ›ÓË – ∆.

§Ô˘ÁÁ‹˜, ™ÂÌÈÓ¿ÚÈ· ÂÚ› ‚˘˙·ÓÙÈÓ‹˜ ‰Èψ̷ٛ·˜, ∞ı‹Ó· 2006, ÛÛ. 17-106, Âȉ. 19.9. ∫·Ù¿ ÙËÓ ∞Ó·Á¤ÓÓËÛË, Ë ·Ó¿ÁÎË Ó· ‚Ú›ÛÎÂÙ·È Ë µÂÓÂÙ›· Û ‰È·Ú΋ ÂÈÎÔÈÓˆÓ›· Ì ÙȘ ¿ÏϘ

Â˘Úˆ·˚Τ˜ ‰˘Ó¿ÌÂȘ ›¯Â ˆ˜ ·ÔÙ¤ÏÂÛÌ· Ó· ÂÍÂÏȯıÔ‡Ó ÔÈ Î˘ÚÈfiÙÂÚ˜ ‚ÂÓÂÙÈΤ˜ ÚÔÍÂÓÈ-Τ˜ ·Ú¯¤˜ Û ÌfiÓÈ̘ ‰Èψ̷ÙÈΤ˜ ·ÓÙÈÚÔۈ›˜. ∆Ô ‚ÂÓÂÙÈÎfi Û‡ÛÙËÌ· ÙˆÓ ÌfiÓÈÌˆÓ ‰È-ψ̷ÙÈÎÒÓ ·ÓÙÈÚÔÛˆÂÈÒÓ ÌÈÌ‹ıËÎ·Ó Ù· ˘fiÏÔÈ· ÈÙ·ÏÈο ÎÚ¿ÙË Î·È ·fi ÙËÓ πÙ·Ï›· ÙԷڤϷ‚·Ó ÛÙË Û˘Ó¤¯ÂÈ· Ù· ‰˘ÙÈÎÔÂ˘Úˆ·˚ο ‚·Û›ÏÂÈ· (°·ÏÏ›·, ∞ÁÁÏ›·, πÛ·Ó›·, °ÂÚÌ·-Ó›·). µÏ. ¡. °. ªÔÛ¯ÔÓ¿˜, «∏ ‚ÂÓÂÙÈ΋ ‰Èψ̷ٛ·: ÛÙfi¯ÔÈ Î·È ÚÔÙÂÚ·ÈfiÙËÙ˜», ÛÙÔ ¶·-ÙÔ‡Ú·-™·ÓÔ‡ (ÂÈÌ.), ¢Èψ̷ٛ·, fi.., ÛÛ. 165-192, Âȉ. 190.

10. ∫Ô˘ÙÚ¿ÎÔ˘, fi.., ÛÛ. 95-96.

O ƒ√§√™ T√À ¢øƒ√À ™∆∏ µÀ∑∞¡∆π¡∏ ¢π¶§øª∞∆π∞ 201

ÒÛÙ ӷ Â›Ó·È Û ı¤ÛË Ó· ‰È·ÙËÚ› ·ÓÔÈÎÙ¿ ‰‡Ô ‹ ÙÚ›· ÔÏÂÌÈο ̤و·Ù·˘ÙÔ¯ÚfiÓˆ˜, Ë ·ÔÊ˘Á‹ ÙˆÓ ÂÚÈÛÛÔÙ¤ÚˆÓ ÙÔ˘ ÂÓfi˜ ÌÂÙÒˆÓ ‹ ÙˆÓ Û˘Ú-Ú¿ÍÂˆÓ ÁÂÓÈÎÒ˜ ·ÔÙÂÏÔ‡Û ¿ÁÈ· Ù·ÎÙÈ΋ Ù˘ ‚˘˙·ÓÙÈÓ‹˜ ‰Èψ̷ٛ·˜.∂¿Ó ˘‹Ú¯Â, ÏÔÈfiÓ, ‹‰Ë ¤Ó· ·ÓÔÈÎÙfi ÔÏÂÌÈÎfi Ì¤ÙˆÔ ‹ ¤ÛÙˆ ÂӉ¯fiÌÂ-ÓÔ Û‡Úڷ͢ Û οÔÈÔ Û‡ÓÔÚÔ, ¤Ú ӷ ·ÔÙڷ› ÙÔ ¿ÓÔÈÁÌ· ‰Â‡ÙÂ-ÚÔ˘ Û οÔÈÔ ¿ÏÏÔ ÛËÌ›Ô. ™Â ·˘Ù‹ ÙËÓ ·Ú¯‹ ÛÙËÚ›˙ÂÙ·È Ë ‚˘˙·ÓÙÈÓ‹ Ú·-ÎÙÈ΋ Ù˘ ÂÍ·ÁÔÚ¿˜ Ù˘ ÂÈÚ‹Ó˘ Ì ‰ÒÚ· Î·È ¯ÚËÌ·ÙÈΤ˜ ¯ÔÚËÁ›Â˜ ÚÔ˜ÙÔ˘˜ Ï·Ô‡˜ ÂΛÓÔ˘˜ Ô˘ ıˆÚÔ‡ÓÙ·Ó ·ÂÈÏËÙÈÎÔ› ÁÈ· ÙÔ µ˘˙¿ÓÙÈÔ. ™Â ·˘-Ù‹Ó ÙËÓ ·Ú¯‹ ‚·Û›˙ÂÙ·È, ›Û˘, Î·È Ë ÂÚ›ÊËÌË Ù·ÎÙÈ΋ ÙÔ˘ «‰È·›ÚÂÈ Î·È‚·Û›Ï¢», Ù˘ ̆ ÔΛÓËÛ˘ ‰ËÏ·‰‹ ÂÓfi˜ Ï·Ô‡ ÂÓ·ÓÙ›ÔÓ ¿ÏÏÔ˘6.

ŒÓ· ÙÚ›ÙÔ ¯·Ú·ÎÙËÚÈÛÙÈÎfi Ù˘ ‚˘˙·ÓÙÈÓ‹˜ ‰Èψ̷ٛ·˜ ‹Ù·Ó Ë ¤ÏÏÂÈ-„Ë ÌÔÓ›ÌˆÓ ‰Èψ̷ÙÈÎÒÓ ·ÔÛÙÔÏÒÓ. ∞˘Ù‹ Ë ÂÈÛ‹Ì·ÓÛË Â›Ó·È ÛËÌ·-ÓÙÈ΋, ηıÒ˜ Ô fiÚÔ˜ ‰Èψ̷ٛ·, Ì ÙË ÛËÌÂÚÈÓ‹ ÙÔ˘ ¤ÓÓÔÈ·, ı· ÌÔÚÔ‡-Û ӷ Ì·˜ ·Ú·Û‡ÚÂÈ Û ϷÓı·Ṳ̂Ó˜ ÂÓÙ˘ÒÛÂȘ. ¢ÂÓ ̆ Ê›ÛÙ·ÙÔ, ÏÔÈfiÓ,ȉȷ›ÙÂÚÔ ÛÒÌ· ‚˘˙·ÓÙÈÓÒÓ ˘¿ÏÏËψÓ, ÔÈ ÔÔ›ÔÈ Ó· Â›Ó·È ÌfiÓÈÌ· ÂÁη-ÙÂÛÙË̤ÓÔÈ ÛÙȘ ÚˆÙ‡ԢÛ˜ ÙˆÓ Í¤ÓˆÓ ÎÚ·ÙÒÓ, fiˆ˜ Á›ÓÂÙ·È Û‹ÌÂÚ·7.∫·È fiˆ˜ Â›Ó·È Ê˘ÛÈÎfi, fi¯È ÌfiÓÔ ·Ô˘Û›·˙·Ó ÔÈ ÌfiÓÈ̘ ÚÂۂ›˜ ÙÔ˘µ˘˙·ÓÙ›Ô˘ Û ͤӷ ÎÚ¿ÙË, ·ÏÏ¿ Î·È ÔÈ ÚÂۂ›˜ ÙˆÓ Í¤ÓˆÓ ÎÚ·ÙÒÓ ÛÙÔ‚˘˙·ÓÙÈÓfi ¤‰·ÊÔ˜, ·ÊÔ‡ ÔÏfiÎÏËÚÔ˜ Ô ªÂÛ·›ˆÓ·˜ ·ÁÓÔÔ‡Û ÙȘ ÌfiÓÈ̘‰Èψ̷ÙÈΤ˜ ·ÔÛÙÔϤ˜ ÛÙÔ Â͈ÙÂÚÈÎfi8, ÙȘ Ôԛ˜ ı· ÂÁηÈÓÈ¿ÛÂÈ Ë µÂ-ÓÂÙ›· ηٿ ÙËÓ ∞Ó·Á¤ÓÓËÛË9. ŒÙÛÈ, fiÙ·Ó Á›ÓÂÙ·È ÏfiÁÔ˜ ÁÈ· ÚÂۂ›˜, ÂÓ-ÓÔÔ‡ÓÙ·È ÔÈ Ú¤Û‚ÂȘ Û ÂȉÈ΋ ·ÔÛÙÔÏ‹10. ∂Ó‰ÂÈÎÙÈ΋ Ù˘ ÌÂ۷ȈÓÈ΋˜ÓÔÔÙÚÔ›·˜ › ÙÔ˘ Û˘ÁÎÂÎÚÈ̤ÓÔ˘ ı¤Ì·ÙÔ˜ Â›Ó·È Ë ·¿ÓÙËÛË Ô˘ ¤‰ˆÛÂÁ‡Úˆ ÛÙÔ 957-958 Ô º·ÙÈÌ›‰Ë˜ ¯·Ï›Ê˘ Ù˘ ∞ÈÁ‡ÙÔ˘ al-Mu‘izz (953-975)ÚÔ˜ ¤Ó·Ó ÚÂÛ‚Â˘Ù‹ ÙÔ˘ µ˘˙·ÓÙÈÓÔ‡ ·˘ÙÔÎÚ¿ÙÔÚ· ∫ˆÓÛÙ·ÓÙ›ÓÔ˘ ∑’ ÙÔ˘¶ÔÚÊ˘ÚÔÁ¤ÓÓËÙÔ˘ (913-959). ŸÙ·Ó Ô µ˘˙·ÓÙÈÓfi˜ ·ÂÛÙ·Ï̤ÓÔ˜ ÌÂÙ¤ÊÂ-

Page 50: Ιστορία Ε΄ 7.38. ΄΄Η διπλωματία των Βυζαντινών΄΄

ÚÂ, ÌÂٷ͇ ¿ÏψÓ, ÙÔ ·›ÙËÌ· ÙÔ˘ ·˘ÙÔÎÚ¿ÙÔÚ· ÁÈ· ÙËÓ ·ÔÛÙÔÏ‹ ÂÓfi˜ÚÂÛ‚Â˘Ù‹ ÙÔ˘ ¯·Ï›ÊË ÛÙËÓ ∫ˆÓÛÙ·ÓÙÈÓÔ‡ÔÏË (ı¤ÙÔÓÙ·˜, ‰ËÏ·‰‹, ı¤Ì··ÌÔÈ‚·ÈfiÙËÙ·˜), ¤Ï·‚ ÙËÓ ÂÍ‹˜ ·¿ÓÙËÛË ·fi ÙÔÓ al-Mu‘izz:

ÔÈ ¿ÓıÚˆÔÈ ÛÙ¤ÏÓÔ˘Ó Ú¤Û‚ÂȘ Û ¿ÏÏÔ˘˜ ·ÓıÚÒÔ˘˜ ÁÈ· ¤Ó·Ó ·fiÙÔ˘˜ ·ÎfiÏÔ˘ıÔ˘˜ ‰‡Ô ÏfiÁÔ˘˜: ›Ù ÂÂȉ‹ ¤¯Ô˘Ó ·Ó¿ÁÎË Î¿ÔÈÔ Ú¿ÁÌ·,›Ù ÂÂȉ‹ ¤¯Ô˘Ó οÔÈ· ˘Ô¯Ú¤ˆÛË ÚÔ˜ ÙÔ ¿ÙÔÌÔ ÛÙÔ ÔÔ›Ô ÛÙ¤ÏÓÔ˘ÓÙÔÓ ÚÂÛ‚Â˘Ù‹. ¢ÂÓ ÁÓˆÚ›˙Ô˘ÌÂ, ‰fiÍ· Ùˆ £ÂÒ, Ó· ¤¯Ô˘Ì ·Ó¿ÁÎË ÙÔÓ Î‡-ÚÈfi ÛÔ˘ ‹ Ó· ›̷ÛÙ Ì ÔÔÈÔÓ‰‹ÔÙ ÙÚfiÔ ˘Ô¯Úˆ̤ÓÔÈ Û ·˘ÙfiÓØ ÁÈ·ÔÈÔÓ ÏfiÁÔ ÙfiÙ ı· ¤Ú ӷ ÙÔ˘ ÛÙ›ÏÔ˘Ì ¤Ó·Ó ÚÂÛ‚Â˘Ù‹11;

√È ÛÙ·ıÂÚ¤˜ Ô˘ ÌfiÏȘ ÂÚÈÁÚ¿„·Ì Û η̛· ÂÚ›ÙˆÛË ‰ÂÓ ˘Ô‰Ë-ÏÒÓÔ˘Ó fiÙÈ Ë ‚˘˙·ÓÙÈÓ‹ ‰Èψ̷ٛ· ·Ú¤ÌÂÓ ·Ó·ÏÏÔ›ˆÙË. ¶Ò˜ ı· ‹Ù·Ó‰˘Ó·ÙfiÓ, ¿ÏψÛÙÂ, Ë µ˘˙·ÓÙÈÓ‹ ·˘ÙÔÎÚ·ÙÔÚ›· ‰È·Ì¤ÛÔ˘ Ù˘ ˘ÂÚ¯ÈÏÈÂ-ÙÔ‡˜ ÈÛÙÔÚ›·˜ Ù˘ Ó· ÂÚÈ‚·ÏÏfiÙ·Ó ·fi Ù· ›‰È· ÁÂÈÙÔÓÈο ÎÚ¿ÙË, Ó· ·ÓÙÈ-ÌÂÙÒÈ˙ ÙȘ ›‰È˜ ·ÂÈϤ˜ Î·È Ó· Âȉ›ˆÎ ÙÔ˘˜ ›‰ÈÔ˘˜ ÛÙfi¯Ô˘˜ ÛÙËÓ Â͈-ÙÂÚÈ΋ Ù˘ ÔÏÈÙÈ΋; £· ‹Ù·Ó ‰˘Ó·ÙfiÓ, ÁÈ· ·Ú¿‰ÂÈÁÌ·, Ó· ˘ÈÔıÂÙÔ‡Û·Ó·ÚfiÌÔÈ· ÔÏÈÙÈ΋ Ì ÂΛӘ ÚÔηÙfi¯ˆÓ ÙÔ˘˜ ·˘ÙÔÎÚ·ÙfiÚˆÓ ÔÈ ∫Ô-ÌÓËÓÔ› ÙÔÓ 12Ô ·ÈÒÓ·, ¤¯ÔÓÙ·˜ Ó· ·ÓÙÈÌÂÙˆ›ÛÔ˘Ó ¤Ó· ÚˆÙÔÊ·Ó¤˜ ηȷÚfi‚ÏÂÙÔ Ê·ÈÓfiÌÂÓÔ fiˆ˜ ‹Ù·Ó ÂΛÓÔ ÙˆÓ ™Ù·˘ÚÔÊÔÚÈÒÓ12; ∞˘ÙfiÏÔÈfiÓ Ô˘ ¯ÚÂÈ¿˙ÂÙ·È Ó· ¤¯Ô˘Ì ¿ÓÙÔÙ ˘’ fi„ÈÓ Â›Ó·È fiÙÈ Ë ‚˘˙·ÓÙÈÓ‹‰Èψ̷ٛ· ·ÚÔ˘ÛÈ¿˙ÂÈ Û˘Ó¯‹ ۯ‰fiÓ ÌÂÙ·‚ÔÏ‹ ÛÙȘ ·Ú¯¤˜ Ù˘ ηȷÍÈÔÛËÌ›ˆÙË ÚÔÛ·ÚÌÔÛÙÈÎfiÙËÙ·13.

ª¤¯ÚÈ ÛÙÈÁÌ‹˜ ÂȯÂÈÚ‹Û·Ì ̛· Û‡ÓÙÔÌË ÂÈÛ·ÁˆÁ‹ ÛÙËÓ ¤ÓÓÔÈ· Ù˘‚˘˙·ÓÙÈÓ‹˜ ‰Èψ̷ٛ·˜ Î·È Î¿Ó·Ì ÏfiÁÔ ÁÈ· ÙÚÂȘ ÛËÌ·ÓÙÈΤ˜ Î·È ̄ ·Ú·-ÎÙËÚÈÛÙÈΤ˜ ÛÙ·ıÂÚ¤˜ Ù˘: ÙË Û¯Â‰fiÓ ‰È·Ú΋ ‡·ÚÍË ÂÓfi˜ ·ÓÙ›·ÏÔ˘ ‰¤-Ô˘˜ ÛÙ· ·Ó·ÙÔÏÈο, ÙË Û˘¯Ó¿ ÔÊÂÈÏfiÌÂÓË Û ·˘Ùfi ÙÔ ÁÂÁÔÓfi˜ ·Ó¿ÁÎË·ÔÊ˘Á‹˜ ÂÚÈÛÛÔÙ¤ÚˆÓ ÙÔ˘ ÂÓfi˜ ÔÏÂÌÈÎÒÓ ÌÂÙÒˆÓ, Î·È ÙËÓ ¤ÏÏÂÈ„ËÌÔÓ›ÌˆÓ ‰Èψ̷ÙÈÎÒÓ ·ÔÛÙÔÏÒÓ. ∫·È Ù· ÙÚ›· ·˘Ù¿ ÛÙÔȯ›· Ù˘ ‚˘˙·-ÓÙÈÓ‹˜ ‰Èψ̷ٛ·˜ Û¯ÂÙ›˙ÔÓÙ·È Ì ÙÔ Î˘Ú›ˆ˜ ı¤Ì· Ù˘ ·ÚÔ‡Û·˜ ÌÂϤ-Ù˘: ÙÔÓ ÚfiÏÔ ÙÔ˘ ‰ÒÚÔ˘ ÛÙË ‚˘˙·ÓÙÈÓ‹ ‰Èψ̷ٛ·.

202 °ÂÚ¿ÛÈÌÔ˜ ∞. ª¤ÚÈ·ÓÔ˜

11. S. M. Stern, «An Embassy of the Byzantine Emperor to the Fatimid Caliph Al-Mu‘izz»,Byzantion 20 (1950), ÛÛ. 239-258, Âȉ. 247-248: People send ambassadors to other people forone of the following two reasons: either because they are in need of something or because theyhave an obligation towards the person (to whom they send the ambassador). We do not know,thanks be to God, that we are in need of your master or that we are in any way obliged to him;why, then, should we send an ambassador to him? µÏ. J. Shepard, «Byzantine Diplomacy,A.D. 800-1204: Means and Ends», ÛÙÔ J. Shepard – S. Franklin (ÂÈÌ.), Byzantine Diplomacy.Papers from the Twenty-fourth Spring Symposium of Byzantine Studies, Cambridge, March1990, ÕÏÓÙÂÚÛÔÙ 1992, ÛÛ. 41-71, Âȉ. 52-53.

12. µÏ. Shepard, fi.., ÛÛ. 43-44.13. §Ô˘ÁÁ‹˜, «µ˘˙·ÓÙÈÓ‹ ‰Èψ̷ٛ·», fi.., Û. 30.

Page 51: Ιστορία Ε΄ 7.38. ΄΄Η διπλωματία των Βυζαντινών΄΄

14. °È· ÙÔÓ ¶ÚÔÎfiÈÔ Î·È ÙÔ ¤ÚÁÔ ÙÔ˘, ‚Ï. ÁÂÓÈο H. Hunger, µ˘˙·ÓÙÈÓ‹ ÏÔÁÔÙ¯ӛ·. ∏ ÏfiÁÈ·ÎÔÛÌÈ΋ ÁÚ·ÌÌ·Ù›· ÙˆÓ µ˘˙·ÓÙÈÓÒÓ, Ù. µ’: πÛÙÔÚÈÔÁÚ·Ê›·, ºÈÏÔÏÔÁ›·, ¶Ô›ËÛË, ÌÙÊÚ. ∆.∫fiÏÏÈ·˜ – ∫. ™˘Ó¤ÏÏË – °. Ã. ª·ÎÚ‹˜ – π. µ¿ÛÛ˘, ∞ı‹Ó· 1992, ÛÛ. 78-90Ø ∞. µ·ÛÈÏÈÎÔ-Ô‡ÏÔ˘-πˆ·ÓÓ›‰Ô˘, ∏ ‚˘˙·ÓÙÈÓ‹ ÈÛÙÔÚÈÔÁÚ·Ê›· (324-1204). ™‡ÓÙÔÌË ÂÈÛÎfiËÛË, ∞ı‹Ó·¯.¯., ÛÛ. 28-30.

O ƒ√§√™ T√À ¢øƒ√À ™∆∏ µÀ∑∞¡∆π¡∏ ¢π¶§øª∞∆π∞ 203

∆Ô ‰Èψ̷ÙÈÎfi ‰ÒÚÔ ·ÔÙÂÏÔ‡Û ̛· Ú·ÎÙÈ΋ ‰È·‰Â‰Ô̤ÓË fi¯È ÌfiÓÔÛÙÔ µ˘˙¿ÓÙÈÔ, ·ÏÏ¿ ÛÙÔÓ Â˘Ú‡ÙÂÚÔ ÌÂ۷ȈÓÈÎfi ÎfiÛÌÔ. µ˘˙·ÓÙÈÓÔ›, ÕÚ·-‚˜ Î·È ¢˘ÙÈÎÔ› ÈÛÙÔÚÈÎÔ› Î·È ¯ÚÔÓÔÁÚ¿ÊÔÈ ·Ó·Ê¤ÚÔÓÙ·È Â·ÓÂÈÏËÌ̤ӷÛ ‰ÒÚ· Ô˘ ·ÓÙ·ÏÏ¿ÛÛÔÓÙ·È ÌÂٷ͇ ËÁÂÌfiÓˆÓ ‹ Û ‰ÒÚ· Ô˘ ÚÔÛʤ-ÚÔÓÙ·È Ì ·ÓÙ¿ÏÏ·ÁÌ· ÙËÓ ÂÈÚ‹ÓË ‹ ÙÔÓ ÚÔÛÂÙ·ÈÚÈÛÌfi ÂÓfi˜ ›ÊÔ‚Ô˘ ‹¯Ú‹ÛÈÌÔ˘ ËÁÂÌfiÓ·. ∞˘Ù‹ Ë Ú·ÎÙÈ΋ Ù˘ ·ÚÔ¯‹˜ ‰ÒÚˆÓ ‰ÂÓ ¤¯ÂÈ Ê˘ÛÈοÂÚ¿ÛÂÈ ··Ú·Ù‹ÚËÙË ·fi ÙÔ˘˜ Û‡Á¯ÚÔÓÔ˘˜ ÈÛÙÔÚÈÎÔ‡˜ Î·È ·fi Ôχ ·-ÏÈ¿ ¤¯ÂÈ ÙÔÓÈÛÙ› Ë ·Í›· Ù˘ ̂ ˜ ̤ÛÔ Â›Ù¢Í˘ ÙˆÓ ÛÎÔÒÓ Ù˘ Â͈ÙÂÚÈ΋˜ÔÏÈÙÈ΋˜ ÙÔ˘ µ˘˙·ÓÙÈÓÔ‡, ÛÙËÓ ÚÔÎÂÈ̤ÓË ÂÚ›ÙˆÛË, ÎÚ¿ÙÔ˘˜.

™ÙÔ ¿ÚıÚÔ ·˘Ùfi ı· ÚÔÛ·ı‹ÛÔ˘Ì ӷ ÂÍÂÙ¿ÛÔ˘Ì ÙÔ ÚfiÏÔ ÙÔ˘ ‰Ò-ÚÔ˘ ÛÙË ‚˘˙·ÓÙÈÓ‹ ‰Èψ̷ٛ·, ˘ÈÔıÂÙÒÓÙ·˜ ÙfiÛÔ ÙËÓ ·Ú·‰ÔÛȷ΋, fiÛÔÎ·È ÌÈ· ÓÂÒÙÂÚË ÔÙÈ΋. ∫˘Ú›ˆ˜ ı· ÂȯÂÈÚ‹ÛÔ˘Ì ӷ ·Ó·‰Â›ÍÔ˘Ì ÙÔÓÛÎÔfi Î·È ÙË ÏÂÈÙÔ˘ÚÁ›· ÙˆÓ ‰ÒÚˆÓ, Ù· ›‰Ë ÙÔ˘˜ Î·È ÔÚÈṲ̂Ó˜ ÔÈÎÔÓÔ-ÌÈΤ˜ Ù˘¯¤˜ ÙÔ˘˜. µ¤‚·È·, Â‰Ò ·ÏÒ˜ ı· „ËÏ·Ê›ÛÔ˘Ì ·˘Ùfi ÙÔ Ú·ÁÌ·-ÙÈο ÙÂÚ¿ÛÙÈÔ ı¤Ì· Î·È ı· ÂÚÈÔÚÈÛıԇ̠ÛÙËÓ ·Ó¿Ï˘ÛË Î¿ÔÈˆÓ ÂÓ‰ÂÈ-ÎÙÈÎÒÓ ·ÔÛ·ÛÌ¿ÙˆÓ Ì¤Û· ·fi ÙȘ ËÁ¤˜. ¶ÚÈÓ Û˘Ó¯›ÛÔ˘ÌÂ, fï˜,ÔÊ›ÏÔ˘Ì ӷ ÂÈÛËÌ¿ÓÔ˘Ì ÙÔ ÂÍ‹˜: Û˘¯Ó¿, ÛÙȘ ÌË ‚˘˙·ÓÙÈÓ¤˜ ËÁ¤˜˘¿Ú¯Ô˘Ó ÏËÚÔÊÔڛ˜ Ô˘ ·ÁÓÔÔ‡ÓÙ·È ‹ ·ÔÛȈÒÓÙ·È ·fi ÙȘ Û‡Á¯ÚÔ-Ó¤˜ ÙÔ˘˜ ‚˘˙·ÓÙÈÓ¤˜, Î·È ÔÈ Ôԛ˜ Ì·˜ ‚ÔËıÔ‡Ó Ó· ·ÔÎÙ‹ÛÔ˘Ì ÌÈ· Â-ÚÈÛÛfiÙÂÚÔ ÔÏÔÎÏËڈ̤ÓË ÂÈÎfiÓ· ÙÔ˘ ı¤Ì·ÙÔ˜. °È’ ·˘ÙfiÓ ÙÔÓ ÏfiÁÔ, Ë ÌÂ-ϤÙË ÙÔ˘ ÚfiÏÔ˘ ÙˆÓ ‰Èψ̷ÙÈÎÒÓ ‰ÒÚˆÓ, ·ÎfiÌ· Î·È ·Ó ÂȯÂÈÚËı› ·Ô-ÎÏÂÈÛÙÈο ·fi ÙËÓ ÏÂ˘Ú¿ ÙˆÓ ‰ÒÚˆÓ Ô˘ ÙÔ µ˘˙¿ÓÙÈÔ ÚÔÛ¤ÊÂÚÂ, ··È-Ù› Ó· Ï¿‚Ô˘Ì ̆ ’ fi„ÈÓ ÂÎÙfi˜ ÙˆÓ ‚˘˙·ÓÙÈÓÒÓ, Î·È ¿ÏϘ ÌÂ۷ȈÓÈΤ˜ Ë-Á¤˜, fiˆ˜ ÙȘ ‰˘ÙÈΤ˜ Î·È ÙȘ ·Ú·‚ÈΤ˜.

™Â ·˘Ùfi ÙÔ ÛËÌÂ›Ô ÌÔÚԇ̠ϤÔÓ Ó· ÂÌ‚·ı‡ÓÔ˘Ì ÂÚÈÛÛfiÙÂÚÔ ÛÙÔı¤Ì· Ì·˜, ÂÍÂÙ¿˙ÔÓÙ·˜ ÙÔ˘˜ ÛÎÔÔ‡˜ ÙˆÓ ‰Èψ̷ÙÈÎÒÓ ‰ÒÚˆÓ. ™Â ÙÈ·ÔÛÎÔÔ‡Û ¤Ó·˜ µ˘˙·ÓÙÈÓfi˜ ·˘ÙÔÎÚ¿ÙÔÚ·˜ fiÙ·Ó ÚÔÛ¤ÊÂÚ ¤Ó· ‰Ò-ÚÔ; ◊‰Ë ·fi fiÛ· ÚԷӷʤÚıËÎ·Ó Á›ÓÂÙ·È ·ÓÙÈÏËÙfi fiÙÈ Ù· ‰ÒÚ· η-Ù·Ú¯‹Ó ̄ ÚË̢ۛ·Ó ÁÈ· ÙËÓ ÂÍ·ÁÔÚ¿ ‹ ÙË ‰È·Ù‹ÚËÛË Ù˘ ÂÈÚ‹Ó˘, ̂ ˜ ‰¤ÏÂ-·Ú ‹ ̂ ˜ ·ÓÙ·ÌÔÈ‚‹ ÁÈ· ÙËÓ ÚÔÛ¯ÒÚËÛË Û ÌÈ· Û˘ÌÌ·¯›·. ∆ÔÓ 6Ô ·ÈÒÓ·, ÔÔχ˜ ¶ÚÔÎfiÈÔ˜, Ô ÛËÌ·ÓÙÈÎfiÙÂÚÔ˜ ÈÛÙÔÚÈÎfi˜ Ù˘ ÂÔ¯‹˜ ÙÔ˘ πÔ˘ÛÙÈÓÈ·-ÓÔ‡ (527-565), Û ϋÚË ·ÓÙ›ıÂÛË Ì ¿ÏÏ· ¤ÚÁ· ÙÔ˘, ÛÙÚ¤ÊÂÙ·È Ì ¤Ó· ÏÈ-‚ÂÏÔÁÚ¿ÊËÌ·, Ù· ÂÚ›ÊËÌ· ∞ӤΉÔÙ¿ ÙÔ˘, ηٿ ÙÔ˘ πÔ˘ÛÙÈÓÈ·ÓÔ‡ Î·È ÙË˜Û˘˙‡ÁÔ˘ ÙÔ˘ £ÂÔ‰ÒÚ·˜14. ¶·ÚÔ˘ÛÈ¿˙ÂÈ ÂӉȷʤÚÔÓ ÁÈ· ÙÔ ı¤Ì· Ì·˜ fiÙÈ,

Page 52: Ιστορία Ε΄ 7.38. ΄΄Η διπλωματία των Βυζαντινών΄΄

ÌÂٷ͇ ¿ÏψÓ, Ô ¶ÚÔÎfiÈÔ˜ ηٷʤÚÂÙ·È Â·ÓÂÈÏËÌ̤ӷ ÂÓ·ÓÙ›ÔÓ ·ÎÚÈ-‚Ò˜ Ù˘ Ú·ÎÙÈ΋˜ ÙÔ˘ πÔ˘ÛÙÈÓÈ·ÓÔ‡ Ó· ÚÔÛʤÚÂÈ ÌÂÁ¿Ï· ̄ ÚËÌ·ÙÈο Ô-Û¿ ÛÙÔ˘˜ ‚·Ú‚¿ÚÔ˘˜, ȉȷ›ÙÂÚ· ÛÙÔ ‚·ÏηÓÈÎfi Û‡ÓÔÚÔ. ∞˘Ù‹ Ë ÔÏÈÙÈ΋ηÙ¢ӷÛÌÔ‡ ÔÊÂÈÏfiÙ·Ó Ê˘ÛÈο ÛÙÔ ÁÂÁÔÓfi˜ fiÙÈ Ô πÔ˘ÛÙÈÓÈ·Ófi˜ ÂÈı˘-ÌÔ‡Û ӷ ¤¯ÂÈ ÚÔÊ˘Ï·Á̤ӷ Ù· ÓÒÙ· ÙÔ˘, Û˘ÁÎÚ·ÙÒÓÙ·˜ ÙÔ˘˜ ‰È¿ÊÔ-ÚÔ˘˜ ͤÓÔ˘˜ Ï·Ô‡˜ ÁÈ· fiÛÔ ‰È¿ÛÙËÌ· ‹Ù·Ó ··Û¯ÔÏË̤ÓÔ˜ Ì ٷ ÔÏÂÌÈ-ο ÁÂÁÔÓfiÙ· ÛÙË ¢‡ÛË15. √ ¶ÚÔÎfiÈÔ˜ ·Ó·Ê¤ÚÂÈ ̄ ·Ú·ÎÙËÚÈÛÙÈο:

∆Ôf˜ ‰b ‚·Ú‚¿ÚÔ˘˜ ±·ÓÙ·˜ Ô鉤ӷ àÓÈÂd˜ ηÈÚeÓ ¯Ú‹Ì·ÛÈÓ â‰ˆÚÂÖÙÔ ÌÂ-Á¿ÏÔȘ, ë̌ÒÔ˘˜ Ù ηd ëÛÂÚ›Ô˘˜ Úfi˜ Ù ôÚÎÙÔÓ Î·d ÌÂÛËÌ‚Ú›·Ó, ô¯ÚÈ â˜ ÙÔf˜âÓ µÚÂÙÙ·Ó›·È˜ ̌èÎË̤ÓÔ˘˜ ηd Áɘ ·ÓÙ·¯fiıÈ Ùɘ ÔåÎÔ˘Ì¤Ó˘ Ùa öıÓË, ̌zÓÂÚÔé‰b ¬ÛÔÓ àÎÔcÓ ÚfiÙÂÚÔÓ Âú¯ÔÌÂÓ, àÏÏa ÚáÙÔÓ å‰fiÓÙ˜ ÂrÙ· ÙÔÜ Á¤ÓÔ˘˜ùÓÔÌ· öÁÓˆÌÂÓ. … Ù·‡Ù÷ Ë Ù Ôî ‚¿Ú‚·ÚÔÈ ±·ÓÙ˜ ·ÚÈÔÈ ÙÔÜ ^ƒˆÌ·›ˆÓ ·-ÓÙ¿·ÛÈ ÁÂÁ¤ÓËÓÙ·È ÏÔ‡ÙÔ˘, j Ùa ¯Ú‹Ì·Ù· Úe˜ ÙÔÜ ‚·ÛÈϤˆ˜ ÎÂÎÔÌÈṲ̂ÓÔÈj ÏË˚˙fiÌÂÓÔÈ ÙcÓ ÙáÓ ^ƒˆÌ·›ˆÓ àÚ¯‹Ó, j ÙÔf˜ ·å¯Ì·ÏÒÙÔ˘˜ àԉȉfiÌÂÓÔÈ, jÙcÓ âίÂÈÚ›·Ó àÂÌÔÏÔÜÓÙ˜,16 …

√ ¶ÚÔÎfiÈÔ˜ Ì·˜ ÏËÚÔÊÔÚ›, ÏÔÈfiÓ, fiÙÈ Ô πÔ˘ÛÙÈÓÈ·Ófi˜ ¯ÚËÛÈÌÔ-ÔÈÔ‡Û ÙËÓ ·Ï·È¿ ڈ̷˚΋ ·Ú¿‰ÔÛË Ù˘ ηٷ‚ÔÏ‹˜ ¯ÚËÌ¿ÙˆÓ ÛÙÔ˘˜‚·Ú‚¿ÚÔ˘˜17, ÚÔÎÂÈ̤ÓÔ˘ Ó· ÙÔ˘˜ Û˘ÁÎÚ·Ù›. ∂ÓÙÔ‡ÙÔȘ, Ë Ù·ÎÙÈ΋ ÙÔ˘,·ÓÂÍ·Úًو˜ ÙÔ˘ ·Ó ‹Ù·Ó ÂÈÙ˘¯Ë̤ÓË ‹ fi¯È, Û›ÁÔ˘Ú· ‰ÂÓ ‹Ù·Ó ·ÔÙ¤ÏÂ-ÛÌ· ·Ú·ÏÔÁÈÛÌÔ‡ ‹ ·‰È·ÊÔÚ›·˜ ÁÈ· ÙÔ ÎÔÈÓfi ηÏfi, fiˆ˜ ·Ê‹ÓÂÈ Ó· ÂÓ-ÓÔËı› Ô ¶ÚÔÎfiÈÔ˜. ∞ÓÙ›ıÂÙ·, ‹Ù·Ó Ì›· ÔÏÈÙÈ΋ ÂÈÌÂÏÒ˜ ˘ÔÏÔÁÈṲ̂-ÓË Î·È ÛÙËÚÈ˙fiÌÂÓË Û ̷ÎÚ¿ ‰Èψ̷ÙÈ΋ ·Ú¿‰ÔÛË. ∆Ô ̄ ˆÚ›Ô ·˘Ùfi ÙˆÓ∞ÓÂΉfiÙˆÓ Â›Ó·È ÛËÌ·ÓÙÈÎfi ÂÂȉ‹ Û˘ÓÔ„›˙ÂÈ ÙȘ ΢ÚÈfiÙÂÚ˜ ÂȉÈÒÍÂÈ˜Ô˘ ·Ú·‰ÔÛȷο ·Ô‰›‰Ô˘Ì ÛÙËÓ Ú·ÎÙÈ΋ Ù˘ ÚÔÛÊÔÚ¿˜ ‰ÒÚˆÓ·fi ÙË ‚˘˙·ÓÙÈÓ‹ ‰Èψ̷ٛ·: ÙË ‰È·Ù‹ÚËÛË Ù˘ ÂÈÚ‹Ó˘, ÙËÓ ÂÍ·ÁÔÚ¿˘ËÚÂÛÈÒÓ, ÙËÓ ·ÂÏ¢ı¤ÚˆÛË ·È¯Ì·ÏÒÙˆÓ Î·È ÙËÓ Â›Ù¢ÍË ÂίÂÈÚ›·˜.

∆Ô ÁÂÁÔÓfi˜ fiÙÈ Ù· ‰ÒÚ· ·ÔÙÂÏÔ‡Û·Ó Û˘¯Ó¿ ̤ÛÔ ÂÍ·ÁÔÚ¿˜ ‹ ‰È·Ù‹-ÚËÛ˘ Ù˘ ÂÈÚ‹Ó˘, ·Ó·ÁÓÒÚÈ˙Â Î·È Ô ªÈ¯·‹Ï æÂÏÏfi˜, ÙÔÓ 11Ô ·ÈÒÓ·, Ϥ-ÁÔÓÙ·˜ fiÙÈ Ô ·˘ÙÔÎÚ¿ÙÔÚ·˜ ∫ˆÓÛÙ·ÓÙ›ÓÔ˜ π’ ¢Ô‡Î·˜ (1059-1067) ÚÔÙÈ-ÌÔ‡Û ˆ˜ ̤ÛÔ Â›Ï˘Û˘ ÙˆÓ ‰È·ÊÔÚÒÓ ÙÔ˘ Ì ÙÔ˘˜ ‚·Ú‚¿ÚÔ˘˜ Ù· ‰ÒÚ·Î·È ‰È¿ÊÔÚ˜ ¿ÏϘ ̄ ¿Ú˜, ·Ú¿ ÙËÓ ÔÏÂÌÈ΋ ·Ó·Ì¤ÙÚËÛË18.

204 °ÂÚ¿ÛÈÌÔ˜ ∞. ª¤ÚÈ·ÓÔ˜

15. ∞È. ÃÚÈÛÙÔÊÈÏÔÔ‡ÏÔ˘, µ˘˙·ÓÙÈÓ‹ πÛÙÔÚ›·, Ù. ∞’: 324-610, £ÂÛÛ·ÏÔÓ›ÎË 21996, Û. 289.16. ¶ÚÔÎfiÈÔ˜, \∞ӤΉÔÙ· 19.13-16, ÂΉ. J. Haury – G. Wirth, Procopii Caesariensis opera

omnia, Ù. III: Historia quae dicitur arcana [Bibliotheca Scriptorum Graecorum etRomanorum Teubneriana], §ÂÈ„›· 1963, ÛÛ. 122,22-123,16.

17. ÃÚÈÛÙÔÊÈÏÔÔ‡ÏÔ˘, fi.., Û. 287.18. ªÈ¯·‹Ï æÂÏÏfi˜, ÃÚÔÓÔÁÚ·Ê›·, ÂΉ. E. Renauld, Michel Psellos, Chronographie ou histoire

d’un siècle de Byzance (976-1077), Ù. 2, ¶·Ú›ÛÈ 1928, Û. 146,4-8: Ùe ÁÔÜÓ ‚Ô˘ÏfiÌÂÓÔÓ ·éÙ̌á qÓÌc ÔϤÌÔȘ Ùa ÂÚd ÙáÓ âıÓáÓ ‰È·Ù›ıÂÛı·È, àÏÏa ‰ÒÚˆÓ àÔÛÙÔÏ·Ö˜ η› ÙÈÛÈÓ ë٤ڷȘ ÊÈÏÔ-ÊÚÔۇӷȘ, ‰˘ÂÖÓ ≤ÓÂη, ¥Ó· Ì‹Ù Ùa Ï›ˆ ηٷӷϛÛÎÔÈ ÙÔÖ˜ ÛÙÚ·ÙÈÒٷȘ, ηd ·éÙe˜ ‰È·ÁˆÁcÓö¯ÔÈ àıfiÚ˘‚ÔÓ.

Page 53: Ιστορία Ε΄ 7.38. ΄΄Η διπλωματία των Βυζαντινών΄΄

O ƒ√§√™ T√À ¢øƒ√À ™∆∏ µÀ∑∞¡∆π¡∏ ¢π¶§øª∞∆π∞ 205

√ Û‡Á¯ÚÔÓÔ˜ ÙÔ˘ æÂÏÏÔ‡ πˆ¿ÓÓ˘ ™Î˘Ï›Ù˙˘ ÂÚÈÁÚ¿ÊÂÈ ÙË Ì·Ù·›ˆÛË̤ۈ Ù˘ ‚˘˙·ÓÙÈÓ‹˜ ‰Èψ̷ٛ·˜, ÙÔÓ 10Ô ·ÈÒÓ·, ÌÈ·˜ ÂÍ·ÈÚÂÙÈο ÂÈΛÓ-‰˘Ó˘ ÁÈ· ÙÔ µ˘˙¿ÓÙÈÔ Û˘ÌÌ·¯›·˜ Ô˘ ۯ‰›·˙ ӷ ˘ÔÁÚ¿„ÂÈ Ô µÔ‡ÏÁ·-ÚÔ˜ ÙÛ¿ÚÔ˜ ™˘ÌÂÒÓ (893-927) Ì ÙÔÓ º·ÙÈÌ›‰Ë ̄ ·Ï›ÊË Ù˘ µÔÚ›Ԣ ∞ÊÚÈ-΋˜ al-Mahd÷ (910-934). √ ·˘ÙÔÎÚ¿ÙÔÚ·˜ ƒˆÌ·Ófi˜ ∞’ §·Î·ËÓfi˜ (920-944) Á¤ÌÈÛ Ì ·ÎÚÈ‚¿ (·ÏÏ¿ ‰˘ÛÙ˘¯Ò˜ ¿ÁÓˆÛÙ· Û ÂÌ¿˜) ‰ÒÚ· ÙÔ˘˜ÕÚ·‚˜ Ú¤Û‚ÂȘ ÛÙËÓ ·˘Ï‹ ÙÔ˘, ÒÛÙ ӷ ÌÂٷ›ÛÂÈ ÙÔÓ ¯·Ï›ÊË Î·È Ó·ÌËÓ ÚÔÛ¯ˆÚ‹ÛÂÈ ÛÙË Û˘ÌÌ·¯›· Ì ÙÔÓ µÔ‡ÏÁ·ÚÔ ÙÛ¿ÚÔ, Ú¿ÁÌ· Ô˘ ¤-Ù˘¯Â19. ∂Ô̤ӈ˜, Ù· ‰Èψ̷ÙÈο ‰ÒÚ· ‰ÂÓ ¯ÚËÛÈÌÔÔÈÔ‡ÓÙ·Ó ÌfiÓÔ ÁÈ·ÙËÓ Â›Ù¢ÍË ÌÈ·˜ Û˘ÌʤÚÔ˘Û·˜ Û˘ÌÌ·¯›·˜, ·ÏÏ¿ Î·È ÁÈ· ÙË Ì·Ù·›ˆÛËÌÈ·˜ ·ÂÈÏËÙÈ΋˜.

¢ÂÓ Ú¤ÂÈ, ‚¤‚·È·, Ó· ·Ú·ÁÓˆÚ›˙Ô˘Ì ÙÔ ÁÂÁÔÓfi˜ Ô˘ ı›Í·Ì ‹‰Ë:ÙÔ µ˘˙¿ÓÙÈÔ ·ÓÙÈÌÂÙÒÈ˙ ‰È·ÚÎÒ˜ ÔχÏ¢Ú˜ ·ÂÈϤ˜, Ì ·ÔÙ¤ÏÂÛÌ·Ó· ÌËÓ ¤¯ÂÈ ¿ÏÏË ÂÈÏÔÁ‹ ·fi ÙË Û˘Ó¯‹ ۯ‰fiÓ ‰ÈÂÍ·ÁˆÁ‹ ÔϤ̈Ó,·Ì˘ÓÙÈÎÔ‡ Û˘Ó‹ıˆ˜ ¯·Ú·ÎÙ‹Ú·. ∂ÈϤÔÓ, fiÙ·Ó Ô ·˘ÙÔÎÚ¿ÙÔÚ·˜ §¤ˆÓ™Ù’ Ô ™ÔÊfi˜ (886-912) ÁÚ¿ÊÂÈ ÛÙ· ∆·ÎÙÈÎa ÙÔ˘ fiÙÈ ı· ‹Ù·Ó ηÏfi Ó· ÂÈ-‰ÈÒÎÂÙ·È Ë ÂÈÚ‹ÓË Î·È Ó· ·ÔʇÁÂÙ·È Ô fiÏÂÌÔ˜, ÂÎÊÚ¿˙ÂÈ Ì ·˘ÙfiÓ ÙÔÓÙÚfiÔ ÙȘ ÂÈÊ˘Ï¿ÍÂȘ ÙˆÓ µ˘˙·ÓÙÈÓÒÓ ÁÈ· ÙÔÓ ›‰ÈÔ ÙÔÓ fiÏÂÌÔ20. √ ÁÈÔ˜ÙÔ˘, ∫ˆÓÛÙ·ÓÙ›ÓÔ˜ ∑’ Ô ¶ÔÚÊ˘ÚÔÁ¤ÓÓËÙÔ˜, ÛÙÔ ¤ÚÁÔ ÙÔ˘ ¶Úe˜ ÙeÓ ú‰ÈÔÓ˘îeÓ ̂ ƒˆÌ·ÓfiÓ, ‹ ·ÏÏÈÒ˜ ÁÓˆÛÙfi ̂ ˜ De administrando imperio, ̆ Ô‰ÂÈÎÓ‡-ÂÈ fiÙÈ Ë µ˘˙·ÓÙÈÓ‹ ·˘ÙÔÎÚ·ÙÔÚ›· ÌÔÚÔ‡Û ӷ ˘ÔÎÈÓ‹ÛÂÈ Î¿ÔÈÔÓ ¿ÏÏÔÏ·fi Ó· ÔÏÂÌ‹ÛÂÈ ÙÔÓ ·ÓÙ›·Ïfi Ù˘, ·ÔʇÁÔÓÙ·˜ ¤ÙÛÈ ÙȘ ·‚¤‚·È˜ Ô-ÏÂÌÈΤ˜ Û˘ÁÎÚÔ‡ÛÂȘ. ∫·ıÔÚ›˙ÂÈ, Ì¿ÏÈÛÙ·, ÔÈÔÈ ·fi ÙÔ˘˜ Á›ÙÔÓ¤˜ Ù˘ÌÔÚÔ‡Ó Ó· ¯ÚËÛÈÌÔÔÈËıÔ‡Ó ÂÓ·ÓÙ›ÔÓ ÔȈÓØ ÁÚ¿ÊÂÈ, ÁÈ· ·Ú¿‰ÂÈÁÌ·,ÛÙÔ Ù¤Ù·ÚÙÔ ÎÂÊ¿Ï·ÈÔ fiÙÈ ÔÈ ¶·Ù˙ÈÓ·ÎÖÙ·È ÌÔÚÔ‡Ó Ó· ¯ÚËÛÈÌÔÔÈËıÔ‡Ó,˘ÔÎÈÓÔ‡ÌÂÓÔÈ Î·È Ì¤Ûˆ ‰ÒÚˆÓ, ÂÓ·ÓÙ›ÔÓ ÙˆÓ ̂ ƒá˜ Î·È ÙˆÓ √‡ÁÁÚˆÓ21.

19. πˆ¿ÓÓ˘ ™Î˘Ï›Ù˙˘, ™‡ÓԄȘ îÛÙÔÚÈáÓ, ÂΉ. I. Thurn, Ioannis Scylitzae Synopsis historiarum[Corpus Fontium Historiae Byzantinae (= CFHB), 5], µÂÚÔÏ›ÓÔ - ¡¤· ÀfiÚÎË 1973, Û.264,71-91.

20. §¤ˆÓ ™Ù’ ™ÔÊfi˜, ∆·ÎÙÈο, ÂΉ. R. Vári, Leonis imperatoris Tactica, Ù. π, µÔ˘‰·¤ÛÙË 1917,ÛÛ. 4,35-38, 39,517-40,532. µÏ. ¡. √ÈÎÔÓÔÌ›‰Ë˜, «∆Ô fiÏÔ ÙÔ˘ ̄ Ú‹Ì·ÙÔ˜», ÛÙÔ ∫. ∆ÛÈÎÓ¿Î˘(ÂÈÌ.), ∆Ô ÂÌfiÏÂÌÔ µ˘˙¿ÓÙÈÔ (9Ô˜-12Ô˜ ·È.), ∞ı‹Ó· 1997, ÛÛ. 261-268, Âȉ. 261. Ÿˆ˜,fï˜, Ô J. Haldon ÛËÌÂÈÒÓÂÈ ÁÈ· ÙÔÓ ÙÚfiÔ Ô˘ Ë ‚˘˙·ÓÙÈÓ‹ ›ÛËÌË È‰ÂÔÏÔÁ›· ·ÓÙÈÏ·Ì‚·-ÓfiÙ·Ó ÙËÓ ÂȉȈÎfiÌÂÓË ÂÈÚ‹ÓË: … peace was the peace of the Christian oikoumen§ ruled bythe Roman emperors, God’s appointees on earth («‘Blood and ink’: Some Observations onByzantine Attitudes towards Warfare and Diplomacy», ÛÙÔ Shepard – Franklin (ÂÈÌ.),Byzantine Diplomacy, fi.., ÛÛ. 281-294, Âȉ. 287).

21. ∫ˆÓÛÙ·ÓÙ›ÓÔ˜ ∑’ ¶ÔÚÊ˘ÚÔÁ¤ÓÓËÙÔ˜, ¶Úe˜ ÙeÓ ú‰ÈÔÓ ˘îeÓ ^ƒˆÌ·ÓfiÓ, ÎÂÊ. 4: ¶ÂÚd ÙáÓ ¶·Ù˙È-Ó·ÎÈÙáÓ Î·d ^ƒá˜ ηd ∆Ô‡ÚΈÓ, ÂΉ. G. Moravcsik, Constantine Porphyrogenitus, De·dministrando imperio, ·ÁÁÏ. ÌÙÊÚ. R. J. H. Jenkins [CFHB, 1], √˘¿ÛÈÁÎÙÔÓ 1967, ÛÛ. 50,8-52,13: √î <ÁaÚ> ¶·Ù˙ÈÓ·ÎÖÙ·È, ηd Ù÷É Úe˜ ÙeÓ ‚·ÛÈϤ· ÊÈÏ›÷· Û˘Ó‰Ô‡ÌÂÓÔÈ Î·d ·Ú’ âΛÓÔ˘ ‰Èa

Page 54: Ιστορία Ε΄ 7.38. ΄΄Η διπλωματία των Βυζαντινών΄΄

∏ ¿ÏÏË Ù·ÎÙÈ΋ Ô˘ ›¯·Ó ˘ÈÔıÂÙ‹ÛÂÈ ÔÈ µ˘˙·ÓÙÈÓÔ› ÚÔÎÂÈ̤ÓÔ˘ Ó··ÔʇÁÔ˘Ó ÙÔÓ fiÏÂÌÔ ‹Ù·Ó, fiˆ˜ ¤¯Ô˘Ì ‹‰Ë ·Ó·Ê¤ÚÂÈ, Ë ÂÍ·ÁÔÚ¿ Ù˘ÂÈÚ‹Ó˘. ¶ÚÔ¤‚·ÈÓ·Ó Û ÏËڈ̤˜ ÙÔ˘ ·ÓÙÈ¿ÏÔ˘ Î·È Û˘¯Ó¿ ̆ fiÛ¯ÔÓÙ·ÓfiÙÈ ı· ·ӷϿ̂·Ó·Ó ÙȘ ÏËڈ̤˜ ·˘Ù¤˜ οı ¯ÚfiÓÔ, Ì ÚÔ¸fiıÂÛËÙË ‰È·Ù‹ÚËÛË Ù˘ ÂÈÚ‹Ó˘. ŒÙÛÈ, fï˜, ÂÈÛ¤Ú¯ÔÓÙ·Ó Ô˘ÛÈ·ÛÙÈο Û ηٿ-ÛÙ·ÛË ˘ÔÙ¤ÏÂÈ·˜ Î·È ÁÈ’ ·˘ÙfiÓ ÙÔÓ ÏfiÁÔ Ë Û˘ÁÎÂÎÚÈ̤ÓË Ù·ÎÙÈ΋ ‰ÂÓ·ÈÓ¤ıËΠÔÙ¤. £ÂˆÚËÙÈο ‹Ù·Ó ··Ú¿‰ÂÎÙÔ Ô ÌÔÓ·‰ÈÎfi˜ ·˘ÙÔÎÚ¿ÙÔ-Ú·˜ Ô˘ Ì ıÂ›Ô ı¤ÏËÌ· ‚·Û›Ï¢ › ÙˆÓ ƒˆÌ·›ˆÓ Î·È Â›¯Â ÔÈÎÔ˘ÌÂÓÈΤ˜·ÍÈÒÛÂȘ Ó· Â›Ó·È ̆ ÔÙÂÏ‹˜ οÔÈÔ˘ ¿ÏÏÔ˘ ÎÔÛÌÈÎÔ‡ ¿Ú¯ÔÓÙ·. ™ÙËÓ Ú¿-ÍË, fï˜, ÔÏϤ˜ ÊÔÚ¤˜ Ù· Ú¿ÁÌ·Ù· ‰ÂÓ Û˘Ì‚¿‰È˙·Ó Ì ÙË ıˆڛ· Î·È Ôȵ˘˙·ÓÙÈÓÔ› ‹Ù·Ó ·ÚÎÂÙ¿ Ú·ÏÈÛÙ¤˜ ÒÛÙ ӷ ÂÍ·ÛÊ·Ï›ÛÔ˘Ó ÙËÓ ÂÈÚ‹ÓË,‰Â¯fiÌÂÓÔÈ ÙËÓ ˘ÔÙ¤ÏÂÈ·, fiÙ·Ó ‰ÂÓ ÌÔÚÔ‡Û·Ó Ó· ·ÓÙÈÌÂÙˆ›ÛÔ˘Ó Ì ٷfiÏ· ÙÔÓ Â¯ıÚfi22.

Ÿˆ˜, fï˜, ¤¯ÂÈ Û¯ÔÏÈ¿ÛÂÈ Ô ¡›ÎÔ˜ √ÈÎÔÓÔÌ›‰Ë˜ ÁÈ· ÙÔ˘˜ ·˘ÙÔÎÚ¿ÙÔ-Ú˜ Ù˘ ª·Î‰ÔÓÈ΋˜ ‰˘Ó·ÛÙ›·˜ Ô˘, fiˆ˜ ÔÈ ÚÔοÙÔ¯ÔÈ Î·È ÔÈ ‰È¿‰Ô-¯Ô› ÙÔ˘˜ ÂÍ·ÁfiÚ·˙·Ó ÙËÓ ÂÈÚ‹ÓË ‹ ÙË Û˘ÌÌ·¯›·: «… ‰ÂÓ ‹Ù·Ó Ô‡Ù ӈıÚÔ›,Ô‡Ù ·ÓÈÎfi‚ÏËÙÔÈ. ∞ÏÒ˜ ÁÓÒÚÈ˙·Ó ηϋ ·ÚÈıÌËÙÈ΋ Î·È ÔÈÔ ‹Ù·Ó ÙÔÛ˘ÌʤÚÔÓ ÙÔ˘˜» 23. ∆È ÛËÌ·›ÓÂÈ ·˘Ùfi; ŸÙÈ Ôχ ·Ï¿ Ë ÂÍ·ÁÔÚ¿ Ù˘ ÂÈÚ‹-Ó˘ ‹ Ù˘ Û˘ÌÌ·¯›·˜ Û ۇÁÎÚÈÛË Ì ̛· ÛÙÚ·ÙȈÙÈ΋ Âȯ›ÚËÛË ÌÂÁ¿Ï˘Îϛ̷η˜ ·Ô‰ÂÈÎÓ˘fiÙ·Ó fiÙÈ ÛÙÔ›¯È˙ ÏÈÁfiÙÂÚÔ, ‰ËÏ·‰‹ ‹Ù·Ó ÔÈÎÔÓÔÌÈÎfi-ÙÂÚË. ¶Ú¤ÂÈ, fï˜, Ó· ¤¯Ô˘Ì ̆ ’ fi„ÈÓ ‰‡Ô ·Ú·Ì¤ÙÚÔ˘˜ ÁÈ· ÙËÓ ÂÍ·ÁÔÚ¿Ù˘ ÂÈÚ‹Ó˘: ÚÒÙÔÓ, ‰ÂÓ ÛËÌ·›ÓÂÈ fiÙÈ ·¿ÏÏ·ÛÛ ÙËÓ ·˘ÙÔÎÚ·ÙÔÚ›· ·fiÙȘ ··Ú·›ÙËÙ˜, Î·È ÁÈ· ÙË ‰È·Ù‹ÚËÛË ÙÔ˘ ·ÚÔ˘˜ Ù˘, ÛÙÚ·ÙȈÙÈΤ˜ ‰·¿-Ó˜, ·ÏÒ˜ ÙȘ ÂÚÈfiÚÈ˙ ÛËÌ·ÓÙÈÎ¿Ø ‰Â‡ÙÂÚÔÓ, ›¯Â ÓfiËÌ· ÌfiÓÔ fiÙ·Ó Ë ·˘-ÙÔÎÚ·ÙÔÚ›· ‚ÚÈÛÎfiÙ·Ó Û ·Ì˘ÓÙÈ΋ ı¤ÛË24. ∆Ô Î˘ÚÈfiÙÂÚÔ ÌÂÈÔÓ¤ÎÙËÌ· Ù˘

206 °ÂÚ¿ÛÈÌÔ˜ ∞. ª¤ÚÈ·ÓÔ˜

ÁÚ·ÌÌ¿ÙˆÓ Î·d ‰ÒÚˆÓ àÓ·ÂÈıfiÌÂÓÔÈ, ‰‡Ó·ÓÙ·È ®÷·‰›ˆ˜ ηÙa Ùɘ ¯ÒÚ·˜ ÙáÓ Ù ^ƒá˜ ηd ÙáÓ∆Ô‡ÚÎˆÓ â¤Ú¯ÂÛı·È ηd âÍ·Ó‰Ú·Ô‰›˙ÂÛı·È Ùa ÙÔ‡ÙˆÓ Á‡Ó·È· ηd ·È‰¿ÚÈ· ηd ÏË˝˙ÂÛı·È ÙcÓ¯ÒÚ·Ó ·éÙáÓ.

22. √ÈÎÔÓÔÌ›‰Ë˜, «∆Ô fiÏÔ ÙÔ˘ ̄ Ú‹Ì·ÙÔ˜», fi.., Û. 261.23. ™ÙÔ ›‰ÈÔ, Û. 268.24. ™ÙÔ ›‰ÈÔ, Û. 267Ø N. Oikonomides, «The Role of the Byzantine State in the Economy», ÛÙÔ A.

E. Laiou (ÁÂÓ. ÂÈÌ.), The Economic History of Byzantium: From the Seventh through theFifteenth Century, Ù. 3 [Dumbarton Oaks Studies (= DOS), 39], √˘¿ÛÈÓÁÎÙÔÓ 2002, ÛÛ. 973-1058, Âȉ. 1015-1016Ø ∂. ÃÚ˘Ûfi˜, «√ fiÏÂÌÔ˜ ¤Û¯·ÙË Ï‡ÛË», ÛÙÔ ∞. ∞‚ڷ̤· – ∞. §·˝Ô˘ – ∂.ÃÚ˘Ûfi˜ (ÂÈÌ.), µ˘˙¿ÓÙÈÔ: ∫Ú¿ÙÔ˜ Î·È ÎÔÈÓˆÓ›·. ªÓ‹ÌË ¡›ÎÔ˘ √ÈÎÔÓÔÌ›‰Ë, ∞ı‹Ó· 2003, ÛÛ.543-563, Âȉ. 544-548, 553. Ÿˆ˜ ˘Ô‰ËÏÒÓÂÙ·È ÛÙÔ Î›ÌÂÓÔ, Â›Ó·È ··Ú·›ÙËÙË Ë ‰È¿ÎÚÈÛËÌÂٷ͇ Ù˘ ÔÈÎÔÓÔÌÈ΋˜ ÂÈ‚¿Ú˘ÓÛ˘ Ô˘ ¤ÊÂÚ ¤Ó·˜ ·Ì˘ÓÙÈÎfi˜ Î·È ¤Ó·˜ ÂÈıÂÙÈÎfi˜ fi-ÏÂÌÔ˜, ηıÒ˜ Ô ‰Â‡ÙÂÚÔ˜ (Ô˘ Û¿ÓÈ· ÂȉȈÎfiÙ·Ó ·fi ÙÔ˘˜ µ˘˙·ÓÙÈÓÔ‡˜), ÌÔÏÔÓfiÙÈ ÎfiÛÙÈ-˙ ·ÎÚÈ‚fiÙÂÚ· Û ÛÙÚ·ÙȈÙÈΤ˜ ‰·¿Ó˜, Û˘Ó‰ÂfiÙ·Ó Ì ÙËÓ ÚÔÔÙÈ΋ Ù˘ ·ÔÎfiÌÈÛ˘ ÔÈÎÔ-ÓÔÌÈÎÔ‡ ΤډԢ˜ ·fi ÙË Ó›ÎË, ÙÔ ÔÔ›Ô Û˘ÓÈÛÙÔ‡Û·Ó Ù· Ï¿Ê˘Ú· Î·È Ë ÊÔÚÔÏÔÁÈ΋ ÂÎÌÂÙ¿Ï-Ï¢ÛË ÙˆÓ ·Ó·ÎÙËÌ¤ÓˆÓ ‹ ηٷÎÙËÌ¤ÓˆÓ ÂÚÈÔ¯ÒÓ (‚Ï. ÃÚ˘Ûfi˜, fi.., ÛÛ. 548-549).

Page 55: Ιστορία Ε΄ 7.38. ΄΄Η διπλωματία των Βυζαντινών΄΄

ÂÍ·ÁÔÚ¿˜ Ù˘ ÂÈÚ‹Ó˘, ÂÎÙfi˜ Ù˘ ٷ›ӈÛ˘, ‹Ù·Ó Ë Èı·ÓfiÙËÙ· ·ӿÏË-„‹˜ Ù˘. ∞ÓÙ›ıÂÙ·, ÙÔ Î˘ÚÈfiÙÂÚÔ ÌÂÈÔÓ¤ÎÙËÌ· Ù˘ Î·Ù·Ê˘Á‹˜ ÛÙÔÓ fiÏÂÌÔ‹Ù·Ó ÙÔ ÌÂÁ¿ÏÔ ÎfiÛÙÔ˜ Î·È Ë ·‚¤‚·ÈË ¤Î‚·Û‹ ÙÔ˘. ∆Ë Ï‡ÛË ÛÙÔ ‰›ÏËÌÌ··˘Ùfi Û˘¯Ó¿ ¤‰ÈÓ ÙÔ ‚˘˙·ÓÙÈÓfi ¯Ú˘Ûfi ÓfiÌÈÛÌ·, ÙÔ ÔÔ›Ô ÙÔ˘Ï¿¯ÈÛÙÔÓ Ì¤-¯ÚÈ ÙÔÓ 11Ô ·ÈÒÓ· ‹Ù·Ó ÂÚÈ˙‹ÙËÙÔ ‰ÈÂıÓÒ˜. ∞˘Ù‹ ÙÔ˘ Ë ‰È¿ÛÙ·ÛË ÙÔ Î·ıÈ-ÛÙÔ‡Û ڷÁÌ·ÙÈÎfi fiÏÔ ÛÙ· ̄ ¤ÚÈ· ÙÔ˘ µ˘˙·ÓÙ›Ô˘. ∆Ô ÂÚÈ˙‹ÙËÙÔ, ÏÔÈfiÓ,‚˘˙·ÓÙÈÓfi ̄ Ú˘Ûfi ÓfiÌÈÛÌ·, Ì·˙› Ì ¿ÏÏ· ‰ÒÚ· – fiˆ˜ Ù· ÌÂٷ͈ٿ –, ‹Ù·ÓÂÚÈfiıËÙÔ ·fi ¿ÏϘ ÏÈÁfiÙÂÚÔ ÂίÚËÌ·ÙÈṲ̂Ó˜ ÔÈÎÔÓƠ̂˜ Î·È ·ÓÂ-Ù˘Á̤Ó˜ ÎÔÈӈӛ˜, ÔÈ Ôԛ˜ ‹Ù·Ó ‰È·ÙÂıÂÈ̤Ó˜ Ó· Ê·ÓÔ‡Ó ÂÚÈÛÛfiÙÂ-ÚÔ ‰È·ÏÏ·ÎÙÈΤ˜, ÚÔÎÂÈ̤ÓÔ˘ Ó· ÙÔ ·ÔÎÙ‹ÛÔ˘Ó25.

ŸÛ· ¤¯Ô˘Ó ·Ó·ÊÂÚı› ̤¯ÚÈ ÛÙÈÁÌ‹˜ ¤¯Ô˘Ó ÚÔÂÙÔÈÌ¿ÛÂÈ ÙÔ ¤‰·ÊÔ˜ÁÈ· Ó· ÚÔ¯ˆÚ‹ÛÔ˘Ì Û ÌÈ· Û˘ÓÔÙÈ΋ ·ÚÔ˘Û›·ÛË ÙˆÓ ÂȉÒÓ ÙˆÓ ‰È-ψ̷ÙÈÎÒÓ ‰ÒÚˆÓ. °›ÓÂÙ·È Û˘¯Ó¿ ÏfiÁÔ˜ ÂÚ› ·ÚÔ¯‹˜ ‰ÒÚˆÓ Ì¤Ûˆ ÌÈ·˜‚˘˙·ÓÙÈÓ‹˜ ÚÂۂ›·˜ Û οÔÈÔÓ ËÁÂÌfiÓ·, ·ÏÏ¿ ¤Ú·Ó ÙˆÓ ¯ÚËÌ·ÙÈÎÒÓÔÛÒÓ, Û·Ó›ˆ˜ ›Ûˆ˜ ·Ó·ÚˆÙÈfiÌ·ÛÙ ÙÈ Â›‰Ô˘˜ ·ÎÚÈ‚Ò˜ ‰ÒÚ· ÚÔÛʤ-ÚÔÓÙ·Ó. ∏ ÈÔ ·Ï‹ ·¿ÓÙËÛË Ô˘ ηٷگ‹Ó ı· ÌÔÚÔ‡Û·Ì ӷ ‰ÒÛÔ˘ÌÂÛÙÔ ÂÚÒÙËÌ· ÙÈ ı· ÌÔÚÔ‡Û ӷ ·ÔÙÂϤÛÂÈ ¤Ó· ‰Èψ̷ÙÈÎfi ‰ÒÚÔ Â›Ó·È:ۯ‰fiÓ Ô,Ùȉ‹ÔÙÂ, ·ÚΛ Ê˘ÛÈο Ó· ›¯Â οÔÈ· ·Í›· ÁÈ’ ·˘ÙfiÓ Ô˘ ÙÔÚÔÛ¤ÊÂÚÂ Î·È Î˘Ú›ˆ˜ ÁÈ’ ·˘ÙfiÓ Ô˘ ÙÔ Ï¿Ì‚·ÓÂ. ™Â ·˘Ùfi ÙÔ ÛËÌ›Ô,fï˜, Ú¤ÂÈ Ó· οÓÔ˘Ì ‰‡Ô ··Ú·›ÙËÙ˜ ‰È¢ÎÚÈÓ‹ÛÂȘ. ¶ÚÒÙÔÓ, Ë ¤Ó-ÓÔÈ· ÙÔ˘ ‰Èψ̷ÙÈÎÔ‡ ‰ÒÚÔ˘ ‰È·ı¤ÙÂÈ Â˘Ú‡ ÂÚȯfiÌÂÓÔ: ·ÓÙÈΛÌÂÓ·,˘ËÚÂۛ˜, ·ÍÈÒÌ·Ù·, ÚԛΘ Û ‚˘˙·ÓÙÈÓ¤˜ ÚÈÁΛÈÛÛ˜ Î·È ÔÏfiÎÏË-Ú˜ ÔÌ¿‰Â˜ ÂÍÂȉÈÎÂ˘Ì¤ÓˆÓ Ù¯ÓÈÙÒÓ ı· ÌÔÚÔ‡Û·Ó Ó· ·ÔÙÂϤÛÔ˘Ó ¤Ó·‰Èψ̷ÙÈÎfi ‰ÒÚÔ. ¢Â‡ÙÂÚÔÓ, ‰ÂÓ ÚÔÔÚ›˙ÔÓÙ·Ó fiÏ· Ù· ÚÔ˜ ÂͤٷÛÈÓ·ÓÙÈΛÌÂÓ· ÂÍ·Ú¯‹˜ ÁÈ· ‰Èψ̷ÙÈο ‰ÒÚ· Ô‡Ù ¿ÓÙ· ηٷÛ΢¿˙Ô-ÓÙ·Ó ˆ˜ Ù¤ÙÔÈ·. °È· ·Ú¿‰ÂÈÁÌ·, ¤Ó· ‰Èψ̷ÙÈÎfi ‰ÒÚÔ ÌÔÚ› Ó· ÚÔ-ÂÚ¯fiÙ·Ó ·fi ÙËÓ ·˘ÙÔÎÚ·ÙÔÚÈ΋ Û˘ÏÏÔÁ‹ Î·È ÛÙË Û˘Ó¤¯ÂÈ· Ó· ÚÔÛÊÂ-ÚfiÙ·Ó Û ¤Ó·Ó ͤÓÔ ËÁÂÌfiÓ·26.

ª›· ·fi ÙȘ ηχÙÂÚ˜ Ì·ÚÙ˘Ú›Â˜ ÚÔÎÂÈ̤ÓÔ˘ Ó· ηٷ‰Âȯı› ÙÔ Â‡-ÚÔ˜ Ù˘ ÔÈÎÈÏ›·˜ ÙˆÓ ‰Èψ̷ÙÈÎÒÓ ‰ÒÚˆÓ ÚÔÛʤÚÂÈ Ë ÔÚÊ˘ÚÔÁ¤ÓÓË-ÙË ÚÈÁΛÈÛÛ· ÕÓÓ· ∫ÔÌÓËÓ‹ ÛÙËÓ ÂÚ›ÊËÌË ∞ÏÂÍÈ¿‰· Ù˘. ∂Λ ηٷ-ÁÚ¿ÊÂÈ ÙËÓ ÂÈÛÙÔÏ‹ Ô˘ Ô ·Ù¤Ú·˜ Ù˘ ∞ϤÍÈÔ˜ ∞’ ∫ÔÌÓËÓfi˜ (1081-1118)¤ÛÙÂÈÏÂ, Á‡Úˆ ÛÙÔ 1082, ÚÔÊ·ÓÒ˜ ηÙfiÈÓ ‰È·Ú·ÁÌ·Ù‡ÛˆÓ, ÛÙÔÓ °ÂÚ-Ì·Ófi ·˘ÙÔÎÚ¿ÙÔÚ· ∂ÚÚ›ÎÔ ¢’ (1056-1106), ÁÈ· Ó· Û˘Ó¿„ÂÈ Ì·˙› ÙÔ˘ Û˘Ì-Ì·¯›· ÂÓ·ÓÙ›ÔÓ ÙÔ˘ ¡ÔÚÌ·Ó‰Ô‡ ËÁÂÌfiÓ· ƒÔ‚¤ÚÙÔ˘ °˘ÈÛÎ¿Ú‰Ô˘ (1057-

O ƒ√§√™ T√À ¢øƒ√À ™∆∏ µÀ∑∞¡∆π¡∏ ¢π¶§øª∞∆π∞ 207

25. √ÈÎÔÓÔÌ›‰Ë˜, «∆Ô fiÏÔ ÙÔ˘ ̄ Ú‹Ì·ÙÔ˜», fi.., Û. 268.26. µÏ. R. Cormack, «But is it Art?», ÛÙÔ Shepard – Franklin (ÂÈÌ.), Byzantine Diplomacy, fi..,

ÛÛ. 218-236, Âȉ. 236Ø A. Muthesius, «Silken Diplomacy», ÛÙÔ Shepard – Franklin (ÂÈÌ.),Byzantine Diplomacy, fi.., ÛÛ. 237-248, Âȉ. 242.

Page 56: Ιστορία Ε΄ 7.38. ΄΄Η διπλωματία των Βυζαντινών΄΄

27. µÏ. Lounghis, Les ambassades, fi.., ÛÛ. 246-247.28. ÕÓÓ· ∫ÔÌÓËÓ‹, \∞ÏÂÍÈ¿˜ 3.10.4, ÂΉ. D. R. Reinsch – A. Kambylis, Annae Comnenae Alexias

[CFHB, 40/1], µÂÚÔÏ›ÓÔ - ¡¤· ÀfiÚÎË 2001, ÛÛ. 112,82-113,92.29. ™ÙÔ ›‰ÈÔ, 3.10.7, Û. 114,23-28. ™¯ÂÙÈο Ì ٷ ‰ÒÚ· ÙÔ˘ ∞ÏÂ͛Ԣ ∞’, ηıÒ˜ Î·È ¿ÏÏˆÓ ·˘ÙÔ-

ÎÚ·ÙfiÚˆÓ ÚÔ˜ ÙË ¢‡ÛË, ‚Ï. T.C. Lounghis, «Die byzantinischen Gesandten als Vermittlermaterieller Kultur vom 5. bis in 11 Jahrhundert», ÛÙÔ Kommunikation zwischen Orient undOkzident. Altag und Sachkultur, µÈ¤ÓÓË 1994, ÛÛ. 49-67Ø P. Schreiner, «DiplomatischeGeschenke zwischen Byzanz und dem Westen ca. 800-1200: Eine Analyse der Texte mitQuellenanhang» Dumbarton Oaks Papers (=DOP) 58 (2004), ss. 251-282.

30. M. F. Hendy, Coinage and Money in the Byzantine Empire, 1081-1261 [DOS, 12], √˘¿ÛÈÓ-ÁÎÙÔÓ 1969, Û. 6. ¶Ú‚Ï. C. Morrisson, «La dévaluation de la monnaie byzantine au XIesiècle: essai d’interprétation», Travaux et Mémoires 6 (1976), ÛÛ. 3-48Ø µ. ¶¤ÓÓ·, «µ˘˙·ÓÙÈÓfiÓfiÌÈÛÌ· Î·È ·Ú·¯·Ú¿ÎÙ˜», ÛÙÔ ™. ¡. ∆ڈȿÓÔ˜ (ÂÈÌ.), ŒÁÎÏËÌ· Î·È ÙÈ̈ڛ· ÛÙÔ µ˘-˙¿ÓÙÈÔ, ∞ı‹Ó· 1997, ÛÛ. 273-294, Âȉ. 276-277.

1085)27. ™Â οÔÈÔ ÛËÌÂ›Ô Ù˘ ÂÈÛÙÔÏ‹˜ ÙÔ˘ ÚÔ˜ ÙÔÓ °ÂÚÌ·Ófi ·˘ÙÔÎÚ¿-ÙÔÚ· ·Ó·Ê¤ÚÂÈ Ô ∞ϤÍÈÔ˜ ∞’: Ùa ̤ÓÙÔÈ ·Úa ÙÔÜ ÎÚ¿ÙÔ˘˜ ìÌáÓ Û˘ÌʈÓËı¤ÓÙ· àÔÛÙ·ÏÉÓ·È Ù÷É ÌÂÁ·ÏÔ‰˘-Ó¿Ì̌ˆ ÛÔ˘ âÍÔ˘Û›÷·, ·î ëηÙeÓ ÙÂÛÛ·Ú·ÎÔÓٷ٤ÛÛ·Ú˜ ¯ÈÏÈ¿‰Â˜ ÙáÓ ÓÔÌÈÛÌ¿-ÙˆÓ Î·d Ùa ëηÙeÓ ‚Ï·ÙÙ›·, àÂÛÙ¿ÏËÛ·Ó ÓÜÓ ‰Èa ÙÔÜ ÚˆÙÔÚÔ¤‰ÚÔ˘ ∫ˆÓ-ÛÙ·ÓÙ›ÓÔ˘ ηd ηÙ¿ӈ ÙáÓ àÍÈˆÌ¿ÙˆÓ Î·Ùa ÙcÓ àÚ¤ÛÎÂÈ·Ó ÙÔÜ ÈÛÙÔÙ¿ÙԢηd ÂéÁÂÓÂÛÙ¿ÙÔ˘ ÛÔ˘ ÎfiÌËÙÔ˜ ÙÔÜ µÔ˘Ï¯¿Ú‰Ô˘. ηd Ùe ®ËıbÓ ÔÛeÓ ÙáÓàÔÛٷϤÓÙˆÓ àÂÏËÚÒıË ‰È¿ Ù ÂåÚÁ·Ṳ̂ÓÔ˘ àÚÁ‡ÚÔ˘ ηd ®ˆÌ·Ó¿ÙÔ˘ ·-Ï·ÈĘ ÔÈfiÙËÙÔ˜Ø Î·d ÙÂÏÂÈÔ˘Ì¤ÓÔ˘ ÙÔÜ ¬ÚÎÔ˘ ·Úa Ùɘ ÂéÁÂÓ›·˜ ÛÔ˘ ÛÙ·Ï‹-ÛÔÓÙ·› ÛÔÈ Î·d ·î ñfiÏÔÈÔÈ ‰È·ÎfiÛÈ·È ‰ÂηbÍ ̄ ÈÏÈ¿‰Â˜ ÙáÓ ÓÔÌÈÛÌ¿ÙˆÓ Î·d ì®fiÁ· ÙáÓ ‰Ôı¤ÓÙˆÓ ÂúÎÔÛÈÓ àÍÈˆÌ¿ÙˆÓ ‰Èa ÙÔÜ ÈÛÙÔÙ¿ÙÔ˘ Ù÷ É Û÷ É âÍÔ˘Û›÷· µ·-ÁÂÏ¿Ú‰Ô˘, ïËӛη Âå˜ §ÔÁÁÈ‚·Ú‰›·Ó η٤ÏıF˘28.∫·È ÚÔ˜ ÙÔ Ù¤ÏÔ˜ Ù˘ ÂÈÛÙÔÏ‹˜ Û˘Ó¯›˙ÂÈ: Ù÷É Ì¤ÓÙÔÈ ÂéÁÂÓ›÷· ÛÔ˘ ÓÜÓ àÂÛÙ¿ÏËÛ·Ó ‰ÂÍÈˆÌ¿ÙˆÓ ≤ÓÂÎÂÓ âÁÎfiÏÈÔÓ ¯Ú˘-ÛÔÜÓ ÌÂÙa Ì·ÚÁ·ÚÈÙ·Ú›ˆÓ, ı‹ÎË ‰È¿¯Ú˘ÛÔ˜ ö¯Ô˘Û· öÓ‰ÔÓ ÙÌ‹Ì·Ù· ‰È·ÊfiÚˆÓêÁ›ˆÓ, zÓ ≤ηÛÙÔÓ ‰Èa ÙÔÜ âÊ’ ëοÛÙ̌ˆ ·éÙáÓ âÓÙÂı¤ÓÙÔ˜ ̄ ·ÚÙ›Ô˘ ÁÓˆÚ›˙ÂÙ·È,η˘Î›ÔÓ Û·Ú‰ÔÓ‡¯ÈÔÓ Î·d âÌfiÙ˘ ÎÚ‡Ô˜, àÛÙÚÔÂϤÎÈÓ ‰Â‰Â̤ÓÔÓ ÌÂÙa ¯Ú˘-Û·Ê›Ô˘ ηd çÔ‚¿ÏÛ·ÌÔÓ29.

∆È ÌÔÚԇ̠ӷ Û˘ÌÂÚ¿ÓÔ˘Ì ·fi ÙËÓ ·Ú·¿Óˆ Ì·ÚÙ˘Ú›·; ¶ÚÒÙ·-ÚÒÙ· fiÙÈ ÙÔ Î‡ÚÈÔ Â›‰Ô˜ ÙÔ˘ ‰ÒÚÔ˘ Ô˘ ÚÔÛʤÚıËΠ‹Ù·Ó ¤Ó· ÙÂÚ¿ÛÙÈÔ¯ÚËÌ·ÙÈÎfi ÔÛfi, ¤Ó·˜ ÌÂÁ¿ÏÔ˜ ·ÚÈıÌfi˜ ·ÛË̤ÓÈˆÓ ÓÔÌÈÛÌ¿ÙˆÓ Î·È Úˆ-Ì·Ó¿ÙˆÓ ·Ï·È¿˜ ÎÔ‹˜. ∞˜ ÛËÌÂȈı› fiÙÈ ÛÙËÓ ·Ú¯‹ Ù˘ ‚·ÛÈÏ›·˜ ÙÔ˘∞ÏÂ͛Ԣ ∞’ Ë Î·ı·ÚfiÙËÙ· ÙÔ˘ ̆ ÔÙÈÌË̤ÓÔ˘ ÌÂÙ¿ Ù· ̤۷ ÙÔ˘ 11Ô˘ ·ÈÒÓ·‚˘˙·ÓÙÈÓÔ‡ ¯Ú˘ÛÔ‡ ÓÔÌ›ÛÌ·ÙÔ˜ ›¯Â ÂÚÈÔÚÈÛı› Û ÂÚ›Ô˘ ÔÎÙÒ Î·Ú¿-ÙÈ· ¯Ú˘ÛÔ‡ ·ÓÙ› ÙˆÓ ·Ú·‰ÔÛÈ·ÎÒÓ 2430. ∂›¯Â, ‰ËÏ·‰‹ ÌÂȈı› Ë ÂÚÈÂ-ÎÙÈÎfiÙËÙ· ÙÔ˘ ‚˘˙·ÓÙÈÓÔ‡ ̄ Ú˘ÛÔ‡ ÓÔÌ›ÛÌ·ÙÔ˜ Û ÔχÙÈÌÔ Ì¤Ù·ÏÏÔ. ¶ÚÔ-Ê·ÓÒ˜ ÁÈ’ ·˘ÙfiÓ ÙÔÓ ÏfiÁÔ Â›Ó·È ÛËÌ·ÓÙÈ΋ Ë ‰È·‚‚·›ˆÛË ÙÔ˘ ∞ÏÂ͛Ԣ fiÙÈÙ· ÓÔÌ›ÛÌ·Ù· Ô˘ ÚÔÛʤÚÂÈ ÛÙÔÓ ∂ÚÚ›ÎÔ ¢’ Â›Ó·È ·Ï·È¿˜ ÎÔ‹˜.

208 °ÂÚ¿ÛÈÌÔ˜ ∞. ª¤ÚÈ·ÓÔ˜

Page 57: Ιστορία Ε΄ 7.38. ΄΄Η διπλωματία των Βυζαντινών΄΄

∂ÈϤÔÓ, ÙÔ ̄ ÚËÌ·ÙÈÎfi ·˘Ùfi ÔÛfi Û˘Óԉ¢fiÙ·Ó ·fi ÂηÙfi ‚Ï·ÙÙ›·31,‰ËÏ·‰‹ ÌÂٷ͈ٿ ˘Ê¿ÛÌ·Ù· ÔÚÊ˘ÚÔ‡ ¯ÚÒÌ·ÙÔ˜, ¤Ó· ȉȷ›ÙÂÚ· ÔχÙÈ-ÌÔ ‰ÒÚÔ. ∆· ‚˘˙·ÓÙÈÓ¿ ÌÂٷ͈ٿ ηÙÂÍÔ¯‹Ó ·ÔÙÂÏÔ‡Û·Ó ‰Èψ̷ÙÈÎfi‰ÒÚÔ: ‹Ù·Ó ÔχÙÈÌ· ·ÓÙÈΛÌÂÓ· Ô˘ ÌÂٷʤÚÔÓÙ·Ó Â‡ÎÔÏ· Î·È Û˘Ì‚fi-ÏÈ˙·Ó ÙÔ Î‡ÚÔ˜ Î·È ÙË ‰‡Ó·ÌË Ù˘ ·˘ÙÔÎÚ·ÙÔÚ›·˜. ∆· ‚˘˙·ÓÙÈÓ¿ ÌÂٷ͈-Ù¿ Ì¿ÏÈÛÙ· ‹Ù·Ó ÂÚÈ˙‹ÙËÙ· ÛÙȘ ‰˘ÙÈΤ˜ ·˘Ï¤˜ ̤¯ÚÈ ÙÔ 1200, ÚÔÙÔ‡ ‰Ë-Ï·‰‹ È‰Ú˘ıÔ‡Ó ÔÈ ‰˘ÙÈΤ˜ ÌÂÙ·ÍԸʷÓÙÔ˘ÚÁ›Â˜. ¢ÂÓ Â›Ó·È Ù˘¯·›·, ÏÔÈfiÓ,Ë Î·Ù¿Ù·ÍË ÙÔ˘ ÌÂÙ·ÍÈÔ‡ Ì·˙› Ì ÙÔÓ ̄ Ú˘Ûfi Î·È ÙÔ ·Û‹ÌÈ ÛÙË ‚˘˙·ÓÙÈÓ‹ ÈÂ-Ú¿Ú¯ËÛË ÙˆÓ ‰Èψ̷ÙÈÎÒÓ ‰ÒÚˆÓ32. °È’ ·˘ÙfiÓ ÙÔÓ ÏfiÁÔ Â›Ó·È Ôχ ‡-ÁψÙÙË Ë ÔÓÔÌ·Û›· «‰Èψ̷ٛ· ÙÔ˘ ÌÂÙ·ÍÈÔ‡» Ô˘ ¤¯ÂÈ ‰Ôı› ÛÙË ¯Ú‹ÛË·˘ÙÔ‡ ÙÔ˘ ÚÔ˚fiÓÙÔ˜ ÁÈ· ηı·Ú¿ ÔÏÈÙÈÎÔ‡˜ ÛÙfi¯Ô˘˜33.

∂Ó‰ÂÈÎÙÈÎfi Ù˘ ̆ „ËÏ‹˜ ·Í›·˜ ÙˆÓ ÌÂٷ͈ÙÒÓ Â›Ó·È fiÙÈ ÔÈ ÂÙ‹ÛÈÔÈ ÌÈÛıÔ›ÙˆÓ ·ÍȈ̷ÙÔ‡¯ˆÓ Î·È ÙˆÓ Î·Ùfi¯ˆÓ ÙÈÌËÙÈÎÒÓ Ù›ÙÏˆÓ ÛÙ· ¯ÚfiÓÈ· ÙˆÓ ª·-ΉfiÓˆÓ ·˘ÙÔÎÚ·ÙfiÚˆÓ, ÔÈ ÂÚ›ÊË̘ ®fiÁ·È34, ·ÔÙÂÏÔ‡ÓÙ·Ó ÙfiÛÔ ·fi ÌÂ-ÙÚËÙ¿ fiÛÔ Î·È ·fi ÔÏ˘ÙÂÏ‹ ÌÂٷ͈ٿ ÂÓ‰‡Ì·Ù·, Ù· ÏÂÁfiÌÂÓ· Ûηڷ̿Á-ÁÈ·35. ∆Ô ‚˘˙·ÓÙÈÓfi ·Ï¿ÙÈ ‰È·ÙËÚÔ‡Û ÙÔ ÌÔÓÔÒÏÈÔ Î·Ù·Û΢‹˜ ÌÂٷ͈-ÙÒÓ ˘„ËÏ‹˜ ÔÈfiÙËÙ·˜, ȉȷ›ÙÂÚ· ÂÎÂ›ÓˆÓ Ô˘ ‹Ù·Ó ‚·Ì̤ӷ Ì ÔÚʇڷ,Ù· ÔÔ›· ‹Ù·Ó ÚÔ˚fiÓÙ· ÙˆÓ ·˘ÙÔÎÚ·ÙÔÚÈÎÒÓ ÂÚÁ·ÛÙËÚ›ˆÓ Î·È ‰ÂÓ ‰È·Ù›-ıÔÓÙ·Ó ÛÙËÓ ·ÁÔÚ¿36. ŒÙÛÈ, ÛÙÔ µ˘˙¿ÓÙÈÔ Ù· ÌÂٷ͈ٿ ̆ Ê¿ÛÌ·Ù· ıˆÚÔ‡-ÓÙ·Ó fiÙÈ ÚÔÛ¤‰È‰·Ó ÛÙÔÓ Î¿ÙÔ¯fi ÙÔ˘˜ ÙÔ ›‰ÈÔ Î‡ÚÔ˜, fiˆ˜ Ù· ÌÂÙÚËÙ¿, ·Ï-Ï¿ Î·È fiÙÈ ‹Ù·Ó Ï‹Úˆ˜ ·ÓÙ·ÏÏ¿ÍÈÌ· Ì ·˘Ù¿, ·ÊÔ‡ ÙÔ ÎÚ¿ÙÔ˜ ÌÔÚÔ‡Û ӷ·Ú¿Û¯ÂÈ ¯Ú˘Ûfi ÚÔ˜ ·ÓÙÈηٿÛÙ·ÛË ÙˆÓ ÌÂٷ͈ÙÒÓ ˘Ê·ÛÌ¿ÙˆÓ Ô˘ ‰ÂÓ‹Ù·Ó ‰È·ı¤ÛÈÌ· ÌÈ· ‰Â‰Ô̤ÓË ÛÙÈÁÌ‹37. ∆· ‚˘˙·ÓÙÈÓ¿ ·˘ÙÔÎÚ·ÙÔÚÈο ÌÂÙ·-͈ٿ, Ì¿ÏÈÛÙ·, Û˘Ì‚fiÏÈ˙·Ó ÙËÓ ˘„ËÏ‹ Ù¿ÍË ÙfiÛÔ ÂÓÙfi˜ fiÛÔ Î·È ÂÎÙfi˜ Ù˘µ˘˙·ÓÙÈÓ‹˜ ·˘ÙÔÎÚ·ÙÔÚ›·˜. ∂Âȉ‹, ÏÔÈfiÓ, ‹Ù·Ó ÂÚÈ˙‹ÙËÙ·, ÁÈ· Ó· ‰È·ÙË-

O ƒ√§√™ T√À ¢øƒ√À ™∆∏ µÀ∑∞¡∆π¡∏ ¢π¶§øª∞∆π∞ 209

31. µÏ. A. Gonosová, «Blattion», ÛÙÔ A. P. Kazhdan (ÁÂÓ. ÂÈÌ.), The Oxford Dictionary ofByzantium (= ODB), Ù. 1, ¡¤· ÀfiÚÎË - √ÍÊfiÚ‰Ë 1991, Û. 296.

32. Muthesius, fi.., Û. 237.33. ™ÙÔ ›‰ÈÔ, ÛÛ. 237-239.34. °È· ÙÔ˘˜ ÌÈÛıÔ‡˜ ÙˆÓ ·˘ÙÔÎÚ·ÙÔÚÈÎÒÓ ·ÍȈ̷ÙÔ‡¯ˆÓ, ‚Ï. N. Oikonomides, «Title and

Income at the Byzantine Court», ÛÙÔ H. Maguire (ÂÈÌ.), Byzantine Court Culture from 829to 1204, √˘¿ÛÈÓÁÎÙÔÓ 1997, ÛÛ. 199-215Ø ÙÔ˘ ȉ›Ô˘, «The Role», fi.., ÛÛ. 1010-1014, 1018-1021Ø A. J. Cappel, «Roga», ÛÙÔ ODB, Ù. 3, Û. 1801.

35. µÏ. §ÈÔ˘ÙÚ¿Ó‰Ô˜ Ù˘ ∫ÚÂÌÒÓ·˜, Antapodosis 6.10, ÛÙÔ Die Werke Liudprands vonCremona, ÂΉ. J. Becker [MGH, ScriptÔres Rerum Germanicarum], ∞ÓÓfi‚ÂÚÔ - §ÂÈ„›·1915, ÛÛ. 1-158, Âȉ. 157,28-158,34. °È· Ù· Ûηڷ̿ÁÁÈ·, ‚Ï. E. Piltz, «Middle ByzantineCourt Costume», ÛÙÔ Maguire (ÂÈÌ.), Byzantine Court Culture, fi.., ÛÛ. 39-51, Âȉ. 43, 45ØN. P. ≈ev√enko, «Skaramangion», ÛÙÔ ODB, Ù. 3, Û. 1908.

36. √ÈÎÔÓÔÌ›‰Ë˜, «∆Ô fiÏÔ ÙÔ˘ ¯Ú‹Ì·ÙÔ˜», fi.., Û. 263.37. ™ÙÔ ›‰ÈÔØ Oikonomides, «Title and Income», fi.., ÛÛ. 201-202Ø A. Cutler, «Gifts and Gift

Exchange as Aspects of the Byzantine, Arab, and Related Economies», DOP 55 (2001), ÛÛ.247-278, Âȉ. 261-262.

Page 58: Ιστορία Ε΄ 7.38. ΄΄Η διπλωματία των Βυζαντινών΄΄

ÚËı› Ë ̇ ‹ÙËÛË Î·È ÂÔ̤ӈ˜ Ë ̆ „ËÏ‹ ÙÈÌ‹ ÙÔ˘˜, ¤Ú ӷ ÎÚ·ÙËı› Ë ·-Ú·ÁˆÁ‹ Î·È Ë ‰È¿ıÂÛ‹ ÙÔ˘˜ Û ̄ ·ÌËÏ¿ ›‰·38.

∞˜ ÂÈÛÙÚ¤„Ô˘ÌÂ, fï˜, ÛÙ· ‰ÒÚ· ÙÔ˘ ∞ÏÂ͛Ԣ ∫ÔÌÓËÓÔ‡ ÚÔ˜ ÙÔÓ∂ÚÚ›ÎÔ ¢’, fiˆ˜ ÂÚÈÁÚ¿ÊÔÓÙ·È ÛÙÔ ¯ˆÚ›Ô Ô˘ ·Ú·ı¤ÙÂÈ Ë ÕÓÓ· ∫Ô-ÌÓËÓ‹. ¢È·‚¿˙ÔÓÙ·˜ ηÓ›˜ ÙÔ ·fiÛ·ÛÌ· ·Ú·ÙËÚ› fiÙÈ ÁÈ· ÙËÓ ·Ú¿-‰ÔÛË ÙˆÓ ‰ÒÚˆÓ ÙËÚÂ›Ù·È ÌÈ· ÔÚÈṲ̂ÓË ‰È·‰Èηۛ·: Ù· ‰È¿ÊÔÚ· ÔχÙÈÌ·‰ÒÚ· Î·È ÌÂÙÚËÙ¿ ı· ηٷ‚¿ÏÔÓÙ·Ó Ô˘ÛÈ·ÛÙÈο Û ‰‡Ô ‰fiÛÂȘ. √ ∞Ϥ-ÍÈÔ˜ ∞’ ‰È·‚‚·ÈÒÓÂÈ ÙÔÓ °ÂÚÌ·Ófi ·˘ÙÔÎÚ¿ÙÔÚ· fiÙÈ Ù· 144.000 ÓÔÌ›ÛÌ·-Ù· Î·È Ù· ÂηÙfi ÎÔÌÌ¿ÙÈ· ÌÂٷ͈Ùfi ‡Ê·ÛÌ· ¤¯Ô˘Ó ‹‰Ë ·ÔÛÙ·Ï›, ·Ô-ÙÂÏÒÓÙ·˜ ¤Ó· ›‰Ô˜ ÚÔηٷ‚ÔÏ‹˜. ∆· ˘fiÏÔÈ· 216.000 ÓÔÌ›ÛÌ·Ù·,fï˜, Î·È ÔÈ ÌÈÛıÔ› ÙˆÓ ‰Ôı¤ÓÙˆÓ Â›ÎÔÛÈ ·ÍÈˆÌ¿ÙˆÓ ı· ηٷ‚¿ÏÔÓÙ·Ó,·ÊÔ‡ ÚÔËÁÔ˘Ì¤Óˆ˜ Ô °ÂÚÌ·Ófi˜ ·˘ÙÔÎÚ¿ÙÔÚ·˜ ÂÈ·ڈÓ Ì ÙÔÓ fiÚÎÔÙÔ˘ ÙË Û˘Ó‰ÚÔÌ‹ ÙÔ˘ ÚÔ˜ ÙË µ˘˙·ÓÙÈÓ‹ ·˘ÙÔÎÚ·ÙÔÚ›·.

∏ ·Ú·¯ÒÚËÛË ·ÍȈ̿وÓ, fiˆ˜ ÂΛÓË Ô˘ ·Ó·Ê¤ÚÂÙ·È ·Ó¿ÌÂÛ·ÛÙȘ ·ÚÔ¯¤˜ ÚÔ˜ ÙÔÓ ∂ÚÚ›ÎÔ ¢’, ·ÔÙÂÏÔ‡Û ¤Ó· ·fi Ù· ‰Èψ̷ÙÈοÙ¯ӿÛÌ·Ù· Ù˘ µ˘˙·ÓÙÈÓ‹˜ ·˘ÙÔÎÚ·ÙÔÚ›·˜ ÚÔÎÂÈ̤ÓÔ˘ Ó· ‰È·ÛÒ˙ÂÈ Ù·ÚÔÛ¯‹Ì·Ù·. √È Ù·ÎÙÈΤ˜ ÏËڈ̤˜ Û ·ÏÏÔ‰·Ô‡˜ Û˘Óԉ‡ÔÓÙ·Ó ·fiÙËÓ ·Ú·¯ÒÚËÛË ÙÈÌËÙÈÎÒÓ Ù›ÙÏˆÓ ÛÙÔ˘˜ ‰ÈηÈÔ‡¯Ô˘˜. ŒÙÛÈ, Ë ·ÔÛÙÔÏ‹ÙˆÓ ¯ÚËÌ¿ÙˆÓ ·ÚÔ˘ÛÈ·˙fiÙ·Ó ˆ˜ ·ÔÛÙÔÏ‹ ÙÔ˘ ÌÈÛıÔ‡, Ù˘ ®fiÁ·˜, Ô˘‰ÈηÈÔ‡ÓÙ·Ó Ô Í¤ÓÔ˜ ÙÈÙÏÔ‡¯Ô˜ ÂÍ·ÈÙ›·˜ ÙÔ˘ ·ÍÈÒÌ·Ùfi˜ ÙÔ˘, ηٿ ÙÔÓ ›‰ÈÔÙÚfiÔ Ô˘ ı· ÙË ‰ÈηÈÔ‡ÓÙ·Ó Î·È ¤Ó·˜ µ˘˙·ÓÙÈÓfi˜. øÛÙfiÛÔ, fiˆ˜ ·ÎÚÈ-‚Ò˜ ¤Ó·˜ µ˘˙·ÓÙÈÓfi˜, Ô Í¤ÓÔ˜ ÙÈÙÏÔ‡¯Ô˜ ·Ó·ÁÓÒÚÈ˙ ÙËÓ ̆ ÂÚÔ¯‹ ÙÔ˘ µ˘-˙·ÓÙÈÓÔ‡ ·˘ÙÔÎÚ¿ÙÔÚ·, ·ÊÔ‡ ·ÔÎÙÔ‡Û ¤Ó· ‚˘˙·ÓÙÈÓfi Ù›ÙÏÔ, ¤Ó· ÔåÎÂȈ-ÙÈÎfiÓ, Ô˘ ÙÔÓ Î·Ù¤Ù·ÛÛ ·Ó¿ÌÂÛ· ÛÙÔ˘˜ ÔåΛԢ˜ ÙÔ˘ ·˘ÙÔÎÚ¿ÙÔÚ· Ô˘¤‰Ú¢ ÛÙËÓ ∫ˆÓÛÙ·ÓÙÈÓÔ‡ÔÏË39.

∂›Ó·È ÛËÌ·ÓÙÈÎfi, ›Û˘, fiÙÈ ÌfiÓÔ ÚÔ˜ ÙÔ Ù¤ÏÔ˜ Ù˘ ÂÈÛÙÔÏ‹˜ ÙÔ˘ Ô∞ϤÍÈÔ˜ ∞’ ·Ó·Ê¤ÚÂÈ fiÙÈ ÛÙ¤ÏÓÂÈ ÛÙÔÓ ∂ÚÚ›ÎÔ ¢’, ˆ˜ ¤Ó‰ÂÈÍË ÊÈÏ›·˜, ‰È¿-ÊÔÚ· ÔÏ˘ÙÂÏ‹ Î·È ÈÂÚ¿ ·ÓÙÈΛÌÂÓ·, Ô˘ ηٿ οÔÈÔÓ ÙÚfiÔ ·ÔÙÂ-ÏÔ‡Ó ÚÔηٷÚÎÙÈΤ˜ ÚÔÛÊÔÚ¤˜ ÚÈÓ ·fi ÙÔ Î˘Ú›ˆ˜ ‰ÒÚÔ, Ì ÛÎÔfiÚÔÊ·ÓÒ˜ Ó· ÙÔÓ ‰ÂÏ¿ÛÔ˘Ó. ªÂٷ͇ ÙˆÓ ·ÓÙÈÎÂÈÌ¤ÓˆÓ Ô˘ ηٷÁÚ¿ÊÔ-ÓÙ·È, ı· ÛÙ·ıԇ̠ȉȷ›ÙÂÚ· Û ‰‡Ô ›‰Ë: ÚÒÙÔÓ, ÛÙËÓ ÔÏfi¯Ú˘ÛË ı‹ÎËÔ˘ ÂÚȤ¯ÂÈ Ï›„·Ó· ‰È·ÊfiÚˆÓ ·Á›ˆÓ, οÙÈ Ô˘ ‰Â›¯ÓÂÈ fiÙÈ ·ÎfiÌ· Î·È Ù·ÈÂÚ¿ Ï›„·Ó· ÚÔÛʤÚÔÓÙ·Ó ˆ˜ ‰ÒÚ·, ·ÊÔ‡ ·ÔÙÂÏÔ‡Û·Ó ÂÍ·ÈÚÂÙÈοۿÓÈ· Î·È ÔχÙÈÌ· ·ÓÙÈΛÌÂÓ·, ÊÔÚÙÈṲ̂ӷ Ì ˘ÂÚÊ˘ÛÈ΋ ‰‡Ó·ÌË,Ô˘ ÂÍ·ÛÊ¿ÏÈ˙·Ó ÙË ı›· ÚÔÛÙ·Û›· ÛÙÔÓ Î¿ÙÔ¯fi ÙÔ˘˜ Î·È Û˘Ó·ÎfiÏÔ˘ı·ÂÓ›Û¯˘·Ó ÙÔ Î‡ÚÔ˜ ÙÔ˘40. ∏ ΢ÎÏÔÊÔÚ›· ÙˆÓ ÏÂÈ„¿ÓˆÓ ΢ڛˆ˜ ˆ˜ ‰ÒÚˆÓ

210 °ÂÚ¿ÛÈÌÔ˜ ∞. ª¤ÚÈ·ÓÔ˜

38. √ÈÎÔÓÔÌ›‰Ë˜, «∆Ô fiÏÔ ÙÔ˘ ̄ Ú‹Ì·ÙÔ˜», fi.., Û. 263Ø ÙÔ˘ ȉ›Ô˘, «The Role», fi.., Û. 1011.39. √ÈÎÔÓÔÌ›‰Ë˜, «∆Ô fiÏÔ ÙÔ˘ ¯Ú‹Ì·ÙÔ˜», fi.., Û. 262.40. °È· ÙË Ï·ÙÚ›· ÙˆÓ ÏÂÈ„¿ÓˆÓ ÛÙË ‚˘˙·ÓÙÈÓ‹ ·˘Ï‹, ‚Ï. I. Kalavrezou, «Helping Hands for

the Empire: Imperial Ceremonies and the Cult of Relics at the Byzantine Court», ÛÙÔ

Page 59: Ιστορία Ε΄ 7.38. ΄΄Η διπλωματία των Βυζαντινών΄΄

Î·È ÂÚÈÛÙ·Ûȷο ˆ˜ ÂÌÔÚ‡ÛÈÌˆÓ ÂȉÒÓ ıˆÚÂ›Ù·È Û‹ÌÂÚ· ‰Â‰Ô̤ÓËÛÙȘ ÛÔ˘‰¤˜ ÙÔ˘ ¢˘ÙÈÎÔ‡ ªÂÛ·›ˆÓ·41. ¶·Ú·‰Â›ÁÌ·Ù· fiˆ˜ ·˘Ùfi Ô˘·Ú¤¯ÂÈ Ë ÕÓÓ· ∫ÔÌÓËÓ‹ ‰Â›¯ÓÔ˘Ó fiÙÈ ÛÙȘ ‚˘˙·ÓÙÈÓ¤˜ ‰È·Ú·ÁÌ·Ù‡ÛÂȘÌÔÚÔ‡Û·Ó Ó· Û˘Ó‰˘·ÛÙÔ‡Ó Ù· ̄ Ú‹Ì·Ù· Î·È Ù· ÔχÙÈÌ· ̆ ÏÈο Ì ٷ ÈÂÚ¿·ÓÙÈΛÌÂÓ·42. ™Â ·˘Ùfi ÙÔ ÛËÌ›Ô, fï˜, Ú¤ÂÈ Ó· ÙÔÓ›ÛÔ˘Ì οÙÈ Ê˘ÛÈ-Îfi: Ù· ÈÂÚ¿ ·˘Ù¿ Ï›„·Ó· ÚÔÛʤÚÔÓÙ·Ó ˆ˜ ‰ÒÚÔ ·fi ¤Ó·Ó ÃÚÈÛÙÈ·ÓfiËÁÂÌfiÓ· ÚÔ˜ ¤Ó·Ó ¿ÏÏÔ, Î·È ‰ÂÓ ÌÔÚÔ‡Û·Ó Ó· ÛÙ·ÏÔ‡Ó ÛÙȘ ÌÔ˘ÛÔ˘Ï-Ì·ÓÈΤ˜ ·˘Ï¤˜, ·ÚfiÙÈ, fiˆ˜ ı· ‰Ô‡Ì ÛÙË Û˘Ó¤¯ÂÈ· Ë ·ÓÙ·ÏÏ·Á‹ ‰ÒÚˆÓÌÂٷ͇ Ù˘ ‚˘˙·ÓÙÈÓ‹˜ ·˘Ï‹˜ Î·È ÙˆÓ ÌÔ˘ÛÔ˘ÏÌ·ÓÈÎÒÓ ‹Ù·Ó οÙÈ ÂÚÈÛ-ÛfiÙÂÚÔ ·fi Û˘ÓËıÈṲ̂ÓË.

∆Ô ‰Â‡ÙÂÚÔ ·ÓÙÈΛÌÂÓÔ Ô˘ ·Ó·Ê¤ÚÂÙ·È ÛÙËÓ ÂÈÛÙÔÏ‹ ÙÔ˘ ∞ÏÂ͛Ԣ ∞’∫ÔÌÓËÓÔ‡ ÚÔ˜ ÙÔÓ °ÂÚÌ·Ófi ·˘ÙÔÎÚ¿ÙÔÚ· Î·È ı¤ÏÔ˘Ì ӷ ÂÈÛËÌ¿ÓÔ˘ÌÂ,Â›Ó·È ÂΛÓÔ, ÙÔ ÔÔ›Ô ÛÙÔ Î›ÌÂÓÔ ÔÓÔÌ¿˙ÂÙ·È àÛÙÚÔÂϤÎÈÓ. ∆È ‹Ù·Ó ·˘Ùfi;∞’ fi,ÙÈ Ê·›ÓÂÙ·È ‹Ù·Ó ¤Ó· ›‰Ô˜ ¤ÙÚ·˜ ÌÂÙˆÚÈÙÈ΋˜ ÚÔÂχۈ˜, ¤Ó·ÎÔÌÌ¿ÙÈ ·fi ÌÂÙˆڛÙË, ÙÔ ÔÔ›Ô ÊÔÚÔ‡Û·Ó ˆ˜ Ê˘Ï·¯Ùfi43. ¶ÚfiÎÂÈÙ·È ‰Ë-Ï·‰‹ ÁÈ· ¤Ó· ȉȷ›ÙÂÚ· Û¿ÓÈÔ ·ÓÙÈΛÌÂÓÔ, ·ÓÙ¿ÍÈÔ ÂÓfi˜ ËÁÂÌfiÓ·.

∂›Ó·È ÂÎÏËÎÙÈÎfi, ÏÔÈfiÓ, fiÛ˜ ÔÏϤ˜ ·Ú·ÙËÚ‹ÛÂȘ ÌÔÚԇ̠ӷοÓÔ˘ÌÂ Î·È fiÛ· ÚÔηٷÚÎÙÈο Û˘ÌÂÚ¿ÛÌ·Ù· Ó· ÂÍ·Á¿ÁÔ˘Ì ·fi Ì›·Î·È ÌfiÓË Ì·ÚÙ˘Ú›·, ÛÙËÓ ÚÔÎÂÈ̤ÓË ÂÚ›ÙˆÛË ·˘Ù‹ Ù˘ ÕÓÓ·˜ ∫ÔÌÓËÓ‹˜.ªÂ ‚¿ÛË ÙÔ Û˘ÁÎÂÎÚÈ̤ÓÔ ·fiÛ·ÛÌ· ›‰·Ì fiÙÈ ‰Èψ̷ÙÈο ‰ÒÚ· ÌÔ-ÚÔ‡Û·Ó Ó· ·ÔÙÂϤÛÔ˘Ó ¯Ú˘Û¿ Î·È ·ÛË̤ÓÈ· ÓÔÌ›ÛÌ·Ù·, ÌÂٷ͈ٿ ˘Ê¿-ÛÌ·Ù·, ·ÍÈÒÌ·Ù· Ì ÙÔ˘˜ ÌÈÛıÔ‡˜ ÙÔ˘˜, ÈÂÚ¿ Ï›„·Ó·, Ì˘Úˆ‰Èο, ÌÂÙˆڛ-Ù˜ ‰Â̤ÓÔÈ Ì ¯Ú˘Û¿ÊÈ Î·È ‰È¿ÊÔÚ· ÔχÙÈÌ· ·ÓÙÈΛÌÂÓ· ˘„ËÏ‹˜ Ù¤¯ÓË˜Î·È Ù¯ÓÈ΋˜, fiˆ˜ ‚¿˙· ·fi Û·Ú‰fiÓ˘¯· Î·È ÎÚ˘ÛÙ¿ÏÏÈÓ˜ Îԇ˜.

™ÎfiÈÌ· ‰ÂÓ ·Ó·Ê¤Ú·Ì ̤¯ÚÈ ÛÙÈÁÌ‹˜ fiÙÈ ÛÙËÓ ÂÈÛÙÔÏ‹ ÙÔ˘ ∞ÏÂ͛Ԣ∞’ ∫ÔÌÓËÓÔ‡ ÚÔ˜ ÙÔÓ ∂ÚÚ›ÎÔ ¢’ ̆ ¿Ú¯ÂÈ Î·È Ì›· ¿ÏÏË ÚÔÛÊÔÚ¿ Ô˘ ı·Ì·˜ ‚ÔËı‹ÛÂÈ Ó· ÚÔ¯ˆÚ‹ÛÔ˘Ì ÂÚ·ÈÙ¤Úˆ ÛÙË ÌÂϤÙË Ì·˜Ø Ô ∞ϤÍÈÔ˜ÚfiÙÂÈÓ ÛÙÔÓ ∂ÚÚ›ÎÔ ÙË Û‡Ó·„Ë Û˘ÁÁÂÓÈÎÔ‡ ‰ÂÛÌÔ‡, ÚÔÛʤÚÔÓÙ·˜ ˆ˜Á·ÌÚfi ÙÔÓ ·ÓÈ„Èfi ÙÔ˘ πˆ¿ÓÓË, ÁÈÔ ÙÔ˘ ·‰ÂÏÊÔ‡ ÙÔ˘ πÛ··Î›Ô˘:

O ƒ√§√™ T√À ¢øƒ√À ™∆∏ µÀ∑∞¡∆π¡∏ ¢π¶§øª∞∆π∞ 211

Maguire (ÂÈÌ.), Byzantine Court Culture, fi.., ÛÛ. 53-79. °È· ÙË ÌÂÙ·¯Â›ÚÈÛË Î·È ·ÍÈÔÔ›Ë-ÛË ÙˆÓ ÏÂÈ„¿ÓˆÓ ÛÙËÓ ÔÏÈÙÈ΋ ÙˆÓ µ˘˙·ÓÙÈÓÒÓ ·˘ÙÔÎÚ·ÙfiÚˆÓ, ‚Ï. S. Mergiali-Sahas,«Byzantine Emperors and Holy Relics. Use, and Misuse, of Sanctity and Authority»,Jahrbuch der Österreichischen Byzantinistik 51 (2001), ÛÛ. 41-60.

41. ¶Ú‚Ï. ÙËÓ ·Ú·Á‹ ÙˆÓ ÈÂÚÒÓ ÏÂÈ„¿ÓˆÓ ·fi ÙÔ˘˜ ™Ù·˘ÚÔÊfiÚÔ˘˜ ηٿ ÙËÓ ¿ÏˆÛË Ù˘ ∫ˆÓ-ÛÙ·ÓÙÈÓÔ‡ÔÏ˘ ÙÔ 1204. µÏ. ¡È΋ٷ˜ ÈÓÈ¿Ù˘, ÃÚÔÓÈÎc ¢È‹ÁËÛȘ, ÂΉ. I. ∞. van Dieten,Nicetae Choniatae Historia [CFHB, 11/1], µÂÚÔÏ›ÓÔ - ¡¤· ÀfiÚÎË 1975, Û. 573,93-9. ¶Ú‚Ï.Î·È H.A. Klein, «Eastern Objects and Western Desires: Relics and Reliquaries betweenByzantium and the West», DOP 58 (2004), Û.Û. 283-314, Âȉ. 300 Î.Â.

42. Cutler, «Gifts», fi.., Û. 252.43. ™ÙÔ ›‰ÈÔ, Û. 251 ÛËÌ. 22. µÏ. E. Trapp, Lexikon zur byzantinischen Gräzität, besonders des 9.-

12. Jahrhunderts, Ù. 2, µÈ¤ÓÓË 1996, Ï‹ÌÌ· «àÛÙÚÔÂϤÎÈÓ», Û. 221.

Page 60: Ιστορία Ε΄ 7.38. ΄΄Η διπλωματία των Βυζαντινών΄΄

ηd âÂd ·È‰›ÔÓ ÌbÓ Ôûˆ ï £Âe˜ ÙFFÉ ‚·ÛÈÏ›÷· ÌÔ˘ ⯷ڛ۷ÙÔ, ÙfiÔÓ ‰¤ ÌÔÈÁÓËÛ›Ô˘ ·È‰e˜ ï Ê›ÏÙ·ÙÔ˜ ÔyÙÔ˜ ⤯ÂÈ à‰ÂÏÊȉÔܘ, £ÂÔÜ Âé‰ÔÎÔÜÓÙÔ˜Ôé‰¤Ó âÛÙÈ Ùe ΈχÔÓ ëÓˆıÉÓ·È ìÌĘ ‰È’ ·¥Ì·ÙÔ˜ Û˘ÁÁÂÓÈÎÔÜ Î·d ʛϷ ÌbÓàÏÏ‹ÏÔȘ ÊÚÔÓÂÖÓ ó˜ ÃÚÈÛÙÈ·ÓÔ‡˜, ÔåÎÂÈÔÜÛı·È ‰b ηd Ùa àÏÏ‹ÏˆÓ ó˜ Û˘ÁÁÂ-ÓÂÖ˜, ¥Ó’ âÓÙÂÜıÂÓ ‰È’ àÏÏ‹ÏˆÓ ≤ηÛÙÔ˜ ‰˘Ó·ÌÔ‡ÌÂÓÔÈ ÊÔ‚ÂÚÔd ÙÔÖ˜ âÓ·ÓÙ›ÔȘtÌÂÓ Î·d à‹ÙÙËÙÔÈ ÌÂÙa £ÂÔÜ44.

∆Ô ¯ˆÚ›Ô ·˘Ùfi ηٷ‰ÂÈÎÓ‡ÂÈ ¤Ó· ¿ÏÏÔ ‚·ÛÈÎfi fiÏÔ Ù˘ ‚˘˙·ÓÙÈÓ‹˜ ‰È-ψ̷ٛ·˜, ÙË ‰ËÌÈÔ˘ÚÁ›· Û˘ÁÁÂÓÈÎÒÓ ‰ÂÛÌÒÓ Ì ͤÓÔ˘˜ ËÁÂÌÔÓÈÎÔ‡˜ Ô›-ÎÔ˘˜, Î·È È‰È·›ÙÂÚ· ÙȘ Û¯¤ÛÂȘ ÂÈÁ·Ì›·˜, ÛÙȘ Ôԛ˜ ı· ÛÙ·ıÔ‡ÌÂ. ∏ Û‡-Ó·„Ë Û˘ÁÁÂÓÈÎÔ‡ ‰ÂÛÌÔ‡ Ô˘ ÚfiÙÂÈÓÂ Ô ∞ϤÍÈÔ˜ ∞’ ÛÙÔÓ ∂ÚÚ›ÎÔ ¢’ ·Ô-ÙÂÏÔ‡Û ̤ÚÔ˜ Ù˘ ¢ڇÙÂÚ˘ ÏÔ˘ÛÈÔ¿Úԯ˘ ÚÔÛÊÔÚ¿˜ ÙÔ˘, Ì ·ÓÙ¿Ï-Ï·ÁÌ· ÙË ÛÙÚ·ÙȈÙÈ΋ ÂÈÎÔ˘Ú›·. £· ÌÔÚÔ‡Û·Ì ӷ ·Ó·Ê¤ÚÔ˘Ì ÁÂÓÈοfiÙÈ ÁÈ· ÙÔ˘˜ µ˘˙·ÓÙÈÓÔ‡˜ ·˘ÙÔÎÚ¿ÙÔÚ˜ Ë ‰ËÌÈÔ˘ÚÁ›· ÙˆÓ ÂÚÈÛÛfiÙÂÚˆÓÛ˘ÁÁÂÓÈÎÒÓ ‰ÂÛÌÒÓ ·˘ÙÔ‡ ÙÔ˘ ›‰Ô˘˜ ›¯Â ÛÙfi¯Ô Ó· ηÏÏÈÂÚÁ‹ÛÂÈ ÊÈÏÈΤ˜Û¯¤ÛÂȘ Ì ÙÔ˘˜ ËÁÂÌfiÓ˜ ÂΛÓÔ˘˜ Ô˘ ‹Ù·Ó ›ÊÔ‚ÔÈ ‹ ¯Ú‹ÛÈÌÔÈ. √È ÊÈÏÈ-Τ˜ Û¯¤ÛÂȘ, fï˜, Ô˘ Û˘Ó¿ÙÔÓÙ·Ó Î·Ù’ ·˘ÙfiÓ ÙÔÓ ÙÚfiÔ ¯·Ú·ÎÙËÚ›˙Ô-ÓÙ·Ó ·fi ÙËÓ ·ÓÙ·ÏÏ·Á‹ ‰ÒÚˆÓ Î·È ̆ ËÚÂÛÈÒÓ45.

ªÂ ÙÔ˘˜ Á¿ÌÔ˘˜ ÌÂٷ͇ ÌÂÏÒÓ Ù˘ ‚˘˙·ÓÙÈÓ‹˜ ·˘ÙÔÎÚ·ÙÔÚÈ΋˜ ÔÈÎÔ-Á¤ÓÂÈ·˜ Î·È Í¤ÓˆÓ ËÁÂÌÔÓÈÎÒÓ Ô›ÎˆÓ – fiˆ˜ ¿ÏψÛÙÂ Î·È ÛÙȘ ÂÚÈÙÒ-ÛÂȘ ‰ËÌÈÔ˘ÚÁ›·˜ ¿ÏÏˆÓ Û˘ÁÁÂÓÈÎÒÓ ‰ÂÛÌÒÓ (·Ó·‰Ô¯¤˜ Í¤ÓˆÓ ËÁÂÌfiÓˆÓÎ·È ˘ÈÔıÂۛ˜) –, ÙÔ µ˘˙¿ÓÙÈÔ ÚÔÛ¤ÊÂÚ ÛÙÔ˘˜ ͤÓÔ˘˜ ·˘Ù¿ Ô˘ ÂÈ˙Ë-ÙÔ‡Û·Ó ÂÚÈÛÛfiÙÂÚÔ, Û˘Ó‹ıˆ˜ Ù›ÙÏÔ˘˜, ¯Ú‹Ì·Ù· Î·È ÔÏ˘ÙÂÏ‹ ·ÓÙÈΛÌÂ-Ó·. ø˜ ·ÓÙ¿ÏÏ·ÁÌ·, fï˜, ·ÎfiÌ· Î·È ·Ó ‰ÂÓ ·ÔÎfiÌÈ˙ ηıfiÏÔ˘ ‰·ÊÈοÔʤÏË, ÂÁηı›‰Ú˘Â ̤ۈ ÌÈ·˜ ÚÈÁΛÈÛÛ·˜ ÙË ‚˘˙·ÓÙÈÓ‹ ·ÚÔ˘Û›· ÛÂÌÈ· ͤÓË ·˘Ï‹, ÁÂÁÔÓfi˜ Ô˘ ‰È¢ÎfiÏ˘Ó ÙËÓ ‡·ÚÍË Î·Ï‹˜ ıÂÏ‹Ûˆ˜, ÙËÛ˘ÓÂÚÁ·Û›·, Î·È ÙË ÛÙÚ·ÙȈÙÈ΋ ‚Ô‹ıÂÈ·46.

√È ÂÈÁ·Ì›Â˜ ̄ ÚËÛÈÌÔÔÈ‹ıËÎ·Ó ·fi ÙË ‚˘˙·ÓÙÈÓ‹ ‰Èψ̷ٛ· Ì ÊÂÈ-‰Ò Î·È ·ÓÙÈÌÂÙˆ›˙ÔÓÙ·Ó Ì¿ÏÏÔÓ Ì ··Ú¤ÛÎÂÈ· ÙÔ˘Ï¿¯ÈÛÙÔÓ Ì¤¯ÚÈ ÙÔÓ11Ô ·ÈÒÓ·. ∂› ∫ÔÌÓËÓÒÓ, fï˜, ÔÈ ™Ù·˘ÚÔÊÔڛ˜ Î·È ÔÈ ÔÏÈÙÈΤ˜ ÂÍÂÏ›-ÍÂȘ ÛÙË ¢‡ÛË, ÛÂ Û˘Ó‰˘·ÛÌfi Ì ÙȘ ÎÔÈÓˆÓÈΤ˜, ÔÈÎÔÓÔÌÈΤ˜ Î·È ÛÙÚ·-ÙȈÙÈΤ˜ ·ÏÏ·Á¤˜ Ô˘ ÛËÌÂÈÒıËÎ·Ó ÛÙË µ˘˙·ÓÙÈÓ‹ ·˘ÙÔÎÚ·ÙÔÚ›· Û˘Ó¤-‚·Ï·Ó ÛÙÔ Ó· ÌËÓ ·ÓÙÈÌÂÙˆ›˙ÔÓÙ·È Ï¤ÔÓ Ì ̆ ÂÚÔ„›· Ù· ¿ÏÏÔÙ ‚¿Ú‚·-Ú· ¤ıÓË. ∆ÔÓ 12Ô ·ÈÒÓ· Ù· ·˘ÙÔÎÚ·ÙÔÚÈο Û˘ÓÔÈΤÛÈ· Ì ·ÏÏÔ‰·Ô‡˜,

212 °ÂÚ¿ÛÈÌÔ˜ ∞. ª¤ÚÈ·ÓÔ˜

44. ÕÓÓ· ∫ÔÌÓËÓ‹, fi.., 3.10.6, ÛÛ. 113,18-114,23. °È· ÙÔÓ πˆ¿ÓÓË ∫ÔÌÓËÓfi, ÙÔÓ ·ÓÈ„Èfi ÙÔ˘∞ÏÂ͛Ԣ ∞’, ‚Ï. ∫. µ·Ú˙fi˜, ∏ ÁÂÓ·ÏÔÁ›· ÙˆÓ ∫ÔÌÓËÓÒÓ, Ù. ∞’ [µ˘˙·ÓÙÈÓ¿ ∫›ÌÂÓ· Î·È ªÂ-ϤٷÈ, 20·], £ÂÛÛ·ÏÔÓ›ÎË 1984, ÛÛ. 134-144.

45. R. Macrides, «Dynastic Marriages and Political Kinship», ÛÙÔ Shepard – Franklin (ÂÈÌ.),Byzantine Diplomacy, fi.., ÛÛ. 263-280, Âȉ. 274.

46. ™ÙÔ ›‰ÈÔ, ÛÛ. 279-280.

Page 61: Ιστορία Ε΄ 7.38. ΄΄Η διπλωματία των Βυζαντινών΄΄

΢ڛˆ˜ ¢˘ÙÈÎÔ‡˜, ¤Êı·Û·Ó ÛÙÔ ·fiÁÂÈfi ÙÔ˘˜, ·ÔÙÂÏÒÓÙ·˜ ¤ÎÙÔÙÂ Û˘Ó‹-ıË Ú·ÎÙÈ΋, Ô˘ ÂÈ˙ËÙÔ‡Û·Ó ÙfiÛÔ ÔÈ µ˘˙·ÓÙÈÓÔ› fiÛÔ Î·È ÔÈ §·Ù›ÓÔÈ47.

∏ ÚÔÛÊÔÚ¿ ‰ÒÚˆÓ ·ÔÙÂÏÔ‡Û ÛËÌ·ÓÙÈ΋ ÏÂ˘Ú¿ Ù˘ Û‡Ó·„˘ Û˘Á-ÁÂÓÈÎÒÓ ‰ÂÛÌÒÓ Ô˘ Ô‰ËÁÔ‡Û·Ó ÛÂ Û˘ÌÌ·¯›·. π‰È·›ÙÂÚ· ÛÙËÓ ÂÚ›ÙˆÛËÙˆÓ Û˘ÌÌ·¯ÈÒÓ Ô˘ ÂÈÛÊÚ·Á›˙ÔÓÙ·Ó Ì Á¿ÌÔ, ‰ÒÚ· ·ÓÙ·ÏÏ¿ÛÛÔÓÙ·Ó Ùfi-ÛÔ Î·Ù¿ ÙË ‰È¿ÚÎÂÈ· ÙˆÓ ‰È·Ú·ÁÌ·Ù‡ÛˆÓ, fiÛÔ Î·È Î·Ù¿ ÙËÓ Ù¤ÏÂÛËÙÔ˘ Á¿ÌÔ˘Ø ‰ÒÚ· ÚÔÛʤÚÔÓÙ·Ó ÛÙË Ó‡ÊË Î·È ÛÙÔÓ Á·ÌÚfi, ÂÓÒ È‰È·›ÙÂ-ÚË ÛËÌ·Û›· Î·È ·Í›· ›¯Â Ë Úԛη Ù˘ Ó‡Ê˘48. ÷ڷÎÙËÚÈÛÙÈÎfi ·Ú¿-‰ÂÈÁÌ· ·ÔÙÂÏ› Ë Úԛη Ô˘ ¤‰ˆÛÂ Ô ·˘ÙÔÎÚ¿ÙÔÚ·˜ ª·ÓÔ˘‹Ï ∞’ ∫Ô-ÌÓËÓfi˜ (1143-1180) ÛÙËÓ ·ÓÈ„È¿ ÙÔ˘ £ÂÔ‰ÒÚ· fiÙ·Ó Û˘ÌÊÒÓËÛ ӷ ÙËÓ·ÓÙÚ¤„ÂÈ Ì ÙÔÓ ‚·ÛÈϤ· Ù˘ πÂÚÔ˘Û·Ï‹Ì µ·Ï‰Ô˘˝ÓÔ °’ (1143-1163) (ÔÁ¿ÌÔ˜ ÙÔ˘˜ ÙÂϤÛÙËΠÙÔ 1158): 100.000 ¯Ú˘Û¿ ˘¤Ú˘Ú·, ÂÈϤÔÓ10.000 ̆ ¤Ú˘Ú· ÁÈ· Ù· ¤ÍÔ‰· ÙÔ˘ Á¿ÌÔ˘, Î·È ‰ÒÚ· ·Í›·˜ 40.000 ̆ ÂÚ‡-ÚˆÓ Ô˘ ÂÚÈÂÏ¿Ì‚·Ó·Ó ¯Ú˘Ûfi, ÔχÙÈÌÔ˘˜ Ï›ıÔ˘˜, ÂÓ‰‡Ì·Ù·, Ì·ÚÁ·ÚÈ-Ù¿ÚÈ·, Ù¿ËÙ˜, ÌÂٷ͈ٿ Î·È ÔÏ˘ÙÂÏ‹ Û·Ë49. ∞˘Ù‹ Ë ÂÓÙ˘ˆÛȷ΋, ÙÔÏÈÁfiÙÂÚÔ, Úԛη ·Ó·ÌÊ›‚ÔÏ· ‰È·ÙÚ¿ÓˆÓ ÙË ‰‡Ó·ÌË Î·È ÙÔÓ Ì˘ıÒ‰ËÏÔ‡ÙÔ Ù˘ µ˘˙·ÓÙÈÓ‹˜ ·˘ÙÔÎÚ·ÙÔÚ›·˜, ·ÓÙÈÚÔۈ‡ÔÓÙ·˜ ¤Ó· ÙÂÚ¿-ÛÙÈÔ ÔÛfi Ô˘ Ê˘ÛÈο ‰ÂÓ ÚÔÛÊÂÚfiÙ·Ó ̄ ˆÚ›˜ ·ÓÙ¿ÏÏ·ÁÌ·: Ì ÙË Û˘ÌÌ·-¯›· Ô˘ ÂÈÛÊÚ·Á›ÛÙËΠ̤ۈ ·˘ÙÔ‡ ÙÔ˘ Á¿ÌÔ˘, Ô ª·ÓÔ˘‹Ï ∞’ ∫ÔÌÓËÓfi˜·Ô‰Â¯fiÙ·Ó ·Ê’ ÂÓfi˜ ÙË ‰¤ÛÌ¢ÛË Ó· ˘ÔÛÙËÚ›ÍÂÈ ÙÔ Ï·ÙÈÓÈÎfi ‚·Û›ÏÂÈÔÙ˘ πÂÚÔ˘Û·Ï‹Ì – ·Ô‰ÂÈÎÓ‡ÔÓÙ·˜ ̤ۈ Î·È Ù˘ Úԛη˜ fiÙÈ ‰È¤ıÂÙ ÙÔ˘˜fiÚÔ˘˜ ÁÈ· Ó· ÙÔ Ú¿ÍÂÈ –, ·Ê’ ÂÙ¤ÚÔ˘ fï˜ ·ÔÛÎÔÔ‡Û ÛÙËÓ ¤ÓÙ·ÍËÙÔ˘ ‚·ÛÈÏ›Ԣ ·˘ÙÔ‡ ÛÙË ‚˘˙·ÓÙÈÓ‹ ÛÊ·›Ú· ÂÈÚÚÔ‹˜50.

ŒÓ· ‰ÒÚÔ, ˆÛÙfiÛÔ, ‰ÂÓ ‹Ù·Ó ··Ú·›ÙËÙ· οÙÈ ˘ÂÚ‚ÔÏÈο ·ÎÚÈ‚fi ‹·Û˘Ó‹ıÈÛÙÔ. ∫·È ¤Ó· Ê·ÈÓÔÌÂÓÈο Ù·ÂÈÓfi Î·È Û˘ÓËıÈṲ̂ÓÔ Â›‰Ô˜, fiˆ˜ÙÔ ÛÈÙ¿ÚÈ, ÌÔÚÔ‡Û ӷ ·ÔÙÂϤÛÂÈ ‰ÒÚÔ. ∂Ó‰ÂÈÎÙÈ΋ Â›Ó·È ÙÔÓ 11Ô ·ÈÒÓ·Ë ÂÚ›ÙˆÛË ÙÔ˘ ∫ˆÓÛÙ·ÓÙ›ÓÔ˘ £’ ªÔÓÔÌ¿¯Ô˘ (1042-1055), Ô ÔÔ›Ô˜

O ƒ√§√™ T√À ¢øƒ√À ™∆∏ µÀ∑∞¡∆π¡∏ ¢π¶§øª∞∆π∞ 213

47. ∫. ¡ÈÎÔÏ¿Ô˘, µ˘˙·ÓÙÈÓ¿ ‚·ÛÈÏÈο Û˘ÓÔÈΤÛÈ· «ÌÂÙ’ àÏÏÔÊ‡ÏˆÓ Î·d àÏÏÔÁÏÒÛÛˆÓ» (7Ô˜-11Ô˜ ·È.) [∆Ô µ˘˙¿ÓÙÈÔ Î·È ÔÈ •¤ÓÔÈ, 4], ∞ı‹Ó· 2000, ÛÛ. 16-17.

48. °È· ÙȘ ÚԛΘ ÙˆÓ ‚˘˙·ÓÙÈÓÒÓ ÚÈÁÎÈÈÛÛÒÓ, ‚Ï. Macrides, fi.., ÛÛ. 277-279.49. Willermi Tyrensis archiepiscopi, Historia rerum in partibus transmarinis gestarum 18.22, ÛÙÔ

Recueil des historiens des Croisades, Historiens occidentaux, Ù. I/2, ¶·Ú›ÛÈ 1844, ÛÛ. 857-858:Dotis autem quantitas erat in centum millibus hyperperorum, justi ponderis, exceptis decem aliisejusdem monetae millibus, quos dominus Imperator ad opus nuptialium expensarum liberaliterconcessit; et, excepto mundo virginali, in quo tam in auro, quam in gemmis, vestibus etmargaritis, tapetis et holosericis, vasis quoque pretiosis, quadraginta millia justa aestimationepoterant computari. µÏ. A. P. Kazhdan – A. W. Epstein, ∞ÏÏ·Á¤˜ ÛÙÔÓ ‚˘˙·ÓÙÈÓfi ÔÏÈÙÈÛÌfiηٿ ÙÔÓ 11Ô Î·È 12Ô ·ÈÒÓ·, ÌÙÊÚ. ∞. ¶·¿˜, ∞ı‹Ó· 1997, Û. 101.

50. P. Magdalino, The Empire of Manuel I Komnenos, 1143-1180, ∫·›ÌÚÈÙ˙ 1993, ÛÛ. 69-70.

Page 62: Ιστορία Ε΄ 7.38. ΄΄Η διπλωματία των Βυζαντινών΄΄

¤ÛÙÂÈÏ ¤Ó· ÊÔÚÙ›Ô ÛÈÙ·ÚÈÔ‡ ÛÙËÓ ∞›Á˘ÙÔ Û ÂÚ›Ô‰Ô ÏÈÌÔ‡51. ∞˘Ùfi Ô˘‰ÂÓ Á›ÓÂÙ·È ·Ì¤Ûˆ˜ ·ÓÙÈÏËÙfi Ì ٷ Û˘ÓËıÈṲ̂ӷ ›‰Ë, fiˆ˜ ÙÔ ÛÈÙ¿ÚÈÛÙËÓ ÚÔÎÂÈ̤ÓË ÂÚ›ÙˆÛË – ·ÏÏ¿ Î·È Ì ٷ ÂÚÈÛÛfiÙÂÚÔ ·ÎÚÈ‚¿ ›‰Ë –,Â›Ó·È fiÙÈ ÌÔÚÔ‡Û·Ó Ó· ˘Ô‰ËÏÒÓÔ˘Ó ÁÈ· ÙÔÓ ·ÔÛÙÔϤ· ÙÔ˘ ‰ÒÚÔ˘ ÙËÓ·Ó·ÁÓÒÚÈÛË Ù˘ ·Ó¿Á΢ ÙÔ˘ ·Ú·Ï‹ÙË ÁÈ· ÙÔ Û˘ÁÎÂÎÚÈ̤ÓÔ Â›‰Ô˜: Ì¿ÏÏ· ÏfiÁÈ·, fiÙÈ ·˘Ùfi˜ Ô˘ ¤ÛÙÂÏÓ ÙÔ ÛÈÙ¿ÚÈ, ÛÙËÓ ÚÔÎÂÈ̤ÓË ÂÚ›ÙˆÛË,·Ó·ÁÓÒÚÈ˙ fiÙÈ ÙÔ Â›¯Â ·Ó¿ÁÎË ÂΛÓÔ˜ Ô˘ ı· ÙÔ Ï¿Ì‚·ÓÂ. ∆Ô ÁÂÁÔÓfi˜·˘Ùfi Û˘¯Ó¿ ‰ËÌÈÔ˘ÚÁÔ‡ÛÂ, fiˆ˜ Á›ÓÂÙ·È ·ÓÙÈÏËÙfi, ÙȘ ηٿÏÏËϘ Û˘Ó-ı‹Î˜ ÁÈ· Ì›· ÌÂÏÏÔÓÙÈ΋ Î·È ÂÈÙ˘¯Ë̤ÓË ÂÌÔÚÈ΋ Û¯¤ÛË52.

¶Èı·Ófiٷٷ ÛÙÔ ‰ÒÚÔ Ô˘ ÌfiÏȘ ·Ó·Ê¤Ú·ÌÂ, ÙÔ ÊÔÚÙ›Ô ÛÈÙ·ÚÈÔ‡ ÚÔ˜ÙË ‰ÔÎÈÌ·˙fiÌÂÓË ·fi ÏÈÌfi ∞›Á˘ÙÔ, ÔÊ›ÏÂÙ·È Ë ·ÔÛÙÔÏ‹ ÛÙÔÓ ·˘ÙÔÎÚ¿-ÙÔÚ· ∫ˆÓÛÙ·ÓÙ›ÓÔ ªÔÓÔÌ¿¯Ô, ÙÔ 1053, ÂÓfi˜ ÂϤʷÓÙ· Î·È ÌÈ·˜ ηÌËÏÔ-¿Ú‰·Ï˘ ·fi ÙÔÓ º·ÙÈÌ›‰Ë ̄ ·Ï›ÊË Ù˘ ∞ÈÁ‡ÙÔ˘ ·Ï-ªÔ˘ÛÙ·ÓÛ›Ú (1036-1094). ∞˘Ù¿ Ù· Â͈ÙÈο ÁÈ· ÙÔ˘˜ µ˘˙·ÓÙÈÓÔ‡˜ ˙Ò·, Î·È ¿Ú· ÂÍ·ÈÚÂÙÈοÔχÙÈÌ· ‰ÒÚ·, ·ÔÙÂÏÔ‡Û·Ó fiˆ˜ Ê·›ÓÂÙ·È ÌÈ· ·ÓÙ·fi‰ÔÛË, ¤Ó· ·ÓÙ›-‰ˆÚÔ. ∆Ô ÁÂÁÔÓfi˜ ·˘Ùfi ηٷÁÚ¿ÊÔ˘Ó ÔÈ µ˘˙·ÓÙÈÓÔ› Û˘ÁÁÚ·Ê›˜ ªÈ¯·‹Ï∞ÙÙ·ÏÂÈ¿Ù˘, πˆ¿ÓÓ˘ ™Î˘Ï›Ù˙˘ Î·È ªÈ¯·‹Ï °Ï˘Î¿˜53. ∂ӉȷʤÚÔÓ, ›-Û˘, ·ÚÔ˘ÛÈ¿˙ÂÈ Ë ·Ú·Ù‹ÚËÛË ÙÔ˘ ªÈ¯·‹Ï æÂÏÏÔ‡ fiÙÈ Û˘ÓËıÈ˙fiÙ·ÓϤÔÓ ‰Èψ̷ÙÈο ‰ÒÚ· ·˘ÙÔ‡ ÙÔ˘ ›‰Ô˘˜ Ó· ·ÓÙÈηıÈÛÙÔ‡Ó Ù· ÈÔ ·-Ú·‰ÔÛȷο, fiˆ˜ ‹Ù·Ó Ù· ÌÂٷ͈ٿ Î·È ÔÈ ÔχÙÈÌÔÈ Ï›ıÔÈ54.

¶Ú¿ÁÌ·ÙÈ, Ù· ¿ÁÚÈ· ‹ Â͈ÙÈο ˙Ò· ‹Ù·Ó Û˘ÓËıÈṲ̂ÓÔ Â›‰Ô˜ ‰Èψ̷-ÙÈÎÔ‡ ‰ÒÚÔ˘ ÛÙÔÓ ÌÂ۷ȈÓÈÎfi ÎfiÛÌÔ. √È µ˘˙·ÓÙÈÓÔ›, ·ÎÔÏÔ˘ıÒÓÙ·˜ ηÈÙË ÚˆÌ·˚΋ ·Ú¿‰ÔÛË, ‰È¤ıÂÙ·Ó ˙ˆÔÏÔÁÈÎÔ‡˜ ΋Ԣ˜, ıËÚÈÔÙÚÔÊ›· ηÈÂÚÈ‚fiÏÈ· Ì ‰È·ÊfiÚˆÓ ÂȉÒÓ ˙Ò·. ∞˘Ùfi ÙÔ ¤ıÈÌÔ, fï˜, ‰ÂÓ ‹Ù·Ó ‚˘˙·-ÓÙÈÓ‹ ·ÔÎÏÂÈÛÙÈÎfiÙËÙ·: Î·È ¿ÏϘ ÌÂ۷ȈÓÈΤ˜ ·˘Ï¤˜ Û˘ÓÙËÚÔ‡Û·Ó¿ÁÚÈ· Î·È Â͈ÙÈο ̇ Ò·. µ¤‚·È·, ȉȷ›ÙÂÚ· ÛÙËÓ ÂÚ›ÙˆÛË ÙˆÓ ¢˘ÙÈÎÔ¢-Úˆ·›ˆÓ Î·È ÙˆÓ µ˘˙·ÓÙÈÓÒÓ, οÔÈ· ·fi ·˘Ù¿ Ù· ̇ Ò· (fiˆ˜ ÏÈÔÓÙ¿ÚÈ·,

214 °ÂÚ¿ÛÈÌÔ˜ ∞. ª¤ÚÈ·ÓÔ˜

51. µÏ. Cutler, «Gifts», fi.., Û. 253Ø N. P. ≈ev√enko, «Wild Animals in the Byzantine Park», ÛÙÔA. Littlewood – H. Maguire – J. Wolschke-Bulmahn (ÂÈÌ.), Byzantine Garden Culture,√˘¿ÛÈÓÁÎÙÔÓ 2002, ÛÛ. 69-86, Âȉ. 77.

52. Cutler, «Gifts», fi.., Û. 253.53. ªÈ¯·‹Ï ∞ÙÙ·ÏÂÈ¿Ù˘, ^πÛÙÔÚ›·, ÂΉ. W. Brunet de Presle – I. Bekker, Michaelis Attaliotae

Historia [Corpus Scriptorum Historiae Byzantinae (= CSHB)], µfiÓÓË 1853, ÛÛ. 48,11-50,11Ø™Î˘Ï›Ù˙˘, fi.., Û. 475,16-17: â¤ÌÊıË ‰b Ù̌á ‚·ÛÈÏÂÖ Î·d âÍ ∞åÁ‡ÙÔ˘ ·Úa ÙÔÜ Ù·‡Ù˘ àÚ¯ËÁÔÜ˙̌áÔÓ âϤʷ˜ ηd ηÌËÏÔ¿Ú‰·ÏÈ˜Ø ªÈ¯·‹Ï °Ï˘Î¿˜, µ›‚ÏÔ˜ ÃÚÔÓÈ΋, ÂΉ. I. Bekker,Michaelis Glycae Annales [CSHB], µfiÓÓË 1836, Û. 597,13-14: ÙfiÙ ‰c ηd ·Úa ÙÔÜ Ùɘ ∞åÁ‡-ÙÔ˘ ôÚ¯ÔÓÙÔ˜ ÛÙ¤ÏÏÂÙ·È Úe˜ ÙeÓ ‚·ÛÈϤ· âϤʷ˜ ˙áÓ Î·d ηÌËÏÔ¿Ú‰·ÏȘ. µÏ. ≈ev√enko,«Wild Animals», fi.., Û. 77Ø Kazhdan – Epstein, fi.., Û. 239.

54. ªÈ¯·‹Ï æÂÏÏfi˜, Orationes panegyricae 1, ÂΉ. G. T. Dennis [Bibliotheca ScriptorumGraecorum et Romanorum Teubneriana], ™ÙÔ˘ÙÁ¿Ú‰Ë - §ÂÈ„›· 1994: §fiÁÔ˜ Âå˜ ÙeÓ ‚·ÛÈϤ·ÎÜÚ ∫ˆÓÛÙ·ÓÙÖÓÔÓ ÙeÓ ªÔÓÔÌ¿¯ÔÓ, ÛÛ. 1-18, Âȉ. 13,261-266.

Page 63: Ιστορία Ε΄ 7.38. ΄΄Η διπλωματία των Βυζαντινών΄΄

¿ÓıËÚ˜, ÂϤʷÓÙ˜, ηÌËÏÔ·Ú‰¿ÏÂȘ Î.¿.) ·ÔÙÂÏÔ‡Û·Ó ‰ÒÚ· ÌÔ˘-ÛÔ˘ÏÌ¿ÓˆÓ ËÁÂÌfiÓˆÓ55. °È· ·Ú¿‰ÂÈÁÌ·, Ô °ÂÒÚÁÈÔ˜ ¶·¯˘Ì¤Ú˘ Ì·˜ÏËÚÔÊÔÚ› fiÙÈ Á‡Úˆ ÛÙÔ 1261 Ô ÛÔ˘ÏÙ¿ÓÔ˜ Ù˘ ∞ÈÁ‡ÙÔ˘ ª·¸Ì¿Ú˜(1260-1277) ¤ÛÙÂÈÏ ÚÂۂ›· Ì Â͈ÙÈο ‰ÒÚ· ÛÙÔÓ µ˘˙·ÓÙÈÓfi ·˘ÙÔ-ÎÚ¿ÙÔÚ· ªÈ¯·‹Ï ∏’ ¶·Ï·ÈÔÏfiÁÔ (1259-1282). √ ÛÔ˘ÏÙ¿ÓÔ˜ ÂÈı˘ÌÔ‡ÛÂÙË Û‡Ó·„Ë ÊÈÏÈÎÒÓ Û¯¤ÛÂˆÓ Î·È ÙËÓ ÂÍ·ÛÊ¿ÏÈÛË ·‰Â›·˜ ‰È¤Ï¢Û˘ ·ÈÁ˘-ÙÈ·ÎÒÓ ÏÔ›ˆÓ ·fi ÙÔ µfiÛÔÚÔ ÌÈ· ÊÔÚ¿ οı ¤ÙÔ˜, Ì ÛÎÔfi ÙË ‰ÈÂÍ·-ÁˆÁ‹ ÂÌÔÚ›Ô˘ ‰Ô‡ÏˆÓ ÛÙÔÓ ∂‡ÍÂÈÓÔ ¶fiÓÙÔ56. ∞Ó¿ÌÂÛ· ÛÙ· ‰ÒÚ· Ô˘·¤ÛÙÂÈÏ ÛÙÔÓ ·˘ÙÔÎÚ¿ÙÔÚ· ‹Ù·Ó Ì›· ηÌËÏÔ¿Ú‰·ÏË, ÙËÓ ÔÔ›· ı·‡-Ì·˙·Ó ÔÈ Î¿ÙÔÈÎÔÈ Ù˘ ∫ˆÓÛÙ·ÓÙÈÓÔ‡ÔÏ˘, ηıÒ˜ ÙÚÈÁ˘ÚÓÔ‡Û ηıËÌÂ-ÚÈÓ¿ ÛÙËÓ ·ÁÔÚ¿ Ù˘ fiÏ˘57! µÏ¤Ô˘ÌÂ, ÏÔÈfiÓ, fiÙÈ ¤Ó· ȉȷ›ÙÂÚÔ ‰ÒÚÔ·ÔÙÂÏÔ‡Û ηϋ ÚÔÛ¤ÁÁÈÛË ·fi ÙËÓ ÏÂ˘Ú¿ ÙÔ˘ ›‰ÔÍÔ˘ ÂÙ·›ÚÔ˘ ÛÙËÓÚÔÛ¿ıÂÈ· ̆ ÔÁÚ·Ê‹˜ Ì›·˜ ÂÌÔÚÈ΋˜ Û˘Ìʈӛ·˜.

∆· Â͈ÙÈο ˙Ò· ˆ˜ ‰ÒÚÔ Û˘ÓÈÛÙÔ‡Ó ÚfiÛÊÔÚÔ ·Ú¿‰ÂÈÁÌ· ÁÈ· ÙËÓ·Ó¿‰ÂÈÍË ÌÂÚÈÎÒÓ ·fi ÙȘ Û˘Ì‚ÔÏÈΤ˜ ‰È·ÛÙ¿ÛÂȘ ÙˆÓ ‰Èψ̷ÙÈÎÒÓ ‰Ò-ÚˆÓ ÌÂÁ¿Ï˘ ·Í›·˜ Î·È Û·ÓÈfiÙËÙ·˜. √ ªÈ¯·‹Ï æÂÏÏfi˜ ¯ÚËÛÈÌÔÔÈ› Û‰‡Ô ÂÁΈÌÈ·ÛÙÈÎÔ‡˜ ÙÔ˘ ÏfiÁÔ˘˜ ÚÔ˜ ÙÔÓ ∫ˆÓÛÙ·ÓÙ›ÓÔ ªÔÓÔÌ¿¯Ô ÙËÓηÌËÏÔ¿Ú‰·ÏË Î·È ÙÔÓ ÂϤʷÓÙ· Ô˘ ÂÛÙ¿ÏËÛ·Ó ̂ ˜ ‰ÒÚ· ·fi ÙÔÓ ̄ ·Ï›-ÊË Ù˘ ∞ÈÁ‡ÙÔ˘, ÚÔÎÂÈ̤ÓÔ˘ Ó· ÚÔ‚¿ÏÂÈ ÙË ‚˘˙·ÓÙÈÓ‹ ·˘ÙÔÎÚ·ÙÔÚÈ΋ȉÂÔÏÔÁ›·. ¢ÈËÁÂ›Ù·È ÙË ÌÂÙ·ÊÔÚ¿ ÙˆÓ ‰‡Ô ̇ ÒˆÓ ÛÙÔÓ πfi‰ÚÔÌÔ Î·È ˆ˜fiÙ·Ó Ô ÂϤʷÓÙ·˜ ÏËÛ›·Û ÙÔ ÛËÌÂ›Ô Ô˘ ηıfiÙ·Ó Ô ∫ˆÓÛÙ·ÓÙ›ÓÔ˜ £’,ÁÔÓ¿ÙÈÛ ÌÚÔÛÙ¿ ÙÔ˘58. √ æÂÏÏfi˜ ̆ ÔÁÚ·ÌÌ›˙ÂÈ fiÙÈ ·˘Ù‹ Ë Î›ÓËÛË Û‚·-ÛÌÔ‡ ÚÔ˜ ÙÔÓ ·˘ÙÔÎÚ¿ÙÔÚ· ¤ÁÈÓ ·fi ÙÔ ÌÂÁ·Ï‡ÙÂÚÔ ˙ÒÔ ÙÔ˘ ÎfiÛÌÔ˘.∆Ô ÂÚÈÛÙ·ÙÈÎfi ·˘Ùfi ¤¯ÂÈ ÁÈ· ÙÔÓ æÂÏÏfi ȉȷ›ÙÂÚË Û˘Ì‚ÔÏÈ΋ ÛËÌ·Û›·Ø·˜ ·ÎÔ‡ÛÔ˘ÌÂ, fï˜, ÙÔÓ ›‰ÈÔ, ·ÔÏ·Ì‚¿ÓÔÓÙ·˜ ÙÔ ··Ú¿ÌÈÏÏÔ ‡ÊÔ˜ ÙÔ˘:

âÁg ‰’ âÓÙÂÜıÂÓ ôÏÏÔ ÙÈ Û˘Ì‚ÔÏÈÎᘠâÓÓÔá, ¬ÙÈ ÛÔÈ Ùɘ Áɘ Ôî Á›Á·ÓÙ˜ ̷͇-ÓÙ˜ – Ô≈Ùˆ ÁaÚ âÁg Ùa˜ ·Ï·Èٿٷ˜ àÚ¯a˜ çÓÔÌ¿˙ˆ – âıÂÏÔÓÙd Ùa˜ ë·˘ÙáÓñÔÛÙÚÒÛÔ˘ÛÈ ÎÂÊ·Ïa˜ ηd ‚Ú·¯ÂÖ à¯ı‹ÛÔÓÙ·È ̄ ·ÏÈÓ̌á ¬÷Ë ‰c ηd ıÂÏ‹ÛÂÈ·˜59.

ªÂ ·˘Ù¿ Ù· ÏfiÁÈ·, Ô˘ ·ÔÙÂÏÔ‡Ó ÌÔÚÊ‹ ·˘ÏÈ΋˜ ÎÔϷΛ·˜, ÙÔÓ›˙ÂÙ·È Ë

55. ≈ev√enko, «Wild Animals», fi.., ÛÛ. 75-81.56. °ÂÒÚÁÈÔ˜ ¶·¯˘Ì¤Ú˘, ™˘ÁÁÚ·ÊÈηd îÛÙÔÚ›·È 3.3, ÂΉ. A. Failler, Georges Pachymérès,

Relations historiques, Ù. π, Á·ÏÏ. ÌÙÊÚ. V. Laurent [CFHB, 24/1], ¶·Ú›ÛÈ 1984, ÛÛ. 237,1-239,5. µÏ. ¡. °. ªÔÛ¯ÔÓ¿˜, «∏ ·ÁÔÚ¿ ÙˆÓ ‰Ô‡ÏˆÓ», ÛÙÔ ÙÔ˘ ȉ›Ô˘ (ÂÈÌ.), ÃÚ‹Ì· Î·È ·ÁÔÚ¿ÛÙËÓ ÂÔ¯‹ ÙˆÓ ¶·Ï·ÈÔÏfiÁˆÓ [∆Ô µ˘˙¿ÓÙÈÔ ™‹ÌÂÚ·, 4], ∞ı‹Ó· 2003, ÛÛ. 249-272, Âȉ. 251-252.

57. ¶·¯˘Ì¤Ú˘, fi.., 3.4, Û. 239,6-28.58. æÂÏÏfi˜, Orationes panegyricae 1, fi.., ÛÛ. 13,267-14,289 Î·È §fiÁÔ˜ 4: ≠∂ÙÂÚÔ˜ ÏfiÁÔ˜ Úe˜ ÙeÓ

·éÙeÓ ‚·ÛÈϤ·, ÛÛ. 55-79, Âȉ. 62,155-165. 59. ™ÙÔ ›‰ÈÔ, 4, Û. 62,165-169.

O ƒ√§√™ T√À ¢øƒ√À ™∆∏ µÀ∑∞¡∆π¡∏ ¢π¶§øª∞∆π∞ 215

Page 64: Ιστορία Ε΄ 7.38. ΄΄Η διπλωματία των Βυζαντινών΄΄

ÂÍÔ˘Û›·, Ë ÂÈÚÚÔ‹ Î·È ÙÔ Î‡ÚÔ˜ ÙÔ˘ ·˘ÙÔÎÚ¿ÙÔÚ· ÛÙȘ ͤÓ˜ ¯ÒÚ˜, ÙˆÓÔÔ›ˆÓ Ù· ˙Ò· ·ÔÙÂÏÔ‡Ó ÙfiÛÔ ·ÓÙÈÚÔÛˆÂ˘ÙÈο ۇ̂ÔÏ·, fiÛÔ Î·È Ô-χÙÈÌ· ‰ÒÚ·60.

º˘ÛÈο, Ô µ˘˙·ÓÙÈÓfi˜ ·˘ÙÔÎÚ¿ÙÔÚ·˜ ÌÔÚÔ‡Û fi¯È ÌfiÓÔ Ó· Ï·Ì‚¿ÓÂÈ,·ÏÏ¿ Î·È Ó· ÚÔÛʤÚÂÈ ̂ ˜ ‰Èψ̷ÙÈÎfi ‰ÒÚÔ Î¿ÔÈÔ È‰È·›ÙÂÚÔ Â›‰Ô˜ ̇ Ò-Ô˘. ÷ڷÎÙËÚÈÛÙÈÎfi ·Ú¿‰ÂÈÁÌ· ·ÔÙÂÏ› ÙÔ ÂÚÈÛÙ·ÙÈÎfi Ô˘ ÂÚÈÁÚ¿-ÊÂÈ Ô ÂÚÈ‚fiËÙÔ˜ ›ÛÎÔÔ˜ ∫ÚÂÌÒÓ·˜ §ÈÔ˘ÙÚ¿Ó‰Ô˜, ·ÂÛÙ·Ï̤ÓÔ˜ÙÔ˘ °ÂÚÌ·ÓÔ‡ ·˘ÙÔÎÚ¿ÙÔÚ· ŸıˆÓ· ∞’ ÙÔ˘ ªÂÁ¿ÏÔ˘ (936-973) ÛÙËÓ∫ˆÓÛÙ·ÓÙÈÓÔ‡ÔÏË ÙÔ 968. ™Â οÔÈÔ Á‡̷ Ô˘ ·Ú¤ıÂÛÂ Ô ·˘ÙÔÎÚ¿ÙÔ-Ú·˜ ¡ÈÎËÊfiÚÔ˜ µ’ ºˆÎ¿˜ (963-969), ÚÒÙËÛ ÙÔÓ §ÈÔ˘ÙÚ¿Ó‰Ô, ·Ó Ô °ÂÚ-Ì·Ófi˜ ·˘ÙÔÎÚ¿ÙÔÚ·˜ ›¯Â ÂÚÈ‚fiÏÈ· Î·È ·Ó ÛÙ· ÂÚÈ‚fiÏÈ· ·˘Ù¿ ›¯Â ÔÓ¿-ÁÚÔ˘˜, ‰ËÏ·‰‹ ¿ÁÚÈÔ˘˜ Á·˚‰¿ÚÔ˘˜, Î·È ¿ÏÏ· ˙Ò·. ŸÙ·Ó Ô §ÈÔ˘ÙÚ¿Ó‰Ô˜ÙÔÓ ‰È·‚‚·›ˆÛ fiÙÈ Ô ŸıˆÓ ›¯Â ÂÚÈ‚fiÏÈ· Ì ‰È¿ÊÔÚ· ˙Ò· ÂÎÙfi˜ ·fiÔÓ¿ÁÚÔ˘˜, Ô ¡ÈÎËÊfiÚÔ˜ ÙÔ˘ › fiÙÈ ı· ÙÔÓ ÍÂÓ·ÁÔ‡Û ÛÙÔ ‰ÈÎfi ÙÔ˘ ÂÚÈ-‚fiÏÈ, ÛÙÔ ÔÔ›Ô ı· ı·‡Ì·˙Â, ÌÂٷ͇ ¿ÏψÓ, Î·È ÙÔ˘˜ ÔÓ¿ÁÚÔ˘˜. √ §ÈÔ˘Ù-Ú¿Ó‰Ô˜ Ô‰ËÁ‹ıËÎÂ, ÏÔÈfiÓ, οÔÈ· ÛÙÈÁÌ‹ ÛÙÔ ÂÚÈ‚fiÏÈ Î·È Â›‰Â ·Ó¿ÌÂ-Û· ÛÙ· ·ÁÚÈfiÁȉ·, ·˘ÙÔ‡˜ Ô˘ ÔÈ ŒÏÏËÓ˜ «ÔÓÔÌ¿˙Ô˘Ó ÔÓ¿ÁÚÔ˘˜». ∏¿Ô„Ë ÙÔ˘ §ÈÔ˘ÙÚ¿Ó‰Ô˘ ‰ÂÓ ‹Ù·Ó ηıfiÏÔ˘ ÎÔϷ΢ÙÈ΋ ÁÈ· ÙÔ˘˜ Û˘-ÁÎÂÎÚÈ̤ÓÔ˘˜ ÔÓ¿ÁÚÔ˘˜ – ÁÈ· ÙÔ˘˜ ÔÔ›Ô˘˜ ÙfiÛÔ Ôχ ̆ ÂÚËÊ·Ó¢fiÙ·Ó Ô¡ÈÎËÊfiÚÔ˜ ºˆÎ¿˜ –, ¯·Ú·ÎÙËÚ›˙ÔÓÙ¿˜ ÙÔ˘˜ ‹ÌÂÚÔ˘˜ Á·˚‰¿ÚÔ˘˜. ∞˘ÙfiÊ˘ÛÈο Ô˘ ·ÚÔ˘ÛÈ¿˙ÂÈ ÂӉȷʤÚÔÓ ÛÙËÓ ÂÚ›ÙˆÛ‹ Ì·˜ ‰ÂÓ Â›Ó·È ÙfiÛÔË ¿Ô„Ë ÙÔ˘ §ÈÔ˘ÙÚ¿Ó‰Ô˘ ÁÈ· ÙÔ˘˜ Á·˚‰¿ÚÔ˘˜, fiÛÔ Ë ·¿ÓÙËÛË Ô˘¤Ï·‚ ·fi ÙÔÓ ŒÏÏËÓ· Û˘ÓÔ‰fi ÙÔ˘. ™Â ÂÈÚˆÓÈ΋ ·Ú·Ù‹ÚËÛË ÙÔ˘ §ÈÔ˘Ù-Ú¿Ó‰Ô˘ fiÙÈ ÔÙ¤ ‰ÂÓ Â›¯Â ‰ÂÈ Ù¤ÙÔÈÔ˘˜ ÔÓ¿ÁÚÔ˘˜ ÛÙË ™·ÍÔÓ›·, Ô Û˘ÓÔ‰fi˜ÙÔ˘ ·¿ÓÙËÛÂ: «Â¿Ó Ô Î‡ÚÈfi˜ ÛÔ˘ [ÂÓÓ. Ô ŸıˆÓ] ˘ÔÙ·¯ı› ÛÙÔÓ ¿ÁÈÔ ·˘-ÙÔÎÚ¿ÙÔÚ· [ÂÓÓ. ÙÔÓ ¡ÈÎËÊfiÚÔ ºˆÎ¿], ı· ÙÔ˘ ‰ÒÛÂÈ ÔÏÏÔ‡˜ Ù¤ÙÔÈÔ˘˜,Î·È ı· Â›Ó·È ÁÈ’ ·˘ÙfiÓ ÌÂÁ¿ÏË ÙÈÌ‹ Ó· ¤¯ÂÈ ÛÙËÓ Î·ÙÔ¯‹ ÙÔ˘ Ú¿ÁÌ·Ù· ԢηÓ›˜ ·fi ÙÔ˘˜ ÚÔηÙfi¯Ô˘˜ ÙÔ˘ ‰ÂÛfiÙ˜ ‰ÂÓ Â›‰Â»61.

√ ¡ÈÎËÊfiÚÔ˜ ºˆÎ¿˜ ÚÔÊ·ÓÒ˜ ıˆÚÔ‡Û ÙÔ˘˜ ÔÓ¿ÁÚÔ˘˜ ÙÔ˘ ͯˆ-ÚÈÛÙ¿ ̇ Ò· Î·È Â›‰Ô˜ ηٿÏÏËÏÔ ÁÈ· Ó· ·ÓÙ·ÏÏ¿ÍÂÈ ¤Ó·˜ ËÁÂÌfiÓ·˜ Ì ¤Ó·Ó¿ÏÏÔÓ. ¢ÂÓ ¤¯ÂÈ, fï˜, ÙfiÛË ÛËÌ·Û›· ÙÔ Â›‰Ô˜ ÙÔ˘ ‰ÒÚÔ˘: ÛÙË ı¤ÛË ÙˆÓ

216 °ÂÚ¿ÛÈÌÔ˜ ∞. ª¤ÚÈ·ÓÔ˜

60. ≈ev√enko, «Wild Animals», fi.., Û. 78.61. §ÈÔ˘ÙÚ¿Ó‰Ô˜ Ù˘ ∫ÚÂÌÒÓ·˜, Relatio de legatione Constantinopolitana 37-38, ÛÙÔ Die Werke

Liudprands von Cremona, ÂΉ. Becker, fi.., ÛÛ. 175-212, Âȉ. 194,20-195,24. µÏ. ≈ev√enko,«Wild Animals», fi.. ÛÛ. 72-73. °È· ÙË ‰È·ÊÔÚÂÙÈ΋ ÌÂÙ·¯Â›ÚÈÛË (¢ÌÂÓ‹˜ ÙÔ 948/949, ‰˘-ÛÌÂÓ‹˜ ÙÔ 968) Ô˘ ̆ ¤ÛÙË Ô §ÈÔ˘ÙÚ¿Ó‰Ô˜ ·fi ÙË ‚˘˙·ÓÙÈÓ‹ ÎÚ·ÙÈ΋ ÂÍÔ˘Û›· ηٿ ÙȘ ‰‡ÔÂÈÛΤ„ÂȘ ÙÔ˘ ÛÙËÓ ∫ˆÓÛÙ·ÓÙÈÓÔ‡ÔÏË ˆ˜ ÚÂÛ‚Â˘Ù‹˜, ‚Ï. §Ô˘ÁÁ‹˜, «µ˘˙·ÓÙÈÓ‹ ‰Èψ-Ì·Ù›·», fi.., ÛÛ. 63-68. µÏ. ›Û˘, C. M. F. Schummer, «Liudprand of Cremona – ADiplomat?», ÛÙÔ Shepard – Franklin (ÂÈÌ.), Byzantine Diplomacy, fi.., ÛÛ. 197-201.

Page 65: Ιστορία Ε΄ 7.38. ΄΄Η διπλωματία των Βυζαντινών΄΄

ÔÓ¿ÁÚˆÓ, ÙˆÓ Â͈ÙÈÎÒÓ Î·È Û¿ÓÈˆÓ ˙ÒˆÓ ÁÂÓÈÎfiÙÂÚ·, ı· ÌÔÚÔ‡Û·ÌÂÓ· ¤¯Ô˘Ì ÌÂٷ͈ٿ, ÈÂÚ¿ Ï›„·Ó·, Û¿ÓÈ· Ì˘Úˆ‰Èο ‹ Ô,Ùȉ‹ÔÙ ¿ÏÏÔÚÔÛ‰›‰ÂÈ Î‡ÚÔ˜ Î·È ÂÈÙÚ¤ÂÈ Û ¤Ó·Ó ËÁÂÌfiÓ· Ó· ͯˆÚ›˙ÂÈ ÌÂٷ͇ ÙˆÓ¿ÏψÓ. ŒÓ· Û¿ÓÈÔ, ͯˆÚÈÛÙfi, ÔχÙÈÌÔ Î·È ÁÂÓÈÎfiÙÂÚ· ·ÍÈÔı·‡Ì·ÛÙÔ·ÓÙÈΛÌÂÓÔ ÌÂÙ·‚È‚¿˙ÂÈ Î¿ÙÈ ·fi ÙË ÌÔÓ·‰ÈÎfiÙËÙ¿ ÙÔ˘ Û ÂΛÓÔÓ Ô˘ ÙÔη٤¯ÂÈ. ∞˘Ù‹ Ë ¤ÎÊ·ÓÛË ÙˆÓ ·ÓÙÈÎÂÈÌ¤ÓˆÓ Ì·˜ ÂÎÊÚ¿˙ÂÈ Ì¤¯ÚÈ Û‹ÌÂÚ·.

øÛÙfiÛÔ, Ë ÔÈÎÈÏ›· ÙˆÓ ‰Èψ̷ÙÈÎÒÓ ÚÔÛÊÔÚÒÓ ‰ÂÓ ÛÙ·Ì·Ù¿ ‰Ò.√ ÕÚ·‚·˜ Û˘ÁÁڷʤ·˜ al-Tabar÷, ÁÚ¿ÊÂÈ fiÙÈ Ô S‰hib al-R&m, ‰ËÏ·‰‹ Ôµ˘˙·ÓÙÈÓfi˜ ·˘ÙÔÎÚ¿ÙÔÚ·˜ πÔ˘ÛÙÈÓÈ·Ófi˜ µ’ (685-695, 705-711), ÈηÓÔÔÈ-ÒÓÙ·˜ ¤Ó· ·›ÙËÌ· ÙÔ˘ √̸¿‰Ë ¯·Ï›ÊË ·Ï-√˘·Ï›ÓÙ (705-715), ÙÔ˘ ¤ÛÙÂÈ-Ï ¯Ú˘Ûfi, ÂηÙfi Ù¯ӛÙ˜ Î·È Û·Ú¿ÓÙ· ÊÔÚÙ›· Ì „ËÊ›‰Â˜62. √È ÚÔÛÊÔ-Ú¤˜ ·˘Ù¤˜ ÂÛÙ¿ÏËÛ·Ó ÁÈ· ÙËÓ ·ÓÔÈÎÔ‰fiÌËÛË ÙÔ˘ ∆Â̤ÓÔ˘˜ ÙÔ˘ ¶ÚÔÊ‹ÙËÛÙË ªÂ‰›Ó·63. ∏ ·Ó¿ÁÎË ÙˆÓ ∞Ú¿‚ˆÓ Ó· ¯ÚËÛÈÌÔÔÈ‹ÛÔ˘Ó ÙË ‚˘˙·ÓÙÈÓ‹‚Ô‹ıÂÈ· ÛÙ· ÌÓËÌÂȷο ÙÔ˘˜ ÔÈÎÔ‰ÔÌ‹Ì·Ù·, ‰ÂÓ ÌÔÚ› ·Ú¿ Ó· ˘Ô‰Ë-ÏÒÓÂÈ fiÙÈ ÔÈ ÌÔ˘ÛÔ˘ÏÌ¿ÓÔÈ ËÁÂÌfiÓ˜ ÙÔÓ 8Ô ·ÈÒÓ· ‰ÂÓ Â›¯·Ó ¿ÏÏË ÂÈÏÔÁ‹·Ú¿ Ó· ·Â˘ı˘ÓıÔ‡Ó ÛÙËÓ ∫ˆÓÛÙ·ÓÙÈÓÔ‡ÔÏË ÁÈ· ÙËÓ ·fiÎÙËÛË Î·ÏÏÈ-Ù¯ÓÈ΋˜ ÂÌÂÈÚ›·˜, ¯ˆÚ›˜ ·˘Ùfi Ó· ÛËÌ·›ÓÂÈ fiÙÈ Ô ÌÔ˘ÛÔ˘ÏÌ·ÓÈÎfi˜ Îfi-ÛÌÔ˜ ÛÙË Û˘Ó¤¯ÂÈ· ‰ÂÓ ·¤ÎÙËÛ ηÏÏÈÙ¯ÓÈ΋ ·˘ÙÔÓÔÌ›·. ∏ ·ÔÛÙÔÏ‹·˘ÙÒÓ ÙˆÓ ‰ÒÚˆÓ, ı· Û˘Ì‚fiÏÈ˙ ÁÈ· ÙÔ˘˜ ÌÂÓ µ˘˙·ÓÙÈÓÔ‡˜ ÙË ÁÂÓÓ·ÈÔ‰ˆ-Ú›· ÙÔ˘ ·˘ÙÔÎÚ¿ÙÔÚ·, ÁÈ· ÙÔ˘˜ ‰Â ÕÚ·‚˜ ÙËÓ ÂÈÎÔ˘Ú›· ÙˆÓ µ˘˙·ÓÙÈÓÔ‡·˘ÙÔÎÚ¿ÙÔÚ· ÚÔ˜ ÙÔÓ ̄ ·Ï›ÊË64.

∂ÓÙÔ‡ÙÔȘ, ÙÔ ÛÙÔÈ¯Â›Ô ÛÙÔ ÔÔ›Ô ı¤ÏÔ˘Ì ӷ ÂÈÛÙ‹ÛÔ˘Ì ÙËÓ ÚÔÛÔ-¯‹ Â›Ó·È Ë ÂÍ·ÁˆÁ‹ ÙÔ˘ ÂȉÈÎÂ˘Ì¤ÓÔ˘ ‹ ·ÓÂȉ›Î¢ÙÔ˘ ·ÓıÚÒÈÓÔ˘ ‰˘Ó·ÌÈ-ÎÔ‡ ·fi ÙË ÌÈ· ̄ ÒÚ· ÛÙËÓ ¿ÏÏË65. ∆Ô ÂÚÈÛÙ·ÙÈÎfi ·˘Ùfi ‰ÂÓ Â›Ó·È ÙÔ ÌÔÓ·-‰ÈÎfi Ô˘ ηٷÁÚ¿ÊÂÙ·È: ÁÓˆÚ›˙Ô˘Ì fiÙÈ µ˘˙·ÓÙÈÓÔ› Ù¯ӛÙ˜ ¤¯Ô˘Ó Û˘Ì-‚¿ÏÂÈ Ô˘ÛÈ·ÛÙÈο ÛÙËÓ ·Ó¤ÁÂÚÛË Î·È ¿ÏÏˆÓ ÔÈÎÔ‰ÔÌËÌ¿ÙˆÓ ÛÙÔÓ ÌÔ˘-ÛÔ˘ÏÌ·ÓÈÎfi – Î·È fi¯È ÌfiÓÔ66 – ÎfiÛÌÔ. Œ¯ÂÈ ‰È·Ù˘ˆı› Ì¿ÏÈÛÙ· fiÙÈ ¤Ó·˜ÂÈÛΤÙ˘ µ˘˙·ÓÙÈÓfi˜ Ù¯ӛÙ˘ ‰›‰·Í ÙËÓ Ù¤¯ÓË ÙÔ˘ „ËÊȉˆÙÔ‡ Û ÓÙfi-

62. µÏ. H. A. R. Gibb, «Arab-Byzantine Relations under the Umayyad Caliphate», DOP 12(1958), ÛÛ. 219-233, Âȉ. 225-229Ø O. Grabar, «The Shared Culture of Objects», ÛÙÔ Maguire(ÂÈÌ.), Byzantine Court Culture, fi.., ÛÛ. 115-129, Âȉ. 117Ø Cutler, «Gifts», fi.., Û. 254.

63. √ Cutler, «Gifts», fi.., Û. 254, ıˆÚ› fiÙÈ Ë Ì·ÚÙ˘Ú›· ÙÔ˘ al-Tabar÷ Û¯ÂÙ›˙ÂÙ·È Ì ÙÔ ∆¤ÌÂ-ÓÔ˜ ÙÔ˘ ¶ÚÔÊ‹ÙË ÛÙË ªÂ‰›Ó·, Î·È fi¯È Ì ÙÔ ªÂÁ¿ÏÔ ∆¤ÌÂÓÔ˜ Ù˘ ¢·Ì·ÛÎÔ‡.

64. µÏ. M. Angold, µ˘˙¿ÓÙÈÔ. ∏ Á¤Ê˘Ú· ·fi ÙËÓ ∞Ú¯·ÈfiÙËÙ· ÛÙÔ ªÂÛ·›ˆÓ·, ÌÙÊÚ. ª. ¶·¿,∞ı‹Ó· 2003, Û. 131.

65. ∞˜ ı˘ÌËıԇ̠¤Ó· ·fi Ù· ·Ï·ÈfiÙÂÚ· ÁÓˆÛÙ¿ ·Ú·‰Â›ÁÌ·Ù· Ô˘ ·Ú¤¯ÂÈ Ë ¶·Ï·È¿ ¢È·-ı‹ÎË, ÛÙËÓ ÔÔ›· ·Ó·Ê¤ÚÂÙ·È fiÙÈ Ô ™ÔÏÔÌÒÓÙ·˜ ̇ ‹ÙËÛÂ Î·È ¤Ï·‚ ·fi ÙÔÓ ‚·ÛÈϤ· Ù˘ ∆‡-ÚÔ˘ ÃÈÚ¿Ì ̆ ÏÈο Î·È ÂÚÁ¿Ù˜ ÁÈ· ÙËÓ ·ÓÔÈÎÔ‰fiÌËÛË ÙÔ˘ ¡·Ô‡ (°’ µ·ÛÈÏ. 5.16-6.2).

66. °È· ·Ú¿‰ÂÈÁÌ·, Ô Ó·fi˜ ÙÔ˘ ∞Á›Ô˘ ª¿ÚÎÔ˘ ÛÙË µÂÓÂÙ›· ·ÓÂÁ¤ÚıËÎÂ Î·È ‰È·ÎÔÛÌ‹ıËÎÂÂÛˆÙÂÚÈο ·fi µ˘˙·ÓÙÈÓÔ‡˜ Ù¤ÎÙÔÓ˜, Ù¯ӛÙ˜ Î·È Î·ÏÏÈÙ¤¯Ó˜, ηٿ ÙÔ ÚfiÙ˘Ô ÙÔ˘ Ó·Ô‡

O ƒ√§√™ T√À ¢øƒ√À ™∆∏ µÀ∑∞¡∆π¡∏ ¢π¶§øª∞∆π∞ 217

Page 66: Ιστορία Ε΄ 7.38. ΄΄Η διπλωματία των Βυζαντινών΄΄

ÈÔ˘˜ ÂÚÁ¿Ù˜ ÛÙËÓ ∫fiÚ‰Ô‚·67. ŸÌˆ˜, ÔÈ ÂÍ·ÁˆÁ¤˜ ÂÍÂȉÈÎÂ˘Ì¤ÓÔ˘ ·Ó-ıÚÒÈÓÔ˘ ‰˘Ó·ÌÈÎÔ‡ ›¯·Ó ÙÂÚ¿ÛÙÈÔ ·ÓÙ›ÎÙ˘Ô ÛÙË ‚ÈÔÙ¯ӛ·, ÛÙËÓ Ù¤¯ÓËÎ·È ÙËÓ ÔÈÎÔÓÔÌ›· ÙˆÓ ÂÚÈÔ¯ÒÓ Ô˘ ¤Êı·Ó·Ó. ªÂ ·˘Ù¤˜ ÂÈÙ˘Á¯·ÓfiÙ·ÓÛËÌ·ÓÙÈ΋ ÌÂÙ·ÊÔÚ¿ Ù¯ÓÔÁÓˆÛ›·˜ Î·È Î·ÏÏÈÙ¯ÓÈ΋˜ ÂÌÂÈÚ›·˜. ∂›-Û˘, ÔÈ ÈηÓfiÙËÙ˜ Î·È Ë ·Ù‹ ̆ ÏÈ΋ Û˘Ì‚ÔÏ‹ ÂÓfi˜ ÂÈÛΤÙË Ù¯ӛÙË ÌÔ-ÚÔ‡Û·Ó Ó· ÚÔηϤÛÔ˘Ó ÙË ˙‹ÙËÛË Î·È ¿ÏÏˆÓ Ù¯ÓÈÙÒÓ ‹ ÙÔ˘Ï¿¯ÈÛÙÔÓ Ó·˘ÔÎÈÓ‹ÛÔ˘Ó ÌÂÁ·Ï‡ÙÂÚË ̇ ‹ÙËÛË ÙˆÓ ̆ ÏÈÎÒÓ ÂÎÂ›ÓˆÓ Ô˘ Ô Ù¯ӛÙ˘ ¤Ì·-ı ÛÙÔ˘˜ ÓÙfiÈÔ˘˜ Ó· «‰·Ì¿˙Ô˘Ó». ∞˘Ùfi ÛËÌ·›ÓÂÈ fiÙÈ Ë ˙‹ÙËÛË Î·È Ë Û˘-Ó·ÎfiÏÔ˘ıË ÂÈÛ·ÁˆÁ‹ ˘ÏÈÎÒÓ ı· ÂËÚ¤·˙ Û οÔÈÔ ‚·ıÌfi ÙÔ ›‰ÈÔ ÙÔÂÌfiÚÈÔ68. √È µ˘˙·ÓÙÈÓÔ›, ‚¤‚·È·, ·fi ÙËÓ ÏÂ˘Ú¿ ÙÔ˘˜ ÂÈı˘ÌÔ‡Û·Ó ÙËÓÂÍ·ÁˆÁ‹ ÛÙÔȯ›ˆÓ ÙÔ˘ ÔÏÈÙÈÛÌÔ‡ ÙÔ˘˜, Ô˘ ‰È·ÙÚ¿ÓˆÓ·Ó ÙËÓ ÔÏÈÙÈÛÙÈ-΋ ÙÔ˘˜ ·ÓˆÙÂÚfiÙËÙ· ·ÎfiÌ· Î·È Û ·ÔÌ·ÎÚ˘Ṳ̂ӷ ÛËÌ›· ÙÔ˘ ÙfiÙ ÁÓˆ-ÛÙÔ‡ ÎfiÛÌÔ˘ Î·È ÂÍ¿ÏˆÓ·Ó ÙËÓ ÂÈÚÚÔ‹ ÙÔ˘˜.

∞˘Ùfi Ô˘ ¤¯ÂÈ ÛËÌ·Û›· Ó· ηٷÓÔ‹ÛÔ˘ÌÂ Â›Ó·È fiÙÈ ÔÈ ·ÓÙ·ÏÏ·Á¤˜ ‰È-ψ̷ÙÈÎÒÓ ‰ÒÚˆÓ ‰È¤ıÂÙ·Ó ÔÏÈÙÈΤ˜, ȉÂÔÏÔÁÈΤ˜, Î·È ÔÈÎÔÓÔÌÈΤ˜Ù˘¯¤˜, Ô˘ ÂËÚ¤·˙·Ó fi¯È ÌfiÓÔ ÙËÓ ÏÂ˘Ú¿ ÙÔ˘ ‰ˆÚÂÔ‰fi¯Ô˘, ·ÏÏ¿ ηÈÙËÓ ÏÂ˘Ú¿ ÙÔ˘ ‰ˆÚËÙ‹. ∂ÓÙÔ‡ÙÔȘ, ·˘Ù¤˜ ÔÈ ÂÎÊ¿ÓÛÂȘ ÙˆÓ ‰Èψ̷ÙÈ-ÎÒÓ ‰ÒÚˆÓ ‰ÂÓ Â›Ó·È ¿ÓÙÔÙ ¢‰È¿ÎÚÈÙ˜. ∂›Ó·È ·Ï‹ıÂÈ· fiÙÈ ÛÙȘ ËÁ¤˜˘¿Ú¯ÂÈ ÌÂÁ¿ÏË ·ÓÔÌÔÈÔ̤ÚÂÈ· ÌÂٷ͇ Ù˘ ÂÚÈÁÚ·Ê‹˜ ÙˆÓ ÂȉÒÓ ÙˆÓ‰ÒÚˆÓ Î·È Ù˘ ÂÚÈÁÚ·Ê‹˜ ÙˆÓ ÏÂÈÙÔ˘ÚÁÈÒÓ ÙÔ˘˜, ÁÂÁÔÓfi˜ Ô˘ ·ÓÙ·Ó·-ÎÏ¿Ù·È Î·È ÛÙËÓ ·ÚÔ‡Û· ÌÂϤÙË. °È’ ·˘ÙfiÓ ÙÔÓ ÏfiÁÔ, Û˘¯Ó¿ ··ÈÙ›ٷÈÌÈ· ÚÔÛÂÎÙÈÎfiÙÂÚË ·Ó¿ÁÓˆÛË ÚÔÎÂÈ̤ÓÔ˘ Ó· ·Ó·‰˘ıÔ‡Ó ÔÈ ÏÂÈÙÔ˘Ú-Á›Â˜ ÙˆÓ ‰ÒÚˆÓ. ªÂÙ¿ ÙËÓ Î·Ù¿ÏË„Ë ÙÔ˘ ™ÈÚÌ›Ô˘ ·fi ÙÔ˘˜ ∞‚¿ÚÔ˘˜ ÙÔ582, ·ÛË̤ÓÈ· ÛÎÂ‡Ë Î·È ÎÂÓÙËÙ¿ ÂÓ‰‡Ì·Ù· ·ÔÙ¤ÏÂÛ·Ó ÙËÓ ÂÙ‹ÛÈ· ̄ ÔÚË-Á›· ÙˆÓ µ˘˙·ÓÙÈÓÒÓ ÛÙÔ˘˜ ∞‚¿ÚÔ˘˜69 – Ô˘ ‚¤‚·È· ÛÙËÓ ÂÚ›ÙˆÛË ·˘Ù‹Â›Ó·È ‰˘Û¯ÂÚ‹˜ Ë ‰È¿ÎÚÈÛË ‰ÒÚÔ˘ Î·È ÊfiÚÔ˘ ˘ÔÙ¤ÏÂÈ·˜, ȉȷ›ÙÂÚ· ·ÓÏ¿‚Ô˘Ì ˘’ fi„ÈÓ fiÙÈ ÔÈ ·ÚÔ¯¤˜ Â›Ó·È ÂÚÈÔ‰ÈΤ˜. √ ·˘ÙÔÎÚ¿ÙÔÚ·˜ª·˘Ú›ÎÈÔ˜ (582-602) Û˘ÌÊÒÓËÛ ӷ ÛÙ›ÏÂÈ ÂÈϤÔÓ ÌÈ· ¯Ú˘Û‹ ÎÏ›ÓËÛÙÔÓ ¯·Á¿ÓÔ ÙÔ˘˜70. ∏ ÂÙ‹ÛÈ·, fï˜, ηٷÛ΢‹ ÂÓfi˜ ÌÂÁ¿ÏÔ˘ ·ÚÈıÌÔ‡·ÛË̤ÓÈˆÓ Û΢ÒÓ Î·È ÎÂÓÙËÙÒÓ ˘Ê·ÛÌ¿ÙˆÓ, Ë ·Í›· ÙˆÓ ÔÔ›ˆÓ Û‡Ìʈ-

218 °ÂÚ¿ÛÈÌÔ˜ ∞. ª¤ÚÈ·ÓÔ˜

ÙˆÓ ∞Á›ˆÓ ∞ÔÛÙfiÏˆÓ ÛÙËÓ ∫ˆÓÛÙ·ÓÙÈÓÔ‡ÔÏË. µÏ. ªÔÛ¯ÔÓ¿˜, «∏ ‚ÂÓÂÙÈ΋ ‰Èψ̷-Ù›·», fi.., Û. 168Ø D. M. Nicol, Byzantium and Venice. A Study in Diplomatic and CulturalRelations, ∫·›ÌÚÈÙ˙ 1988, Û. 65.

67. Cutler, «Gifts», fi.., Û. 254.68. ™ÙÔ ›‰ÈÔ, ÛÛ. 254-255. ¶Ú‚Ï. A. Cutler, «The Industries of Art», ÛÙÔ Laiou (ÁÂÓ. ÂÈÌ.), The

Economic History of Byzantium, fi.., Ù. 2, ÛÛ. 555-587, Âȉ. 560.69. £ÂÔʇϷÎÙÔ˜ ™ÈÌÔοÙÙ˘, ^πÛÙÔÚ›·È 1.3.7, ÂΉ. C. de Boor, Theophylacti Simocattae

Historiae, §ÂÈ„›· 1887, Û. 45,10-13: … ‰áÚ· Ï·ÌÚa ÙÔÖ˜ ‚·Ú‚¿ÚÔȘ ·Ú›¯ÔÓÙÔ çÁ‰Ô‹ÎÔÓٿ٠̄ ÈÏÈ¿‰·˜ ̄ Ú˘ÛáÓ Î·ıˆÌÔÏfiÁÔ˘Ó àÓ’ öÙÔ˜ ≤ηÛÙÔÓ ÙÔÖ˜ ‚·Ú‚¿ÚÔȘ âÁηٷ‚¿ÏÏÂÛı·È ‰È’ âÌÔ-Ú›·˜ àÚÁ‡ÚÔ˘ Ù ηd ÔÈΛÏ˘ âÛıÉÙÔ˜.

70. ™ÙÔ ›‰ÈÔ, 1.3.11-12, Û. 46,3-10.

Page 67: Ιστορία Ε΄ 7.38. ΄΄Η διπλωματία των Βυζαντινών΄΄

Ó· Ì ÙÔÓ £ÂÔʇϷÎÙÔ ™ÈÌÔοÙÙË ¤Êı·Ó ٷ 80.000 ̄ Ú˘Û¿ ÓÔÌ›ÛÌ·Ù·, È-ı·ÓfiÓ Ó· ÚÔÛ¤ÊÂÚ ÙfiÓˆÛË ÛÙËÓ ÙÔÈ΋ ‚ÈÔÙ¯ÓÈ΋ Î·È Î·ÏÏÈÙ¯ÓÈ΋·Ú·ÁˆÁ‹. ∞ÎfiÌ· Î·È ·Ó Ù· ·ÓÙÈΛÌÂÓ· ·˘Ù¿ ÚÔ¤Ú¯ÔÓÙ·Ó ·fi Ù· ·˘-ÙÔÎÚ·ÙÔÚÈο ÂÚÁ·ÛÙ‹ÚÈ· Ë Â›‰Ú·ÛË ÌÈ·˜ Ù¤ÙÔÈ·˜ ·Ú·ÁˆÁ‹˜ ı· ˘ÂÚ¤-‚·ÈÓ ٷ fiÚÈ· ÙÔ˘ ¿ÌÂÛÔ˘ ·˘ÙÔÎÚ·ÙÔÚÈÎÔ‡ ÂÚÈ‚¿ÏÏÔÓÙÔ˜71.

∆ÔÓ ÙÂÏÂ˘Ù·›Ô ηÈÚfi Ë ‰È·ÓÔÌ‹ ÙˆÓ ·Á·ıÒÓ Ì¤Ûˆ ÙˆÓ ‰ÒÚˆÓ ¤¯ÂÈÚÔÛÂÏ·ÛÂÈ ÙÔ ÂӉȷʤÚÔÓ ·ÚÎÂÙÒÓ ‚˘˙·ÓÙÈÓÔÏfiÁˆÓ Î·È ÂÍÂÙ¿˙ÂÙ·È˘fi ¤Ó· Ó¤Ô Ú›ÛÌ·. ∞Ó Î·È ·Ï·ÈfiÙÂÚ· Ù· ‰ÒÚ· ÂÎÏ·Ì‚¿ÓÔÓÙ·Ó ˆ˜ ·-Ú·‰ÔÛȷ΋ Ú·ÎÙÈ΋ Ù˘ ‰Èψ̷ÙÈ΋˜ ÂıÈÌÔÙ˘›·˜ ÛÙË ‚˘˙·ÓÙÈÓ‹ Î·È Û¿ÏϘ ·˘Ï¤˜, Ë ÏÂÈÙÔ˘ÚÁ›· ÙÔ˘˜ ‰ÂÓ ıˆÚÂ›Ù·È Ï¤ÔÓ ÌfiÓÔ ÂıÈÌÔÙ˘È΋ ‹ÔÏÈÙÈ΋, ·ÏÏ¿, ÂÎÙfi˜ ÙˆÓ ¿ÏψÓ, Î·È ÔÈÎÔÓÔÌÈ΋.

∏ ÚˆÙÔfiÚÔ˜ ÂÚÁ·Û›· ÙÔ˘ °¿ÏÏÔ˘ ·ÓıÚˆÔÏfiÁÔ˘ ª·ÚÛ¤Ï ªˆ˜(Marcel Mauss), Ô˘ ¤¯ÂÈ ÌÂÙ·ÊÚ·ÛÙ› Î·È ÛÙ· ÂÏÏËÓÈο, Ì ÙÔÓ Ù›ÙÏÔ: ∆Ô‰ÒÚÔ. ªÔÚʤ˜ Î·È ÏÂÈÙÔ˘ÚÁ›Â˜ Ù˘ ·ÓÙ·ÏÏ·Á‹˜ ÛÙȘ ·Ú¯·˚Τ˜ ÎÔÈӈӛ˜72,¤¯ÂÈ ÚÔÛʤÚÂÈ ÔÏÏ¿ ÛÙËÓ Î·Ù·ÓfiËÛË ÙÔ˘ Ì˯·ÓÈÛÌÔ‡ Ù˘ ·ÓÙ·ÏÏ·Á‹˜‰ÒÚˆÓ ÁÂÓÈÎfiÙÂÚ·. ∞˘Ùfi Ô˘ ÙfiÓÈÛÂ Ô ªˆ˜, ÌÂÏÂÙÒÓÙ·˜ ÙÔ˘˜ Èı·ÁÂÓ›˜ Ù˘¶ÔÏ˘ÓËÛ›·˜, Ù˘ ªÂÏ·ÓËÛ›·˜ Î·È Ù˘ µÔÚÂÈÔ‰˘ÙÈ΋˜ ∞ÌÂÚÈ΋˜, ›ӷÈ, ÌÂ-ٷ͇ ¿ÏψÓ, Ë ÎÔÈÓˆÓÈο ̆ Ô¯ÚˆÙÈ΋ ʇÛË ÙÔ˘ ‰ÒÚÔ˘ Î·È ÙÔ˘ ·ÓÙ›‰ˆÚÔ˘,¤Ó· Û‡ÛÙËÌ· Ô˘ ÂÚÈÏ·Ì‚¿ÓÂÈ ÙÚÂȘ ÂıÈÌÔÙ˘ÈΤ˜ ˘Ô¯ÚÂÒÛÂȘ: ÙËÓ ˘Ô-¯Ú¤ˆÛË Ù˘ ÚÔÛÊÔÚ¿˜, Ù˘ ·Ô‰Ô¯‹˜, Î·È Ù˘ ·ÓÙ·fi‰ÔÛ˘ ÙÔ˘ ‰ÒÚÔ˘73.√ ªˆ˜ ıÂÒÚËÛ fiÙÈ Ë ·ÓÙ·ÏÏ·Á‹ ‰ÒÚˆÓ ÂÓ¤¯ÂÈ ÔÈÎÔÓÔÌÈο ÛÙÔȯ›·, ·ÏÏ¿Û η̛· ÂÚ›ÙˆÛË ‰ÂÓ ÛÙËÚ›˙ÂÙ·È ÛÙËÓ ¤ÓÓÔÈ· Ù˘ ÔÈÎÔÓÔÌÈ΋˜ ·ÓÙ·ÏÏ·-Á‹˜, fiˆ˜ ÙË ¯ÚËÛÈÌÔÔÈԇ̠ÛÙ· Û‡Á¯ÚÔÓ· ÔÈÎÔÓÔÌÈο. ∆Ô Î›ÓËÙÚÔ Ù˘·ÓÙ·ÏÏ·Á‹˜ ‰ÒÚˆÓ ‰ÂÓ Û˘Ó‰¤ÂÙ·È Ì ÙÔ ÔÈÎÔÓÔÌÈÎfi ΤډԘ, ·ÏÏ¿ Ì ÙÔ Î‡-ÚÔ˜, ÙË ı¤ÛË, ÙËÓ ÙÈÌ‹ Î·È ÙËÓ ÂÁηı›‰Ú˘ÛË ‹ ÙË ‰È·Ù‹ÚËÛË ÈÂÚ·Ú¯ÈÒÓ74.

™ÙÔ˘˜ ÂÚÈÛÛfiÙÂÚÔ˘˜ ‚˘˙·ÓÙÈÓÔÏfiÁÔ˘˜ Ô˘ ¤¯Ô˘Ó ·Û¯ÔÏËı› Ì ÙÔ Â˘-Ú‡ ı¤Ì· ÙˆÓ ‰Èψ̷ÙÈÎÒÓ ‰ÒÚˆÓ ‰ÂÓ Â›Ó·È ¿ÁÓˆÛÙÔ˜ Ô ªˆ˜ Î·È ÙÔ ¤ÚÁÔÙÔ˘. √ÚÈṲ̂ÓÔÈ ¤¯Ô˘Ó ÂÊ·ÚÌfiÛÂÈ ‹ ÚÔÛ·ÚÌfiÛÂÈ ÙȘ ȉ¤Â˜ ÙÔ˘ ªˆ˜ ηȿÏÏˆÓ ÂȉÈÎÒÓ ÛÙÔ Â‰›Ô ÙˆÓ ‚˘˙·ÓÙÈÓÒÓ ‰Èψ̷ÙÈÎÒÓ ‰ÒÚˆÓ75, ÂÓÒ·ÓÙ›ıÂÙ· οÔÈÔÈ ¿ÏÏÔÈ ¤¯Ô˘Ó ·Û΋ÛÂÈ ÎÚÈÙÈ΋ ÛÙËÓ ˘ÈÔı¤ÙËÛË ÙˆÓ Û˘-ÁÎÂÎÚÈÌ¤ÓˆÓ È‰ÂÒÓ76. ¶Ú¿ÁÌ·ÙÈ, ÔÈ ÂÚÈÛÛfiÙÂÚ˜ ·fi„ÂȘ ÙÔ˘ ªˆ˜ ‰ÂÓÌÔÚÔ‡Ó ·˘ÙÔ˘Û›ˆ˜ Ó· ÂÊ·ÚÌÔÛıÔ‡Ó ÛÙËÓ ÂÚ›ÙˆÛË ÙÔ˘ ‚˘˙·ÓÙÈÓÔ‡ ‰È-

71. Cutler, «Gifts», fi.., Û. 271.72. ª. ªˆ˜, ∆Ô ‰ÒÚÔ. ªÔÚʤ˜ Î·È ÏÂÈÙÔ˘ÚÁ›Â˜ Ù˘ ·ÓÙ·ÏÏ·Á‹˜ ÛÙȘ ·Ú¯·˚Τ˜ ÎÔÈӈӛ˜ [µÈ-

‚ÏÈÔı‹ÎË ∫ÔÈÓˆÓÈ΋˜ ∞ÓıÚˆÔÏÔÁ›·˜], ∞ı‹Ó· 1979.73. ™ÙÔ ›‰ÈÔ, ÛÛ. 117-123.74. A. E. Laiou, «Economic and Noneconomic Exchange», ÛÙÔ Ù˘ ȉ›·˜ (ÁÂÓ. ÂÈÌ.), The

Economic History of Byzantium, fi.., Ù. 2, ÛÛ. 681-696, Âȉ. 684.75. µÏ. Cormack, fi.., ÛÛ. 218-236.76. µÏ. Cutler, «Gifts», fi.., ÛÛ. 247-248, 265, 273-274.

O ƒ√§√™ T√À ¢øƒ√À ™∆∏ µÀ∑∞¡∆π¡∏ ¢π¶§øª∞∆π∞ 219

Page 68: Ιστορία Ε΄ 7.38. ΄΄Η διπλωματία των Βυζαντινών΄΄

ψ̷ÙÈÎÔ‡ ‰ÒÚÔ˘. ∫·Ù·Ú¯‹Ó, Ô ªˆ˜ ÂÛÙÈ¿˙ÂÈ ÛÙȘ ·Ú¯·˚Τ˜ ÎÔÈӈӛ˜,ÂÓÒ ÂÌ›˜ ÂÍÂÙ¿˙Ô˘Ì ̛· ÎÔÈÓˆÓ›· ÌÂ۷ȈÓÈ΋. ∂ÈϤÔÓ, fiˆ˜ ¤¯ÂÈ ÙÔ-ÓÈÛÙ›, Â›Ó·È ÂÚÈÛÛfiÙÂÚÔ ¯Ú‹ÛÈÌÔ, ·fi ÙÔ Ó· ÚÔÛ·ı‹ÛÔ˘Ì ӷ Ù·˘Ù›-ÛÔ˘Ì ٷ ‚˘˙·ÓÙÈÓ¿ ‰ÒÚ· Ì ۇÁ¯ÚÔÓ˜ ‹ ·Ú¯·˚Τ˜ Ú·ÎÙÈΤ˜, Ó· ÚÔ-Û·ı‹ÛÔ˘Ì ӷ Ù· ÂÍÂÙ¿ÛÔ˘Ì ̂ ˜ ÈÛÙÔÚÈÎÒ˜ ÂÍ·ÚÙË̤ӷ ·fi Ù· Ï·›ÛÈ·ÛÙ· ÔÔ›· ·Ó·Ù‡¯ıËÎ·Ó Î·È Ì fiÚÔ˘˜ ÙÔ˘ ÔÏÈÙÈÛÌÔ‡ Î·È Ù˘ ÔÈÎÔÓÔÌ›·˜Ô˘ ·ÓÙÈÚÔÛˆÂ‡Ô˘Ó77.

∂ÓÙÔ‡ÙÔȘ, Ë ıÂÒÚËÛË ÙÔ˘ ªˆ˜ ÌÔÚ›, ÙËÚÔ˘Ì¤ÓˆÓ ÙˆÓ ·Ó·ÏÔÁÈÒÓ Î·ÈÌ ȉȷ›ÙÂÚË ÚÔÛÔ¯‹, Ó· Ì·˜ ‚ÔËı‹ÛÂÈ Ó· ηٷÓÔ‹ÛÔ˘Ì ηχÙÂÚ· ÔÚÈ-Ṳ̂Ó˜ Ï¢ڤ˜ Ù˘ ·ÓÙ·ÏÏ·Á‹˜ ‰Èψ̷ÙÈÎÒÓ ‰ÒÚˆÓ, ΢ڛˆ˜ ÌÂٷ͇ ÙˆÓµ˘˙·ÓÙÈÓÒÓ ·˘ÙÔÎÚ·ÙfiÚˆÓ Î·È ÙˆÓ ∞Ú¿‚ˆÓ ¯·ÏÈÊÒÓ. º·›ÓÂÙ·È fiÙÈ Ô Û¯Â-ÙÈο ÌÂÁ¿ÏÔ˜ ·ÚÈıÌfi˜ ‰ÒÚˆÓ Ô˘ ·ÓÙ·ÏÏ¿¯ıËÎ·Ó ÌÂٷ͇ ÙˆÓ µ˘˙·ÓÙÈÓÒÓ·˘ÙÔÎÚ·ÙfiÚˆÓ Î·È ÙˆÓ ∞Ú¿‚ˆÓ ËÁÂÌfiÓˆÓ ¤ÊÂÚ ٷ ¯·Ú·ÎÙËÚÈÛÙÈο ÙÔ˘ÂıÈÌÔÙ˘ÈÎÔ‡ ‰ÒÚÔ˘ Î·È ·ÓÙ›‰ˆÚÔ˘, Ô˘ ¤¯ÂÈ ·Ó·Ï‡ÛÂÈ Ô ªˆ˜, ÂÓÒ ·Ú¿Ï-ÏËÏ· ·ÔÛÎÔÔ‡Û ÛÙËÓ ÂÍ·ÁÔÚ¿ ‹ ÛÙË ‰È·Ù‹ÚËÛË Ù˘ ÂÈÚ‹Ó˘78.

¢ÂÓ ̆ ¿Ú¯ÂÈ, ›Ûˆ˜, ηχÙÂÚÔ ·Ú¿‰ÂÈÁÌ· ·fi ÙËÓ ÂÚ›ÊËÌË ·ÓÙ›‰Ú·-ÛË ÙÔ˘ ∞‚·Û›‰Ë ¯·Ï›ÊË ·Ï-ª·ÌÔ‡Ó (813-833) ÛÙËÓ ·ÔÛÙÔÏ‹ ÂÓfi˜ ‰Ò-ÚÔ˘ ·fi ÙÔÓ µ˘˙·ÓÙÈÓfi ·˘ÙÔÎÚ¿ÙÔÚ· £ÂfiÊÈÏÔ (829-842). √ ¯·Ï›Ê˘, Ìfi-ÏȘ ·ÓÙ›ÎÚÈÛ ÙÔ ‰ÒÚÔ, ÚfiÛÙ·ÍÂ: «™Ù›ÏÙ ÙÔ˘ ¤Ó· ‰ÒÚÔ [ÂÓÓ. ÛÙÔÓ £Âfi-ÊÈÏÔ] ÂηÙfi ÊÔÚ¤˜ Û·Ó ÙÔ ‰ÈÎfi ÙÔ˘, ¤ÙÛÈ ÒÛÙ ӷ ·Ó·ÁÓˆÚ›ÛÂÈ ÙË ‰fiÍ· ÙÔ˘πÛÏ¿Ì Î·È ÙË ̄ ¿ÚË, ÙËÓ ÔÔ›· Ô ∞ÏÏ¿¯ Ì·˜ ̄ ÔÚ‹ÁËÛ ̤۷ ·fi ·˘Ùfi»79. ∏ÊÈÏÔÛÔÊ›· ›Ûˆ ·fi ÌÈ· Ù¤ÙÔÈ· ·ÓÙ·ÏÏ·Á‹ ‰ÒÚˆÓ Â›Ó·È Ì¿ÏÏÔÓ ÔÏÈÙÈ΋·Ú¿ ÔÈÎÔÓÔÌÈ΋80, ÂÚÈÎÏ›ÔÓÙ·˜ ÌÂÁ¿Ï˜ ‰·¿Ó˜ ̄ ˆÚ›˜ ÔÚ·Ùfi ÔÈÎÔÓÔ-ÌÈÎfi fiÊÂÏÔ˜. ™ÙËÓ ∞Ó·ÙÔÏ‹, ȉȷ›ÙÂÚ·, Ê·›ÓÂÙ·È fiÙÈ ̆ ‹Ú¯Â ¤Ó· ÂÚ›ÏÔ-ÎÔ Ù˘ÈÎfi ‰È· ÙÔ˘ ÔÔ›Ô˘ ÂÍÂÙ¿˙ÔÓÙ·Ó Ù· ÔχÙÈÌ· ·ÓÙÈΛÌÂÓ· ηٿ ÙËÓ·ÓÙ·ÏÏ·Á‹ ‰ÒÚˆÓ, Ô‡Ùˆ˜ ÒÛÙ ٷ ‰ÒÚ· ·fi ÙÔÓ µ˘˙·ÓÙÈÓfi ·˘ÙÔÎÚ¿ÙÔÚ·ÚÔ˜ ÙÔÓ ¯·Ï›ÊË, ÁÈ· ·Ú¿‰ÂÈÁÌ·, Ó· ÂÍÈÛÔÚÚÔËıÔ‡Ó ·fi ·ÓÙ›‰ˆÚ·81.ªÂ ·˘Ù‹ ÙË ÏÔÁÈ΋, ÙÔ ÂηÙÔÓÙ·Ï¿ÛÈÔ Û ·Í›· ·ÓÙ›‰ˆÚÔ ÙÔ˘ ·Ï-ª·ÌÔ‡Ó˘ÂÚ¤‚·ÈÓ ÙÔ ‰ÒÚÔ ÙÔ˘ ·˘ÙÔÎÚ¿ÙÔÚ· £ÂfiÊÈÏÔ˘. £· ÌÔÚÔ‡Û·Ì ›Ûˆ˜Ó· ıˆڋÛÔ˘Ì ·˘Ù‹ ÙËÓ Ú·ÎÙÈ΋ ˆ˜ ¤Ó·Ó ·ÓÙ·ÁˆÓÈÛÌfi ÙˆÓ Û˘Ì‚·ÏÏfi-ÌÂÓˆÓ ÌÂÚÒÓ Ì¤Ûˆ ÙˆÓ ‰ÒÚˆÓ, Ì›· ·Ó·›Ì·ÎÙË ·ÓÙÈ·Ú¿ıÂÛË, ÛÙËÓ ÔÔ›·ÙÔ Î·ı¤Ó· ·fi Ù· ‰‡Ô ̤ÚË ÚÔÛ·ı› Ó· Âȉ›ÍÂÈ ÛÙÔ ·ÓÙ›·ÏÔ ‰¤Ô˜ ÙÔ

220 °ÂÚ¿ÛÈÌÔ˜ ∞. ª¤ÚÈ·ÓÔ˜

77. ™ÙÔ ›‰ÈÔ, Û. 265.78. Laiou, «Economic and Noneconomic Exchange», fi.., Û. 692.79. µÏ. ÛÙÔ ›‰ÈÔ, ÛÛ. 692-693Ø Cutler, «Gifts», fi.., Û. 249 ÛËÌ. 11. ¶Ú‚Ï. Grabar, fi.., Û. 117.80. Laiou, «Economic and Noneconomic Exchange», fi.., Û. 692.81. A. E. Laiou, «Exchange and Trade, Seventh-Twelfth Centuries», ÛÙÔ Ù˘ ȉ›·˜ (ÁÂÓ. ÂÈÌ.),

The Economic History of Byzantium, fi.., Ù. 2, ÛÛ. 697-770, Âȉ. 716.

Page 69: Ιστορία Ε΄ 7.38. ΄΄Η διπλωματία των Βυζαντινών΄΄

ÌÂÁ·ÏÂ›Ô ÙÔ˘ Î·È Ó· ÂÈÙ‡¯ÂÈ ÙËÓ Â̤‰ˆÛË Ù˘ ÈÛ¯‡Ô˜ ÙÔ˘82.∂ÓÙÔ‡ÙÔȘ, ·˘Ù‹ Ë ÌË ÔÈÎÔÓÔÌÈÎÔ‡ ¯·Ú·ÎÙ‹Ú· ·ÓÙ·ÏÏ·Á‹ ‰Èψ̷ÙÈ-

ÎÒÓ ‰ÒÚˆÓ ‰ÂÓ ‹Ù·Ó ¿ÌÔÈÚË ÔÈÎÔÓÔÌÈÎÒÓ Û˘ÓÂÂÈÒÓ. Œ¯Ô˘Ó ‹‰Ë Á›ÓÂÈ Î¿-ÔȘ Ó‡ÍÂȘ, ÂÚÈÛÛfiÙÂÚÔ ‹ ÏÈÁfiÙÂÚÔ Úfi‰ËϘ, Û¯ÂÙÈο Ì ÙȘ ÔÈÎÔÓÔÌÈ-Τ˜ «Û˘Ó¤ÂȘ» Ù˘ ·ÚÔ¯‹˜ ÂÓfi˜ ‰ÒÚÔ˘. ∏ ›‰È· Ë ·ÓÙ·ÏÏ·Á‹ ‰ÒÚˆÓ ÌÂ-ٷ͇ ·ÙfiÌˆÓ ·ÔÙÂÏ› Û·ÊÒ˜ ÔÈÎÔÓÔÌÈ΋ ‰ÈÂÚÁ·Û›·, ›Ù ÂÂȉ‹ ÔÏϤ˜ÊÔÚ¤˜ Ë ·Í›· ÙˆÓ ‰ÒÚˆÓ Ô˘ ·ÓÙ·ÏÏ¿ÛÛÔÓÙ·È Â›Ó·È ÌÂÁ¿ÏË (Î·È ÔÏϤ˜ÊÔÚ¤˜ ÙÔ ‰ÒÚÔ ÌÔÚ› Ó· ¤¯ÂÈ ·Í›· Ù¤ÙÔÈ· Ô˘ Ó· ̆ ÂÚ‚·›ÓÂÈ ÙËÓ ·Í›· ÙÔ˘ÛÙËÓ ·ÁÔÚ¿), ›Ù ÂÂȉ‹ ÙÔ ‰ÒÚÔ ÂÈ‚¿ÏÏÂÈ ÛÙÔÓ ·Ô‰¤ÎÙË ÙÔ˘ Ì›· ˘Ô-¯Ú¤ˆÛË, Ë ÂÎÏ‹ÚˆÛË Ù˘ ÔÔ›·˜ Û˘¯Ó¿ ··ÈÙ› Ì›· ÔÈÎÔÓÔÌÈ΋ ‰Ú·ÛÙË-ÚÈfiÙËÙ·. ∏ ·ÓÙ·ÏÏ·Á‹ ‰ÒÚˆÓ ÌÂٷ͇ ÎÚ·ÙÒÓ, ·fi ÙËÓ ¿ÏÏË ÏÂ˘Ú¿, ›ÙÂÁ›ÓÂÙ·È ÂÎÔ˘Û›ˆ˜, ̤۷ ÛÙ· Ï·›ÛÈ· Ù˘ ÂıÈÌÔÙ˘›·˜, ηٿ ÙËÓ ·ÔÛÙÔÏ‹ ‹˘Ô‰Ô¯‹ ÌÈ·˜ ÚÂۂ›·˜, ›Ù ·ÔÙÂÏ› ÌÔÚÊ‹ ÊfiÚÔ˘ ˘ÔÙ¤ÏÂÈ·˜ ‹ ·ÓÙ·-ÌÔÈ‚‹˜ ÁÈ· ÌÈ· Û˘ÌÌ·¯›·, ÂÚÈÎÏ›ÂÈ, fiˆ˜ ›‰·ÌÂ, ÌÂÁ¿Ï· ÔÛ¿83. ∆· ‰È-ψ̷ÙÈο ‰ÒÚ·, Ì¿ÏÈÛÙ· ÛÙËÓ ÂÚ›ÙˆÛË Ô˘ ·ÔÙÂÏÔ‡ÓÙ·È ·fi ·Á·ı¿(ÁÈ· ·Ú¿‰ÂÈÁÌ·, ÌÂٷ͈ٿ, Ì˘Úˆ‰Èο, ÎÔÛÌ‹Ì·Ù·), Û¯ÂÙ›˙ÔÓÙ·È Î·Ù¿ ο-ÔÈÔÓ ÙÚfiÔ Ì ÙËÓ ÔÈÎÔÓÔÌ›· Ù˘ ·ÓÙ·ÏÏ·Á‹˜, ηıÒ˜ ΢ÎÏÔÊÔÚÔ‡Ó ̄ ˆÚ›˜Ó· ¤¯Ô˘Ó ÂÚ¿ÛÂÈ Ì¤Û· ·fi ÙÔ˘˜ Ì˯·ÓÈÛÌÔ‡˜ Ù˘ ·ÁÔÚ¿˜84. ∫·È ÁÓˆÚ›-˙Ô˘Ì fiÙÈ ‰ÂÓ ÂÎÙÂÏÔ‡ÓÙ·Ó fiϘ ÔÈ ·ÓÙ·ÏÏ·Á¤˜ ÌfiÓÔÓ ·fi ÂÌfiÚÔ˘˜85.∂Ì›˜, fï˜, ÔÊ›ÏÔ˘Ì ӷ ›̷ÛÙ ȉȷ›ÙÂÚ· ÚÔÛÂÎÙÈÎÔ› Ì ·˘Ù¤˜ ÙȘ ‰È·-ÛÙ¿ÛÂȘ ÙˆÓ ‰Èψ̷ÙÈÎÒÓ ‰ÒÚˆÓ Î·È Ó· Ï·Ì‚¿ÓÔ˘Ì ¿ÓÙÔÙ ̆ ’ fi„ÈÓ ÙȘ‰È·ÊÔÚ¤˜ Ô˘ ·ÚÔ˘ÛÈ¿˙ÔÓÙ·È ÌÂٷ͇ ÙˆÓ ̄ ÚÔÓÈÎÒÓ ÂÚÈfi‰ˆÓ.

º˘ÛÈο, ÛÎÔfi˜ ·˘Ù‹˜ Ù˘ ÌÂϤÙ˘ ‰ÂÓ Â›Ó·È Ó· ·Ó·‰Â›ÍÂÈ ÙÔ Û‡ÓÔÏÔÙˆÓ ÔÈÎÔÓÔÌÈÎÒÓ Ù˘¯ÒÓ Ù˘ ·ÓÙ·ÏÏ·Á‹˜ ‰Èψ̷ÙÈÎÒÓ ‰ÒÚˆÓ. ™ÎÔfi˜Ù˘ Â›Ó·È Ó· ÚÔ‚ÏËı› Ô ÚfiÏÔ˜ ÙÔ˘ ‰ÒÚÔ˘ ÛÙË ‚˘˙·ÓÙÈÓ‹ ‰Èψ̷ٛ· ηÈÓ· ÛÎÈ·ÁÚ·ÊËıÔ‡Ó ÔÚÈṲ̂Ó˜ ÔÏÈÙÈΤ˜, ȉÂÔÏÔÁÈΤ˜, Î·È ÔÈÎÔÓÔÌÈΤ˜ÙÔ˘ ÂÎÊ¿ÓÛÂȘ. ª¤Ûˆ ÙˆÓ Ï›ÁˆÓ Û¯ÂÙÈÎÒÓ ·Ú·‰ÂÈÁÌ¿ÙˆÓ Ô˘ ·Ó·Ê¤Ú-ıËηÓ, ÂȯÂÈÚ‹Û·Ì ӷ ‰ÒÛÔ˘Ì ¤ÌÊ·ÛË ÛÙÔ ÁÂÁÔÓfi˜ fiÙÈ ¤Ó· ‰Èψ̷-ÙÈÎfi ‰ÒÚÔ ÌÔÚ› Ó· ‰È¤ıÂÙ ٷ˘Ùfi¯ÚÔÓ· ÂÚÈÛÛfiÙÂÚ˜ ·fi Ì›· Ù˘¯¤˜,ÔÈ Ôԛ˜ ‰ÂÓ ‹Ù·Ó ·Û˘Ì‚›‚·ÛÙ˜ ÌÂٷ͇ ÙÔ˘˜ Î·È ÌÔÚ› Ó· ÚÔ‚¿ÏÏÔ-ÓÙ·Ó ÛÎfiÈÌ· ‹ fi¯È. √È ‰È·ÛÙ¿ÛÂȘ ·˘Ù¤˜, fï˜, ‰ÂÓ ‹Ù·Ó ·Û˘Ì‚›‚·ÛÙ˜ԇÙ Ì ÙȘ ÂȉÈÒÍÂȘ Ù˘ ›‰È·˜ Ù˘ ‚˘˙·ÓÙÈÓ‹˜ ‰Èψ̷ٛ·˜. ÕÏψÛÙÂ,ÂÎÙfi˜ ·fi ÙËÓ Âȉ›ˆÍË Ù˘ ÂÍ·ÁÔÚ¿˜ Ù˘ ÂÈÚ‹Ó˘ ‹ ÌÈ·˜ Û˘ÌÌ·¯›·˜, Ë ‚˘-

82. ¶Ú‚Ï. Grabar, fi.., Û. 128: The speculative conclusion that emerges is once again that theobjects shared by the Byzantine and Muslim courts were used as expressions of a competition, butone that, like the sporting events of today, involved the same functions, forms, and values.

83. Laiou, «Economic and Noneconomic Exchange», fi.., Û. 684.84. ™ÙÔ ›‰ÈÔ, Û. 693.85. ™ÙÔ ›‰ÈÔ, Û. 696.

O ƒ√§√™ T√À ¢øƒ√À ™∆∏ µÀ∑∞¡∆π¡∏ ¢π¶§øª∞∆π∞ 221

Page 70: Ιστορία Ε΄ 7.38. ΄΄Η διπλωματία των Βυζαντινών΄΄

˙·ÓÙÈÓ‹ ‰Èψ̷ٛ· Û˘ÌÂÚÈÏ¿Ì‚·Ó ÛÙÔ˘˜ ·Ú·‰ÔÛÈ·ÎÔ‡˜ ÛÎÔÔ‡˜ Ù˘·ÚÔ¯‹˜ ‰ÒÚˆÓ Î·È ¿ÏÏÔ˘˜, fiˆ˜ ÙËÓ Â›‰ÂÈÍË Ù˘ ÌÂÁ·ÏÔ„˘¯›·˜ ÙÔ˘ ‰ˆ-ÚËÙ‹, ÙËÓ ÂȂ‚·›ˆÛË Ù˘ ÔÏÈÙÈ΋˜ ÙÔ˘ ‰‡Ó·Ì˘ ‹ ÙËÓ ÚÔ‚ÔÏ‹ Ù˘ ıÚË-Û΢ÙÈ΋˜ ›ÛÙ˘ Ù˘ ÎÔÈÓˆÓ›·˜ Ô˘ ÂÎÚÔÛˆÔ‡ÛÂ. ∂ÈϤÔÓ, Ë ̄ ÔÚ‹ÁË-ÛË ‰ÒÚˆÓ Û˘Ó‰ÂfiÙ·Ó ÔÏϤ˜ ÊÔÚ¤˜, fiˆ˜ ›‰·Ì Ì ÙË ‰È·Ú·ÁÌ¿Ù¢ÛËÌÈ·˜ ÂÌÔÚÈ΋˜ Û˘Ìʈӛ·˜. ™Â η̛· ÂÚ›ÙˆÛË, ‚¤‚·È·, ‰ÂÓ Ú¤ÂÈ Ó·ÂÍÈÛÒÛÔ˘Ì ÙȘ ÚÔı¤ÛÂȘ Ì ٷ ÙÂÏÈο ·ÔÙÂϤÛÌ·Ù·, Ó· ˘Ôı¤ÛÔ˘ÌÂfiÙÈ fiϘ ÔÈ ÂÎÊ¿ÓÛÂȘ ÙˆÓ ‰ÒÚˆÓ ‹Á·˙·Ó ·fi ÚÔÌÂÏÂÙË̤ÓË ÔÏÈÙÈÎ‹Î·È Ó· ·Ô‰ÒÛÔ˘ÌÂ Û˘ÛÙËÌ·ÙÈ΋ ıˆÚËÙÈ΋ ÛΤ„Ë ÛÙËÓ ÔÈÎÔÓÔÌÈ΋ Û˘-ÌÂÚÈÊÔÚ¿ ÙˆÓ ÚÒÈÌˆÓ È‰È·›ÙÂÚ· ÌÂ۷ȈÓÈÎÒÓ Î˘‚ÂÚÓ‹ÛˆÓ86. √È Ó‡-ÍÂȘ Ô˘ ¤ÁÈÓ·Ó ·ÏÒ˜ ·ÔÙÂÏÔ‡Ó ·ÊÔṲ́˜ ÁÈ· ÂÚ·ÈÙ¤Úˆ ‰ÈÂÚ‡ÓËÛË.

ABSTRACT

Gerasimos MerianosThe Role of Gift in Byzantine Diplomacy

Gift exchange was a traditional part of diplomatic practice in the medievalworld, serving a variety of ends (political, social, ideological andeconomic). This paper examines the role of gifts in Byzantine diplomacyand focuses in particular, on political, ideological and economic aspects.By resorting to representative references from mainly Byzantine historicalsources, this paper depicts the long-established purposes and functions ofByzantium’s gift exchange with the foreign courts (e.g., buying peace,alliances and services, preserving the status quo). Furthermore, it aims atoutlining the wide variety of diplomatic gifts and their symbolic meaning.

222 °ÂÚ¿ÛÈÌÔ˜ ∞. ª¤ÚÈ·ÓÔ˜

86. µÏ. Cutler, «Gifts», fi.., Û. 249.

Page 71: Ιστορία Ε΄ 7.38. ΄΄Η διπλωματία των Βυζαντινών΄΄

¶ÂÚÈÔ‰ÈÎfi “™∆ƒ∞∆πø∆π∫∏ π™∆√ƒπ∞”TEYXO™ 57, ª∞´O™ 2001

H µÀ∑∞¡∆π¡∏ ¢π¶§øª∞∆π∞ ø™¶ƒ√∆À¶√ ¶√§π∆π™∆π∫∏™ ¢π¶§øª∞∆π∞™µ∞™π§∂π√™ ¶∞´¶∞∏™

¢ÈÂıÓÔÏfiÁÔ˜

∏ µÀ∑∞¡∆π¡∏ ¢π¶§øª∞∆π∞, ∂¡∞™ ª√¡∞¢π∫√™ ™À¡¢À∞™ª√™ ™À¡∆∏ƒ∏∆π™ª√À ∫∞π∂À∂§π•π∞™, À¶∂ƒÃ∂π§π∑√À™∞™ À¶∂ƒ√æπ∞™ ∫∞π ∂•∞πƒ∂∆π∫∏™ √•À¢∂ƒ∫∂π∞™, ∂¶π£∂∆π∫√Àπª¶∂ƒπ∞§π™ª√À ∫∞π ¶√§π∆π∫∏™ °∂¡¡∞π√¢øƒπ∞™, ∂¶ƒ∞•∂ √,∆π ∏∆∞¡ ∂ºπ∫∆√ °π∞ ¡∞¶∞ƒ∞∆∂π¡∂π ∆√¡ µπ√ ∆∏™ ∞À∆√∫ƒ∞∆√ƒπ∞™, ∞∫√ª∞ ∫∞π ™∂ ¶∂ƒπ√¢√À™ ¶√À ∏™∆ƒ∞∆πø∆π∫∏ ∫∞π √π∫√¡√ªπ∫∏ ∂•∞£§πø™∏ ∆∏™ ∫∞£π™∆√À™∂ ∆∏¡∞¶√∆∂§∂™ª∞∆π∫√∆∏∆∞ ∆∏™ ∞ªºπµ√§∏. ™∂ ª∂°∞§√ µ∞£ª√ ∆√ ∫∞∆√ƒ£ø™∂. ∞™º∞§ø™∫∞¡∂¡∞™ ¢∂¡ ª¶√ƒ∂π ¡∞ ª∂ªº£∂π ∆√À™ µÀ∑∞¡∆π¡√À™ ¢π¶§øª∞∆∂™, ∂¶∂π¢∏ ™∂∆∂§∂À∆∞π∞ ∞¡∞§À™∏ ¢∂¡ ¢π∂¢ƒ∞ª∞∆π™∞¡ ∞¶√º∞™π™∆π∫√∆∂ƒ√ ƒ√§√ √π ¶∂ƒπ∆∂á√π§√°√π ∆ø¡ ¶ƒ∂™µ∂ø¡ ∫∞π ∆ø¡ ¶√§π∆π∫ø¡, ∞§§∞ √ ∫ƒ√∆√™ ∆ø¡ ∫∞¡√¡πø¡ ¶√À°∫ƒ∂ªπ™∞¡ ∆∞ ∆∂πÃ∏ ∆∏™ ∫ø¡™∆∞¡∆π¡√À¶√§∏™.

∏ ∞Ó·ÙÔÏÈ΋ ƒˆÌ·˚΋ ∞˘ÙÔÎÚ·ÙÔÚ›· ηı' fiÏË ÙË ‰È¿ÚÎÂÈ· Ù˘ ˘ÂÚ¯ÈÏÈÂÙÔ‡˜ ÈÛÙÔÚ›·˜ Ù˘ ‹Ù·Ó˘Ô¯Úˆ̤ÓË Ó· ÂÈ‚ÈÒÓÂÈ Û ¤Ó· ¯ıÚÈÎfi ÂÚÈ‚¿ÏÏÔÓ. ∏ ¿Ì˘Ó· Î·È Ë ·ÓÙÈÌÂÙÒÈÛË ÙˆÓ ÔÈΛψÓ¯ıÚÈÎÒÓ Ê‡ÏˆÓ Â›¯Â ·Ó·ÙÂı› Û ÔÚÁ·ÓˆÌ¤ÓÔ ÛÙÚ·Ùfi Î·È ÛÙfiÏÔ. √̈˜ ÔÈ µ˘˙·ÓÙÈÓÔ› ·ÎfiÌ· Î·È Î·Ù¿ ÙȘÂÚÈfi‰Ô˘˜ Ô˘ ·ÈÛı¿ÓÔÓÙ·Ó ÛÙÚ·ÙȈÙÈο ÈÛ¯˘ÚÔ› ÚÔÙÈÌÔ‡Û·Ó Ó· ¯ÚËÛÈÌÔÔÈÔ‡Ó ÙÔÓ fiÏÂÌÔ Ì ÊÂȉÒ.√È fiÏÂÌÔÈ ‹Ù·Ó Î·È ÙfiÙ ÂÍ·ÈÚÂÙÈο ‰··ÓËÚÔ›, ·ÌÊ›‚ÔÏÔÈ ˆ˜ ÚÔ˜ ÙÔ ·ÔÙ¤ÏÂÛÌ· Î·È ‰ÂÓ ÂÍ·ÛÊ¿ÏÈ˙·Ó¿ÓÙ· ÙȘ ·Ú·ÌÂıfiÚȘ (ÙÔ˘Ï¿¯ÈÛÙÔÓ) ·گ›Â˜ ÙÔ˘ ÎÚ¿ÙÔ˘˜ ·fi ÙË ÏÂËÏ·Û›· Î·È ÙËÓ Î·Ù·ÛÙÚÔÊ‹.

∏ ∞˘ÙÔÎÚ·ÙÔÚ›· ‹Ù·Ó ˘Ô¯Úˆ̤ÓË Ó· ηٷʇÁÂÈ Û ¤ÌÌÂÛÔ˘˜ ÙÚfiÔ˘˜ ·ÓÙÈÌÂÙÒÈÛ˘ ÙˆÓ·ÂÈÏÒÓ Ô˘ ÔÏϤ˜ ÊÔÚ¤˜ ÙËÓ ¤ÏËÙÙ·Ó Û˘Á¯ÚfiÓˆ˜ ·fi fiϘ ÙȘ Ï¢ڤ˜, ÂÓÒ fiÛÔ ÌÂȈÓfiÙ·Ó Ë‰‡Ó·Ì‹ Ù˘ ÙfiÛÔ ·Ó·‚·ıÌÈ˙fiÙ·Ó Ô ÚfiÏÔ˜ Ù˘ ‰Èψ̷ٛ·˜ Û ۇÁÎÚÈÛË Ì ÙȘ ÛÙÚ·ÙȈÙÈΤ˜ ÌÂıfi‰Ô˘˜¿ÛÎËÛ˘ Ù˘ Â͈ÙÂÚÈ΋˜ ÔÏÈÙÈ΋˜. ∆Ô µ˘˙¿ÓÙÈÔ ÏÂÈÙÔ‡ÚÁËÛ ηٿ ηÈÚÔ‡˜ Û·Ó Î˘Ì·ÙÔıÚ·‡ÛÙ˘ ÁÈ· ÙËÓ·Ó¿Û¯ÂÛË Ù˘ ÌÔ˘ÛÔ˘ÏÌ·ÓÈ΋˜ ÂÍfiÚÌËÛ˘, Û·Ó ·Ó¿¯ˆÌ· ¤Ó·ÓÙÈ Ù˘ ηıfi‰Ô˘ ÙˆÓ Ï·ÒÓ Ù˘ ÛÙ¤·˜,ÂÓÒ Â›¯Â Ó· ·ÓÙÈÌÂÙˆ›ÛÂÈ Î·È ÙȘ ÚÔÛ¿ıÂȘ ÔÈÎÂÈÔÔ›ËÛ˘ Ù˘ ڈ̷˚΋˜ ÎÏËÚÔÓÔÌÈ¿˜ ·fi ÙÔ˘˜ºÚ¿ÁÎÔ˘˜. ∏ ·Ó·ÁηÈfiÙËÙ·, ÏÔÈfiÓ, Ù˘ ¤ÌÌÂÛ˘ ÚÔÛ¤ÁÁÈÛ˘ (1), Ô˘ ı· ÂÍÔÈÎÔÓÔÌÔ‡Û fiÚÔ˘˜, ı·ÂÙ‡¯·ÈÓ ӛΘ ¯ˆÚ›˜ Ì¿¯Ë Î·È ı· ·Ó·ÈÚÔ‡Û ÙËÓ Èı·ÓfiÙËÙ· ‰ÈÌ¤ÙˆÔ˘ ·ÁÒÓ· η٤ÛÙË ÂÈÙ·ÎÙÈ΋.∞˘Ùfi Ë ∞˘ÙÔÎÚ·ÙÔÚ›· ÙÔ ÂÙ‡¯·ÈÓ Ì ÙËÓ ·Ó¿Ù˘ÍË ÂÓfi˜ ÂÍ·ÈÚÂÙÈο Â˘Ê˘Ô‡˜ ‰Èψ̷ÙÈÎÔ‡Û˘ÛÙ‹Ì·ÙÔ˜, Ô˘ ·ÎfiÌ· Î·È ÛÙȘ ÈÔ ‰‡ÛÎÔϘ ÂÚÈfi‰Ô˘˜ Ù˘ ÈÛÙÔÚ›·˜ ÙÔ˘ µ˘˙·ÓÙ›Ô˘, ÙÔ ÔÔ›Ô ÈÂ˙fiÙ·Ó·fi ·ÓÙÔ‡ ·fi ¯ıÚÔ‡˜, ‰ÂÓ ÂÍÔ˘‰ÂÙ¤ÚˆÓ ·Ï¿ ÙȘ ¯ıÚÈΤ˜ ÂÈ‚Ô˘Ï¤˜, ·ÏÏ¿ ·Ú¤ÌÂÓ ÙÔÛËÌ·ÓÙÈÎfiÙÂÚÔ Ì¤ÛÔ ÂÓ›Û¯˘Û˘ Ù˘ ›‰Ú·Û‹˜ ÙÔ˘ ÛÙÔÓ ÌÂ۷ȈÓÈÎfi ÎfiÛÌÔ.

∏ ¶√§π∆π∫∏ π¢∂√§√°π∞ ∆∏™ µÀ∑∞¡∆π¡∏™ ∞À∆√∫ƒ∞∆√ƒπ∞™∏ µ˘˙·ÓÙÈÓ‹ ∞˘ÙÔÎÚ·ÙÔÚ›· ‰È¤ıÂÙ ̤¯ÚÈ ÙÔÓ 13Ô ·ÈÒÓ· ¤Ó· ‰Èψ̷ÙÈÎfi Û‡ÛÙËÌ· Ô˘ ›¯Â ÙËÓ

ηχÙÂÚË ÔÚÁ¿ÓˆÛË, ÙË ÌÂÁ·Ï‡ÙÂÚË ÂÈÚÚÔ‹ Î·È ÙȘ ÈÔ ÂÎÏÂÙ˘Ṳ̂Ó˜ ÌÂıfi‰Ô˘˜, ÙfiÛÔ ÛÙËÓ ∂˘ÚÒË,fiÛÔ Î·È ÛÙËÓ ∂ÁÁ‡˜ ∞Ó·ÙÔÏ‹. ÷ڷÎÙËÚÈÛÙÈ΋ ÙÔ˘ ȉȷÈÙÂÚfiÙËÙ· ·ÔÙÂÏÔ‡ÛÂ Ë ÛÙÂÓ‹ Û¯¤ÛË ÙÔ˘ÔÏÈÙÈÎÔ‡ ‰fiÁÌ·ÙÔ˜ Ù˘ ÌÔÓ·‰ÈÎfiÙËÙ·˜ Ù˘ «¯ÚÈÛÙÈ·ÓÈ΋˜ ·˘ÙÔÎÚ·ÙÔÚ›·˜» Ì ÙË ı¤ÛË ÂÚ› ÙÔ˘ÌÔÈÚ·›Ô˘ ÚfiÏÔ˘ Ù˘ ÛÙËÓ ÈÛÙÔÚ›· Ù˘ ·ÓıÚˆfiÙËÙ·˜. ∏ ‚˘˙·ÓÙÈÓ‹ ‰Èψ̷ٛ· ›¯Â ÔÚÁ·ÓÈ΋ Û¯¤ÛË Ì ÙÔÔÏÈÙÈÎfi ‰fiÁÌ· Ù˘ ÎÚ·ÙÈ΋˜ ÂÍÔ˘Û›·˜, Û‡Ìʈӷ Ì ÙÔ ÔÔ›Ô Ë ÂȉˆÏÔÏ·ÙÚÈ΋ ÂÚÈʤÚÂÈ· ÙˆÓ‚·Ú‚¿ÚˆÓ ÂÚ¯fiÙ·Ó Û ·ÓÙÈ·Ú¿ıÂÛË Ì ÙËÓ «pax christianitas» ÙˆÓ ƒˆÌ·›ˆÓ, Ô˘ ‹Ù·Ó Ë ÂÓÛ¿ÚΈÛË ÙÔ˘ÔÏÈÙÈÛÌÔ‡ Î·È Î·ıfiÚÈ˙ ٷ fiÚÈ· Ù˘ «ÔÈÎÔ˘Ì¤Ó˘», ‰ËÏ·‰‹ Ù˘ ÔÏÈÙÈṲ̂Ó˘ ·ÓıÚˆfiÙËÙ·˜.

Page 72: Ιστορία Ε΄ 7.38. ΄΄Η διπλωματία των Βυζαντινών΄΄

√È µ˘˙·ÓÙÈÓÔ› ıˆÚÔ‡Û·Ó ÙÔÓ Â·˘Ùfi ÙÔ˘˜ ÙÔÓ Ó¤Ô «ÂÚÈÔ‡ÛÈÔ Ï·fi», Ô ÔÔ›Ô˜ ‚ÚÈÛÎfiÙ·Ó ˘fi ÙËÓȉȷ›ÙÂÚË ÚÔÛÙ·Û›· ÙÔ˘ £ÂÔ‡. ø˜ ‰È¿‰Ô¯ÔÈ Ù˘ ƒÒÌ˘ ıˆÚÔ‡Û·Ó ÙÔ˘˜ ·˘ÙÔ‡˜ ÙÔ˘˜ ·ÔÎÏÂÈÛÙÈÎÔ‡˜ÎÏËÚÔÓfiÌÔ˘˜ ÙÔ˘ ˘¤ÚÔ¯Ô˘ ÂΛÓÔ˘ ÂÏÏËÓÔ-ڈ̷˚ÎÔ‡ ÎfiÛÌÔ˘. ™‡Ìʈӷ Ì ÙÔ ÔÈÎÔ˘ÌÂÓÈÎfi ‰fiÁÌ· Ô‚·ÛÈϤ·˜ ÙˆÓ ƒˆÌ·›ˆÓ ‹Ù·Ó «Î˘Ú›·Ú¯Ô˜ fiÏ˘ Ù˘ Á˘» Î·È ‰È¿‰Ô¯Ô˜ ÙˆÓ ƒˆÌ·›ˆÓ ·˘ÁÔ‡ÛÙˆÓ.∆·˘Ùfi¯ÚÔÓ· ˆ˜ ‰È¿‰Ô¯Ô˜ ÙÔ˘ ÚÒÙÔ˘ ¯ÚÈÛÙÈ·ÓÔ‡ ·˘ÙÔÎÚ¿ÙÔÚ· Ô µ˘˙·ÓÙÈÓfi˜ ·˘ÙÔÎÚ¿ÙÔÚ·˜ ‹Ù·Ó Ë›ÁÂÈ· ÂÈÎfiÓ· ÙÔ˘ £ÂÔ‡ Î·È ÚÔÛÙ¿Ù˘ fiÏ˘ Ù˘ ¯ÚÈÛÙÈ·ÓÈ΋˜ ∂ÎÎÏËÛ›·˜.

∏Ù·Ó ÙfiÛÔ ÈÛ¯˘Ú¿ ẨˆÌ¤ÓË ·˘Ù‹ Ë ·ÓÙ›ÏË„Ë Ù˘ ÔÈÎÔ˘ÌÂÓÈ΋˜ ·˘ÙÔÎÚ·ÙÔÚ›·˜ Ì ΤÓÙÚÔ ÙËÓ∫ˆÓÛÙ·ÓÙÈÓÔ‡ÔÏË, ÒÛÙÂ Î·È ÔÈ ÈÔ ¿ÛÔÓ‰ÔÈ Â¯ıÚÔ› ÙÔ˘ µ˘˙·ÓÙ›Ô˘ ÛÙËÓ ·Ó·ÙÔÏÈ΋ ∂˘ÚÒË ÙËÓ·Ô‰¤¯ÔÓÙ·Ó ÚËÙ¿: ‰È·ÌfiÚʈÛ .¯. ÙȘ ·˘ÙÔÎÚ·ÙÔÚÈΤ˜ ‚Ϥ„ÂȘ ÙÔ˘ ™˘ÌÂÒÓ Ù˘ µÔ˘ÏÁ·Ú›·˜, Ô ÔÔ›Ô˜·˘ÙÔÚÔÛ·ÁÔÚ‡ÙËΠ«∞˘ÙÔÎÚ¿ÙˆÚ µÔ˘ÏÁ¿ÚˆÓ Î·È ƒˆÌ·›ˆÓ», ÂÓÒ Î·È Ô ·Ó¿ÏÔÁÔ˜ Ù›ÙÏÔ˜ «∞˘ÙÔÎÚ¿ÙˆÚ™ÂÚ‚›·˜ Î·È ƒˆÌ·Ó›·˜», ÙÔÓ ÔÔ›Ô ÛÊÂÙÂÚ›ÛÙËÎÂ Ô ™Ù¤Ê·ÓÔ˜ ¢Ô˘Û¿Ó, ‚·ÛÈ˙fiÙ·Ó ÛÙÔ ›‰ÈÔ ·Í›ˆÌ·, fiÙÈ ‰ÂÓı· ÌÔÚÔ‡Û ӷ ˘¿Ú¯ÂÈ ·Ú¿ ÌfiÓÔ ÌÈ· ÔÚıfi‰ÔÍË ·˘ÙÔÎÚ·ÙÔÚ›· ÛÙË ¯ÚÈÛÙÈ·ÓÔÛ‡ÓË.

¢ÂÓ ÂÎÏ‹ÛÛÂÈ ÙÔ ÁÂÁÔÓfi˜ fiÙÈ Ô ·˘ÙÔÎÚ·ÙÔÚÈÎfi˜ Ù›ÙÏÔ˜ Ô˘ ÔÈÎÂÈÔÔÈ‹ıËÎ·Ó ÔÈ °ÂÚÌ·ÓÔ› ‚·ÛÈÏ›˜·ÓÙÈÌÂÙˆ›ÛÙËΠ·fi ÙÔ µ˘˙¿ÓÙÈÔ Ì ÔÚÁ‹ Î·È ÂÚÈÊÚfiÓËÛË. ∆Ô 968, Û‡Ìʈӷ Ì ÙÔÓ §ÈÔ˘ÙÚ¿Ó‰Ô Ù˘∫ÚÂÌfiÓ·˜, fiÙ·Ó ÔÈ ·ÈÎÔ› ·ÂÛÙ·Ï̤ÓÔÈ ¤Êı·Û·Ó ÛÙËÓ ∫ˆÓÛÙ·ÓÙÈÓÔ‡ÔÏË Ê¤ÚÔÓÙ·˜ ÌÈ· ÂÈÛÙÔÏ‹ Ô˘·Â˘ı˘ÓfiÙ·Ó ÛÙÔÓ «∞˘ÙÔÎÚ¿ÙÔÚ· ÙˆÓ ∂ÏÏ‹ÓˆÓ» Î·È ÛÙËÓ ÔÔ›· Ô ¿·˜ ·Ó·ÊÂÚfiÙ·Ó ÛÙÔÓ √ıˆÓ· ∞’ ˆ˜«ÙÔÓ ÛÂÙfi ·˘ÙÔÎÚ¿ÙÔÚ· ÙˆÓ ƒˆÌ·›ˆÓ», ÔÈ µ˘˙·ÓÙÈÓÔ› ‰ÂÓ ÌfiÚÂÛ·Ó Ó· Û˘ÁÎÚ·Ù‹ÛÔ˘Ó ÙËÓ ·Á·Ó¿ÎÙËÛ‹ÙÔ˘˜: «∆È ıÚ·Û‡ÙËÙ·!», ÎÚ·‡Á·Û·Ó, «Ó· ·ÔηÏÂ›Ù·È Ô ÔÈÎÔ˘ÌÂÓÈÎfi˜ ·˘ÙÔÎÚ¿ÙÔÚ·˜ ÙˆÓ ƒˆÌ·›ˆÓ, Ô ¤Ó·˜Î·È ÌÔÓ·‰ÈÎfi˜ ¡ÈÎËÊfiÚÔ˜, Ô ÌÂÁ¿ÏÔ˜, Ô ÌÂÁ·ÏÔÚ‹˜, ˆ˜ «∞˘ÙÔÎÚ¿ÙˆÚ ÙˆÓ ∂ÏÏ‹ÓˆÓ», Î·È Ó·ÚÔÛ·ÁÔÚ‡ÂÙ·È ¤Ó· ·ÍÈÔχËÙÔ ‚·Ú‚·ÚÈÎfi Ï¿ÛÌ· ˆ˜ «∞˘ÙÔÎÚ¿ÙˆÚ ÙˆÓ ƒˆÌ·›ˆÓ»! ø Ô˘Ú·Ó¤! ø ÁË! øı¿Ï·ÛÛ·! ∆È ı· οÓÔ˘Ì Ì ·˘ÙÔ‡˜ ÙÔ˘˜ ·ÏÈ¿ÓıÚˆÔ˘˜ Î·È ÙÔ˘˜ ÂÁÎÏË̷ٛ˜;».

∞˘ÙÔ› ÔÈ ‰‡Ô ¿ÍÔÓ˜, ˆÛÙfiÛÔ, Á‡Úˆ ·fi ÙÔ˘˜ ÔÔ›Ô˘˜ ÂÚÈÛÙÚÂÊfiÙ·Ó Ë ‚˘˙·ÓÙÈÓ‹ ‰Èψ̷ٛ·, ËÂÓ›Û¯˘ÛË ÙÔ˘ ·ÚÔ˘˜ ÙÔ˘ ·˘ÙÔÎÚ¿ÙÔÚ·, ˆ˜ ÌfiÓÔ˘ ¯ÚÈÛÙÈ·ÓÔ‡ ·˘ÙÔÎÚ¿ÙÔÚ·, Î·È Ù˘ ÔÈÎÔ˘ÌÂÓÈÎfiÙËÙ·˜Ù˘ ∞˘ÙÔÎÚ·ÙÔÚ›·˜, ˆ˜ ÌÔÓ·‰ÈÎÔ‡ ÊÔÚ¤· Ù˘ ·ÏËıÈÓ‹˜ ›ÛÙ˘ Î·È ÙÔ˘ ÔÏÈÙÈÛÌÔ‡, ‚Ú›ÛÎÔÓÙ·Ó Û ‰ÈÏ‹‰È¿ÛÙ·ÛË Ì ÙËÓ Ú·ÁÌ·ÙÈÎfiÙËÙ·: ÚÒÙÔÓ Ë ¯ÚÈÛÙÈ·ÓÔÛ‡ÓË ‰ÂÓ Î¿Ï˘Ù ÙËÓ ÔÈÎÔ˘Ì¤ÓË Î·È ‰Â‡ÙÂÚÔÓ Ëµ˘˙·ÓÙÈÓ‹ ∞˘ÙÔÎÚ·ÙÔÚ›· ‰ÂÓ Û˘ÌÂÚÈÂÏ¿Ì‚·Ó fiϘ ÙȘ ¯ÚÈÛÙÈ·ÓÈΤ˜ ¯ÒÚ˜. ∆Ô ¯¿ÛÌ· ÌÂٷ͇ ȉ·ÙÔ‡Î·È Ú·ÁÌ·ÙÈÎÔ‡ ÁÂÊ˘ÚˆÓfiÙ·Ó Ì¤Ûˆ Ú·ÎÙÈÎÒÓ Ô˘ ·Ó‰›ÎÓ˘·Ó ÙÔ µ˘˙¿ÓÙÈÔ ˆ˜ ÙËÓ ÚÔÂͤ¯Ô˘Û·¯ÚÈÛÙÈ·ÓÈ΋ ÂÍÔ˘Û›· ÛÙÔ Ï·›ÛÈÔ ÌÈ·˜ ÈÂÚ·Ú¯Ë̤Ó˘ ·ÓÙ›Ï˄˘ ÙÔ˘ ÎfiÛÌÔ˘, Ë ÔÔ›· ÙÔÔıÂÙÔ‡Û ÙÔÓµ˘˙·ÓÙÈÓfi ·˘ÙÔÎÚ¿ÙÔÚ· ÛÙËÓ ÎÔÚ˘Ê‹ Ù˘ ÈÂÚ·Ú¯›·˜ Î·È ÙÔ˘˜ ˘fiÏÔÈÔ˘˜ ËÁÂÌfiÓ˜ ÛÂ Û˘ÁÎÂÎÚÈ̤Ó˜‚·ıÌ›‰Â˜ «ÔÈÎÔÁÂÓÂȷ΋˜» ÂÍ¿ÚÙËÛ˘ ·fi ÙÔÓ ·˘ÙÔÎÚ¿ÙÔÚ·.

∏ ÂͿψÛË ÙÔ˘ ‚˘˙·ÓÙÈÓÔ‡ ÔÏÈÙÈÛÌÔ‡ Î·È Ë Â‰Ú·›ˆÛË ÂÓfi˜ ‰ÈÂıÓÔ‡˜ ηıÂÛÙÒÙÔ˜ ÓÔÌÈÌÔÔ›ËÛ˘ Ì›ÎÂÓÙÚÔ ÙÔ µ˘˙¿ÓÙÈÔ, ‰ÈÂÚÁ·Û›Â˜ ÙȘ Ôԛ˜ Ô OÌÔϤÓÛ΢ Û˘Ófi„ÈÛ Ì ÙÔÓ ¯Ú‹ÛÈÌÔ fiÚÔ «‚˘˙·ÓÙÈÓ‹ÎÔÈÓÔÔÏÈÙ›·», ›¯·Ó ‰‡Ô ÌÔÚʤ˜. ∏ ÚÒÙË ‚·ÛÈ˙fiÙ·Ó ÛÙËÓ ÂÛˆÙÂÚÈ΋ ‚˘˙·ÓÙÈÓ‹ ÈÂÚ·Ú¯›· ηÈÛÙËÚÈ˙fiÙ·Ó ‰ÈÂıÓÒ˜ ÛÙËÓ ·ÔÓÔÌ‹, ·fi ÙÔÓ ·˘ÙÔÎÚ¿ÙÔÚ·, ‚˘˙·ÓÙÈÓÒÓ Ù›ÙÏˆÓ Û ·ÓÂÍ¿ÚÙËÙÔ˘˜ËÁÂÌfiÓ˜. ∏ ‰Â‡ÙÂÚË ·ÓÙ·ÔÎÚÈÓfiÙ·Ó ÛÙËÓ ¤ÓÓÔÈ· ÌÈ·˜ ÓÔËÙ‹˜ ÔÈÎÔÁ¤ÓÂÈ·˜ ËÁÂÌfiÓˆÓ Ì ÙÔÓ·˘ÙÔÎÚ¿ÙÔÚ· ÛÙË ı¤ÛË ÙÔ˘ «ÓÂ˘Ì·ÙÈÎÔ‡ ·Ù¤Ú·» Î·È ÙÔ˘˜ ˘fiÏÔÈÔ˘˜ ·ÓÂÍ¿ÚÙËÙÔ˘˜ ËÁÂÌfiÓ˜ ÛÂηÙÒÙÂÚ˜ ı¤ÛÂȘ. ∂ÙÛÈ .¯. ÔÈ ËÁÂÌfiÓ˜ Ù˘ ∞ÚÌÂÓ›·˜ Î·È Ù˘ µÔ˘ÏÁ·Ú›·˜ ‹Ù·Ó «Ù· ÓÂ˘Ì·ÙÈο Ù¤ÎÓ·»ÙÔ˘, ÔÈ ËÁÂÌfiÓ˜ ÙˆÓ ºÚ¿ÁÎˆÓ «ÓÂ˘Ì·ÙÈÎÔ› ·‰ÂÏÊÔ›» ÙÔ˘, Ô ÂÌ›Ú˘ Ù˘ ∞ÈÁ‡ÙÔ˘, ÔÈ ËÁÂÌfiÓ˜ Ù˘πÓ‰›·˜, Ù˘ ∞ÁÁÏ›·˜, ÙˆÓ ÈÙ·ÏÈÎÒÓ ‰ËÌÔÎÚ·ÙÈÒÓ Ù˘ µÂÓÂÙ›·˜ Î·È Ù˘ °¤ÓÔ‚·˜ «Ê›ÏÔÈ» ÙÔ˘ Î·È ÔÈ ‰È¿ÊÔÚÔÈÙÔÈÎÔ› ¿Ú¯ÔÓÙ˜ ‹ ËÁ¤Ù˜ ·ÔÏ›ÙÈÛÙˆÓ ‚·Ú‚·ÚÈÎÒÓ Ê‡ÏˆÓ «‰Ô‡ÏÔÈ» ÙÔ˘.

ª∂£√¢√π ∫∞π ∞ƒÃ∂™ ∆∏™ µÀ∑∞¡∆π¡∏™ ¢π¶§øª∞∆π∞™°È· ÙËÓ ÚÔÒıËÛË ÙÔ˘ ‰ÈÂıÓÔ‡˜ ηıÂÛÙÒÙÔ˜ ÓÔÌÈÌÔÔ›ËÛ˘ Ì ÙÔÓ µ˘˙·ÓÙÈÓfi ·˘ÙÔÎÚ¿ÙÔÚ· ÛÙËÓ

ÎÔÚ˘Ê‹ ÙÔ µ˘˙¿ÓÙÈÔ ·Ó¤Ù˘Í ÙÂÏÂÙÔ˘ÚÁ›Â˜, ÂıÈÌÔÙ˘›·, Û˘Ì‚ÔÏÈÛÌÔ‡˜, Û˘ÓÂȉËÙ¿ ηٷÛ΢·Ṳ̂ÓÔ˘˜Ì‡ıÔ˘˜ Î·È ÚÔ·Á·Ó‰ÈÛÙÈΤ˜ Ú·ÎÙÈΤ˜ Ô˘ ·ÔÛÎÔÔ‡Û·Ó ÛÙËÓ ·Ó‡„ˆÛË ÙÔ˘ ·˘ÙÔÎÚ¿ÙÔÚ· ˘ÂÚ¿ÓˆÙˆÓ ˘ÔÏÔ›ˆÓ ËÁÂÌfiÓˆÓ. √Ï· ·˘Ù¿ ¤‚ÚÈÛÎ·Ó ÙËÓ ¤ÎÊÚ·Û‹ ÙÔ˘˜ ÛÙÔ˘˜ Ù›ÙÏÔ˘˜, ÛÙ· ·ÍÈÒÌ·Ù·, ÛÙÔ˘˜Â·›ÓÔ˘˜ Î·È Û ¤Ó·Ó ÛˆÚfi ÙÈÌËÙÈΤ˜ ‰È·ÎÚ›ÛÂȘ. ¶ÔÏÈÙÈÎÔ› Û˘Ì‚ÔÏÈÛÌÔ› ‰ÂÓ Î·ıfiÚÈ˙·Ó ÌfiÓÔ ÙÔ ‚˘˙·ÓÙÈÓfiÂıÈÌÔÙ˘ÈÎfi Ù˘ ∞˘Ï‹˜, ·ÏÏ¿ Î·È ÙË ÛÂÈÚ¿ Ù˘ ÂÈÎÔÈÓˆÓ›·˜ Ì ٷ ͤӷ ÎÚ¿ÙË, ÙË ÛÂÈÚ¿ ˘Ô‰Ô¯‹˜ ÙˆÓÍ¤ÓˆÓ Î˘‚ÂÚÓËÙÒÓ Î·È ÙˆÓ ÚÂÛ‚Â˘ÙÒÓ. √ √ÛÙÚÔÁÎfiÚÛÎÈ ÔÓfiÌ·Û Ôχ ‡ÛÙÔ¯· ÙË ıˆڛ· Ù˘ÂÍÔ˘Û›·˜ Î·È ÙÔ Û¯ÂÙÈ˙fiÌÂÓÔ Ì ·˘Ù‹ ÂıÈÌÔÙ˘ÈÎfi «È‰ÈfiÌÔÚÊË ‚˘˙·ÓÙÈÓ‹ ÔÏÈÙÈ΋ ıÚËÛΛ·».

√ ·ÚÈÔ˜ ÛÎÔfi˜ ÔÔÈ·Û‰‹ÔÙÂ Û˘Ó¿ÓÙËÛ˘ ÙÔ˘ B˘˙·ÓÙÈÓÔ‡ ·˘ÙÔÎÚ¿ÙÔÚ· ‹Ù·Ó Ó· ÙÔÓ›ÛÂÈ Ì·ÎÚ›‚ÂÈ· ÙËÓ ·fiÛÙ·ÛË Ë ÔÔ›· ÙÔÓ ¯ÒÚÈ˙ ·fi ÙÔÓ ÂÈÛΤÙË. ∏ ÂÚ›Ù¯ÓË ÙÂÏÂÙÔ˘ÚÁ›· ÙÔ˘ ·Ï·ÙÈÔ‡

Page 73: Ιστορία Ε΄ 7.38. ΄΄Η διπλωματία των Βυζαντινών΄΄

›¯Â ˆ˜ ÛÎÔfi ÔÈ ÂÈÛÎÂÙfiÌÂÓÔÈ Í¤ÓÔÈ Ú¤Û‚ÂȘ Î·È ËÁÂÌfiÓ˜ Ó· ẨÒÛÔ˘Ó ÙËÓ ·Ú¯·ÈfiÙËÙ·, ÙËÛÙ·ıÂÚfiÙËÙ· Î·È ÙÔ ÌÂÁ·ÏÂ›Ô Ù˘ ∞˘ÙÔÎÚ·ÙÔÚ›·˜. √ ∫ˆÓÛÙ·ÓÙ›ÓÔ˜ ∑' Ô ¶ÔÚÊ˘ÚÔÁ¤ÓÓËÙÔ˜ ÛÙÔ "Deceremoniis" ÙÔÓ›˙ÂÈ ÚËÙ¿ ÙËÓ ÂÈÎfiÓ· Ô˘ Ú¤ÂÈ Ó· ‰ËÌÈÔ˘ÚÁ› Ë ·Ï·ÙÈ·Ó‹ ‰Èψ̷ٛ· ÛÙ· Ì¿ÙÈ· ÙˆÓÍ¤ÓˆÓ Ú¤Û‚ÂˆÓ ÁÈ· ÙËÓ ∞˘ÙÔÎÚ·ÙÔÚ›· ˆ˜ ·Â›Î·ÛÌ· Ù˘ Ô˘Ú¿ÓÈ·˜ ‚·ÛÈÏ›·˜ Ì ÙËÓ Â˘¯‹: «∂›ı ˷˘ÙÔÎÚ·ÙÔÚÈ΋ ÂÍÔ˘Û›·, ·ÛÎÔ‡ÌÂÓË Ì ٿÍË Î·È ·ÍÈÔÚ¤ÂÈ· Ó· ·Ó··Ú¿ÁÂÈ ÙËÓ Î›ÓËÛË Î·È ÙËÓ ·ÚÌÔÓ›·Ô˘ ‰›ÓÂÈ Ô ¢ËÌÈÔ˘ÚÁfi˜ Û fiÏÔ ÙÔ Û‡Ì·Ó».

∞fi ÙË ÛÙÈÁÌ‹ Ù˘ ÂÈÛfi‰Ô˘ ÙˆÓ Ú¤Û‚ÂˆÓ ÛÙÔ ¤‰·ÊÔ˜ Ù˘ A˘ÙÔÎÚ·ÙÔÚ›·˜ ÔÈ ·ÍȈ̷ÙÔ‡¯ÔÈ ÙÔ˘ÎÚ·ÙÈÎÔ‡ Ì˯·ÓÈÛÌÔ‡ Ô˘ ‹Ù·Ó ÂÈÊÔÚÙÈṲ̂ÓÔÈ Ì ÙÔ Î·ı‹ÎÔÓ Ù˘ ˘Ô‰Ô¯‹˜ ÙˆÓ Í¤ÓˆÓ ‰Èψ̷ÙÒÓ-ÛÙËÓ ·Ú¯‹ Ô ª¿ÁÈÛÙÚÔ˜ ÙˆÓ √ÊÈΛˆÓ Î·È ·ÚÁfiÙÂÚ· Ô §ÔÁÔı¤Ù˘ ÙÔ˘ ¢ÚfiÌÔ˘- ÊÚfiÓÙÈ˙·Ó Ó· ÌË ‰Ô˘Ó ÔÈͤÓÔÈ ·ÂÛÙ·Ï̤ÓÔÈ Ù›ÔÙ· ·Ú·¿Óˆ ·fi fiÛ· ›¯Â ÙËÓ ÚfiıÂÛË Ó· ÙÔ˘˜ ‰Â›ÍÂÈ Ë ·˘ÙÔÎÚ·ÙÔÚÈ΋΢‚¤ÚÓËÛË. √È Ú¤Û‚ÂȘ ‚Ú›ÛÎÔÓÙ·Ó ˘fi Û˘Ó¯‹ Î·È ·˘ÛÙËÚ‹ ÂÈÙ‹ÚËÛË, ÂÓÒ ·fi Ù· Û‡ÓÔÚ· ̤¯ÚÈ ÙËÓÚˆÙÂ‡Ô˘Û· ÔÈ ‚˘˙·ÓÙÈÓÔ› ‰Èψ̿Ù˜ ÊÚfiÓÙÈ˙·Ó Ó· ÙÔ˘˜ ÂȉÂÈÎÓ‡Ô˘Ó Û˘Ó¯Ҙ ÙÔ ÌÂÁ·ÏÂ›Ô Î·È ÙËÓÈÛ¯‡ Ù˘ ∞˘ÙÔÎÚ·ÙÔÚ›·˜. ™ÙËÓ ∫ˆÓÛÙ·ÓÙÈÓÔ‡ÔÏË ÙÔ˘˜ ·Ú¯fiÙ·Ó ÂȉÈÎfi ·Ó¿ÎÙÔÚÔ Î·È ÙÔ˘˜··ÁÔÚ¢fiÙ·Ó Ó· ¤ÏıÔ˘Ó Û ·ʋ Ì ÚfiÛˆ· ÌË ÂÓÙÂÙ·Ï̤ӷ ‹ Ó· ‰Ô˘Ó ÔÙȉ‹ÔÙ ¯ˆÚ›˜ ÙËÓ¤ÁÎÚÈÛË ÙˆÓ ·Ú¯ÒÓ.

√È µ˘˙·ÓÙÈÓÔ› Ôχ Û˘¯Ó¿ ÚÔÛ·ıÔ‡Û·Ó Ó· ηٷϋÍÔ˘Ó ÙÔ˘˜ ‰Èψ̿Ù˜ ÍÂÓ·ÁÒÓÙ·˜ ÙÔ˘˜ ÛÙȘÌÂÁ·ÏÔÚ›˜ ÂÎÎÏËۛ˜, ÛÙ· ·Ó¿ÎÙÔÚ·, ÛÙ· ‰ËÌfiÛÈ· ÎÙ›ÚÈ·, ÙÔ˘˜ ÚfiÙÂÈÓ·Ó Ó· ÂÈÛÎÂÊıÔ‡Ó Ù·ÏÔ˘ÙÚ¿, ÙÔ˘˜ ηÏÔ‡Û·Ó ÛÙȘ ÂÎÎÏËÛÈ·ÛÙÈΤ˜ Î·È Û ¿ÏϘ ÁÈÔÚÙ¤˜ ‹ ‰ÈÔÚÁ¿ÓˆÓ·Ó ÙÈÌËÙÈΤ˜ ÂΉËÏÒÛÂȘÂȉÈο ÁÈ’ ·˘ÙÔ‡˜. √ √ÌÔϤÓÛ΢ ·Ú·ı¤ÙÂÈ ÌÈ· ¯·Ú·ÎÙËÚÈÛÙÈ΋ ÂÚ›ÙˆÛË ∞ÊÚÈηÓÒÓ Ú¤Û‚ÂˆÓ Ô˘ÌfiÏȘ ·ÓÙ›ÎÚ˘Û·Ó ÙÔ Î¿ÏÏÔ˜ Î·È ÙÔ ÌÂÁ·ÏÂ›Ô ÙÔ˘ Ó·Ô‡ Ù˘ ∞Á›·˜ ™ÔÊ›·˜ ‰¤¯ıËÎ·Ó Ó· ˘·¯ıÔ‡ÓÔÈÎÂÈÔıÂÏÒ˜ ÛÙËÓ ÂÍÔ˘Û›· ÙÔ˘ ·˘ÙÔÎÚ¿ÙÔÚ· Î·È Ù˘ ∂ÎÎÏËÛ›·˜ ÙÔ˘. ™ÙÔ˘˜ ͤÓÔ˘˜ Âȉ›ÎÓ˘·Ó ›Û˘ ÙËÛÙÚ·ÙȈÙÈ΋ ÈÛ¯‡ Ù˘ ∫ˆÓÛÙ·ÓÙÈÓÔ‡ÔÏ˘ Î·È ÙÔ ·fiÚıËÙÔ ÙˆÓ Ô¯˘ÚÒÛÂÒÓ Ù˘.

∏ ÈÔ ÛËÌ·ÓÙÈ΋ ÛÙÈÁÌ‹ ÙÔ˘ ÚÔÁÚ¿ÌÌ·ÙÔ˜ ‹Ù·Ó Ë ÙÂÏÂÙÔ˘ÚÁÈ΋ ·ÎÚfi·ÛË ·fi ÙÔÓ ·˘ÙÔÎÚ¿ÙÔÚ·.∫·Ù¿ ÙË ‰È¿ÚÎÂÈ· Ù˘ ÚÒÙ˘ ›ÛËÌ˘ ·ÎÚfi·Û˘ Ô ·˘ÙÔÎÚ¿ÙÔÚ·˜ ·Ú¤ÌÂÓ ÛȈËÏfi˜, ¤Ó· ›‰Ô˜ ıÂÔ‡,Î·È ÔÈ ‰Èψ̿Ù˜ ·ÏÒ˜ ÙÔ˘ ·Ú¤‰È‰·Ó Ù· ‰È·ÈÛÙÂ˘Ù‹ÚÈ· Î·È Ù· ‰ÒÚ· ÙÔ˘˜. √ Ú¤Û‚˘˜ ¤Ú ӷÛ·„ÂÈ Ì¤¯ÚÈ ÙÔ ¿ÙˆÌ· Î·È Ó· ÙÔÓ ÚÔÛ΢ӋÛÂÈ. ∂ΛÓË ÙËÓ ÒÚ· Ô ıÚfiÓÔ˜ ÙÔ˘ ·˘ÙÔÎÚ¿ÙÔÚ··Ó˘„ˆÓfiÙ·Ó Ì¤¯ÚÈ ÙËÓ ÔÚÔÊ‹ ÁÈ· Ó· ÙÔÓ›ÛÂÈ ÙËÓ ·fiÛÙ·ÛË Ô˘ ÙÔÓ ¯ÒÚÈ˙ ·fi ÙÔ˘˜ ÎÔÈÓÔ‡˜ ıÓËÙÔ‡˜,ÂÓÒ ÛÙÔ ÌÂٷ͇ Ô ·˘ÙÔÎÚ¿ÙÔÚ·˜ ›¯Â ÊÔÚ¤ÛÂÈ Ì›· ÈÔ ÏÔ‡ÛÈ· ÂÓ‰˘Ì·Û›·. ™˘Á¯ÚfiÓˆ˜ ÂÙ›ıÂÓÙÔ ÛÂÏÂÈÙÔ˘ÚÁ›· Ù· Ì˯·ÓÈο "·È¯Ó›‰È·" ÙÔ˘ ·Ï·ÙÈÔ‡: ÌÚÔÛÙ¿ ÛÙÔÓ ıÚfiÓÔ ÙÔ˘ ‚·ÛÈϤ· ÔÚıˆÓfiÙ·Ó ¤Ó·ÔÚÂȯ¿ÏÎÈÓÔ ÂÈ¯Ú˘ÛˆÌ¤ÓÔ ‰¤ÓÙÚÔ, ¿Óˆ ÛÙÔ ÔÔ›Ô ÎÂÏ·Ë‰Ô‡Û·Ó Î·È ÊÙÂÚÔ‡ÁÈ˙·Ó Ì˯·ÓÈο ¯Ú˘Û¿Ô˘ÏÈ¿. ™Ù· ‰‡Ô ¿ÎÚ· ÙÔ˘ ıÚfiÓÔ˘ ‚Ú›ÛÎÔÓÙ·Ó ¯Ú˘ÛÔ› ϤÔÓÙ˜, ÔÈ ÔÔ›ÔÈ ÎÈÓÔ‡Û·Ó ÙȘ Ô˘Ú¤˜ ÙÔ˘˜ ηȤ‚Á·˙·Ó ‚Ú˘¯ËıÌÔ‡˜ (2).

∂ÙÛÈ ÙÔÓÈ˙fiÙ·Ó Ë ÌÂÁ¿ÏË ·fiÛÙ·ÛË Ô˘ ¯ÒÚÈ˙ ÙËÓ ∞˘ÙÔÎÚ·ÙÔÚ›· ·fi ÙÔ˘˜ ͤÓÔ˘˜. ∞ÚÁfiÙÂÚ··ÎÔÏÔ˘ıÔ‡Û ‰Â‡ÙÂÚË, ÈÔ Ô˘ÛÈ·ÛÙÈ΋ ·ÎÚfi·ÛË ‹ οÔÈÔ Û˘ÌfiÛÈÔ ÛÙÔ ÔÔ›Ô Ô Ú¤Û‚˘˜ ı· ÌÔÚÔ‡ÛÂÓ· ¤ÏıÂÈ Û ÚÔÛˆÈ΋ ·ʋ Ì ÙÔÓ ·˘ÙÔÎÚ¿ÙÔÚ·. ∏ ÊÈÏÔÊÚfiÓËÛË ÚÔ˜ ÙÔ˘˜ ÈÔ ÛËÌ·ÓÙÈÎÔ‡˜Ú¤Û‚ÂȘ ‹Ù·Ó Ó· ÙÔ˘˜ ‰Â›ÍÔ˘Ó ÙÔ˘˜ ıËÛ·˘ÚÔ‡˜ ‹ Ù· ¿ÁÈ· Ï›„·Ó· ÙÔ˘ ·Ï·ÙÈÔ‡ - ÌÈ· ›‰ÂÈÍË·ÓÙÈÎÂÈÌ¤ÓˆÓ ·ÓÂÎÙ›ÌËÙ˘ ·Í›·˜ Ô˘ ¤ÎÔ‚Â ÙËÓ ·Ó¿Û· - ‹ Ó· ÔÚÁ·ÓÒÛÔ˘Ó ·ÎÚÔ‚·ÙÈΤ˜ Âȉ›ÍÂȘ, fiˆ˜·˘Ù‹ Ô˘ ÚÔοÏÂÛ ÙÔÓ ·È‰ÈÎfi ı·˘Ì·ÛÌfi ÙÔ˘ §ÈÔ˘ÙÚ¿Ó‰Ô˘ Ù˘ ∫ÚÂÌfiÓ·˜ Î·È ÙÔ ÙÚ·ÓÙ·¯Ùfi Á¤ÏÈÔÙˆÓ Û˘Ó‰·ÈÙËÌfiÓˆÓ ÙÔ˘.

∏ ∞˘ÙÔÎÚ·ÙÔÚ›· ÚÔÛ·ıÔ‡Û ӷ ÂÍ·Ó·ÁοÛÂÈ Î·ı¤Ó·Ó ·fi ÙÔ˘˜ ‚¿Ú‚·ÚÔ˘˜ Ï·Ô‡˜ Ó· ˘ËÚÂÙ‹ÛÂÈÙ· ȉÈÔÙÂÏ‹ Ù˘ Û˘ÌʤÚÔÓÙ·. °È’ ·˘ÙfiÓ ÙÔÓ ÏfiÁÔ Î·È ·Ú¿ ÙËÓ ˘ÂÚÔ„›· Ù˘ Ë ‚˘˙·ÓÙÈÓ‹ ‰Èψ̷ٛ·¤‰ÂȯÓ ȉȷ›ÙÂÚÔ ÂӉȷʤÚÔÓ ÁÈ· ÙÔÓ ÎfiÛÌÔ Ô˘ ÙËÓ ÂÚȤ‚·ÏÏÂ, ηıÔ‰ËÁÔ‡ÌÂÓË ·fi ÙËÓ ·Ú¯‹ "ÁÈ· Ó·‰ÈÔÈ΋ÛÂȘ ÙÔ˘˜ Ï·Ô‡˜, Ú¤ÂÈ Ó· ÙÔ˘˜ Ì¿ıÂȘ". ªÂ ÙÔÓ ÛÎÔfi ·˘Ùfi Û˘ÁΤÓÙÚˆÓ·Ó ÂÈÌÂÏÒ˜ÏËÚÔÊÔڛ˜ ÁÈ· ÙÔ˘˜ Û˘ÁÎÂÎÚÈ̤ÓÔ˘˜ Ï·Ô‡˜, ÌÂÏÂÙÔ‡Û·Ó Ì ÔÏÏ‹ ÚÔÛÔ¯‹ ÙËÓ ÈÛÙÔÚ›· ÙÔ˘˜, Ù· ‹ıËÎ·È Ù· ¤ıÈÌ·, ÙÔ˘˜ ÔÈÎÔÓÔÌÈÎÔ‡˜ fiÚÔ˘˜, ÙËÓ ÔÚÁ¿ÓˆÛË Ù˘ ÂÍÔ˘Û›·˜, ÙË ÛÙÚ·ÙȈÙÈ΋ ÙÔ˘˜ ηٿÚÙÈÛË,ÙȘ Û¯¤ÛÂȘ ÙÔ˘˜ Ì ÙÔ˘˜ Á›ÙÔÓ˜.

∏ ÌÂÁ¿ÏË ‰˘ÛÈÛÙ›· ÚÔ˜ ÙÔ˘˜ Û˘ÌÌ¿¯Ô˘˜ Î·È Ë ÊÔ‚ÂÚ‹ ÂÈÊ˘Ï·ÎÙÈÎfiÙËÙ· ‹Ù·Ó Ù· ÌfiÓÈÌ·¯·Ú·ÎÙËÚÈÛÙÈο ÁÓˆÚ›ÛÌ·Ù· Ù˘ ‚˘˙·ÓÙÈÓ‹˜ ‰Èψ̷ٛ·˜. ∞˘Ù‹ Ë ‰ÈÚÔÛˆ›· ÛÙË Û¯¤ÛË Ù˘ Ì ÙÔ˘˜‚¿Ú‚·ÚÔ˘˜ Ï·Ô‡˜ ÔÏϤ˜ ÊÔÚ¤˜ ˘ÔÓfiÌ¢ ÙËÓ ÔÈÎÔ˘ÌÂÓÈ΋ Ù¿ÍË Ô˘ ÚÔÛ·ıÔ‡Û·Ó Ó· ÚÔˆı‹ÛÔ˘Ó,ηıÒ˜ ÔÈ Û˘Ó¯›˜ ·Ú·ÎÈÓ‹ÛÂȘ ÂÓfi˜ ¤ıÓÔ˘˜ ÂÓ·ÓÙ›ÔÓ ÙÔ˘ ¿ÏÏÔ˘ Î·È Ë Î·ÈÚÔÛÎÔÈ΋ ÔÏÈÙÈ΋ ÙË˜Û˘¯Ó‹˜ ÂÓ·ÏÏ·Á‹˜ Û˘ÌÌ·¯ÈÒÓ ÚÔηÏÔ‡Û·Ó Ï‹ÁÌ·Ù· ÛÙËÓ ·ÍÈÔÈÛÙ›· Î·È ÛÙË ÊÂÚÂÁÁ˘fiÙËÙ¿ Ù˘.∆ÂÏÈο Ë ÈÛÔÚÚÔ›· ·Ôηı›ÛÙ·ÙÔ ÏfiÁˆ Ù˘ ÛÙ·ıÂÚ‹˜ ÚÔۋψÛ˘ Ù˘ ∞˘ÙÔÎÚ·ÙÔÚ›·˜ ÛÙËÓ È‰ÂÔÏÔÁ›·

Page 74: Ιστορία Ε΄ 7.38. ΄΄Η διπλωματία των Βυζαντινών΄΄

ÙÔ˘ ‚˘˙·ÓÙÈÓÔ‡ ÔÈÎÔ˘ÌÂÓÈÛÌÔ‡. ∆· ‚·Ú‚·ÚÈο ¤ıÓË ‰¤¯ÔÓÙ·Ó Ó· ÙÂıÔ‡Ó ÛÙË ‚˘˙·ÓÙÈÓ‹ ÛÊ·›Ú· ÂÈÚÚÔ‹˜ÚÔÎÂÈ̤ÓÔ˘ Ó· ÂÓÙ·¯ıÔ‡Ó ÛÙË ‰ÈÂıÓ‹ ÛÎËÓ‹ Î·È Ó· ·Û·ÛıÔ‡Ó ¤Ó·Ó ·ÓÒÙÂÚÔ ÔÏÈÙÈÛÌfi.

∂Ó·˜ ·fi ÙÔ˘˜ ÙÚfiÔ˘˜ Û˘Ó·ÏÏ·Á‹˜ ·˘ÙÒÓ ÙˆÓ ‚·Ú‚¿ÚˆÓ Ì ÙËÓ ∞˘ÙÔÎÚ·ÙÔÚ›· ‹Ù·Ó Ô ÊfiÚÔ˜. ∏·ÚÔ¯‹ ¯ÚËÌ¿ÙˆÓ Û ‚¿Ú‚·ÚÔ˘˜ ËÁÂÌfiÓ˜ ‹Ù·Ó ÁÈ· ÙÔ˘˜ µ˘˙·ÓÙÈÓÔ‡˜ ÌÈ· Û˘Ó‹ı˘ Ú·ÎÙÈ΋ Ô˘·ÔÛÔ‚Ô‡Û ÙË ÛÙÚ·ÙȈÙÈ΋ ·Ó·Ì¤ÙÚËÛË. ™Â ÔÏϤ˜ ÂÚÈÙÒÛÂȘ ·˘Ù¿ Ù· ¯Ú‹Ì·Ù· ‹Ù·Ó Ú¿ÁÌ·ÙÈÔÏÂÌÈÎÔ› ÊfiÚÔÈ Ô˘ ÔÈ ‚¿Ú‚·ÚÔÈ ·ÔÛÔ‡Û·Ó Ì ÙÔ Í›ÊÔ˜. √È µ˘˙·ÓÙÈÓÔ› ÂȉÈÒÎÔÓÙ·˜ Ó· "ÂÍÔÚΛÛÔ˘Ó"·˘Ù‹ ÙË ÌÈÎÚ‹ ٷ›ӈÛË ÚÔÙÈÌÔ‡Û·Ó Ó· ıˆÚÔ‡Ó ·˘Ù¤˜ ÙȘ ·Ó·ÁηÛÙÈΤ˜ ÂÈÛÊÔÚ¤˜ ˆ˜ Ì›· ÌÔÚÊ‹·˘ÙÔÎÚ·ÙÔÚÈÎÔ‡ "‰ÒÚÔ˘" Ô˘ ‰ÈÓfiÙ·Ó ˆ˜ ·ÓÙ·ÌÔÈ‚‹ ÁÈ· ˘ËÚÂۛ˜ ÙȘ Ôԛ˜ ›¯·Ó ÚÔÛʤÚÂÈ ‹ ı·ÚÔÛ¤ÊÂÚ·Ó ÔÈ ·Ô‰¤ÎÙ˜ ÙÔ˘ ÛÙËÓ ∞˘ÙÔÎÚ·ÙÔÚ›·. √ ÙÛ¿ÚÔ˜ ‹ Ô ¯·Ï›Ê˘ ÌÔÚÔ‡Û·Ó, ·Ó ‹ıÂÏ·Ó, Ó· ÙÔÓ·ÔηÏÔ‡Ó ÊfiÚÔ ˘ÔÙ¤ÏÂÈ·˜. °È· ÙÔÓ ·˘ÙÔÎÚ¿ÙÔÚ· ‹Ù·Ó ·ÏÒ˜ Ì›· Û˘ÓÂÙ‹ ¤Ӊ˘ÛË. √Ù·Ó ı· ‹Ù·Ó¤ÙÔÈÌÔ˜ Ó· ÔÏÂÌ‹ÛÂÈ Ë ÏËڈ̋ ı· ÛÙ·Ì·ÙÔ‡ÛÂ.

∏ Û˘ÌÌÂÙÔ¯‹ ÎÚ·ÙÒÓ ÛÙË ‚˘˙·ÓÙÈÓ‹ ÈÂÚ·Ú¯›· ÂÎÊÚ¿ÛÙËΠ›Û˘ Ì ÙËÓ ·ÔÓÔÌ‹, ÛÙÔ˘˜ ‚¿Ú‚·ÚÔ˘˜ËÁÂÌfiÓ˜, Ù›ÙÏˆÓ ÚÔÂÚ¯fiÌÂÓˆÓ ·fi ÙËÓ ÈÂÚ·Ú¯›· Ù˘ ∞˘ÙÔÎÚ·ÙÔÚÈ΋˜ ∞˘Ï‹˜. ∂ÙÛÈ Ô ËÁÂÌfiÓ·˜ Ù˘∞ÚÌÂÓ›·˜ ·¤ÎÙËÛ ÙÔÓ Ù›ÙÏÔ ÙÔ˘ «ÚÒÙÔ˘», Ô °ÂˆÚÁÈ·Ófi˜ ÙÛ¿ÚÔ˜ °ÂÒÚÁÈÔ˜ µ' ÙÔ˘ ÎÔ˘ÚÔ·Ï¿ÙË Î·È·ÚÁfiÙÂÚ· ÙÔ˘ ÓÔ‚ÂÏ›ÛÛÈÌÔ˘, Ô µÂÓÂÙfi˜ ‰fiÁ˘ ÙÔÓ Ù›ÙÏÔ ÙÔ˘ ÚˆÙÔÛ‚·ÛÙÔÎÚ¿ÙÔÚ· Î·È Ô §·Ù›ÓÔ˜µÔËÌÔ‡Ó‰Ô˜, ËÁÂÌfiÓ·˜ Ù˘ ∞ÓÙÈfi¯ÂÈ·˜, ÙÔÓ Ù›ÙÏÔ ÙÔ˘ Û‚·ÛÙÔÎÚ¿ÙÔÚ·. ∞˘Ù‹ Ë ÔÏÈÙÈ΋ ›¯Â ÙÚÂȘ‚·ÛÈÎÔ‡˜ ÛÙfi¯Ô˘˜: Ó· ÎÔϷΤ„ÂÈ ÙË Ì·Ù·ÈÔ‰ÔÍ›· ÙˆÓ ‰ÔÚ˘ÊfiÚˆÓ ÙÔ˘ µ˘˙·ÓÙ›Ô˘, Ó· ÙÔ˘˜ ÚÔÛ‰¤ÛÂÈÔÏÈÙÈο ÛÙËÓ ∞˘ÙÔÎÚ·ÙÔÚ›· Î·È Ó· ηıÔÚ›ÛÂÈ, ÚÔ˜ ÈηÓÔÔ›ËÛË ÙˆÓ ÂӉȷÊÂÚÔÌ¤ÓˆÓ ÁÈ· ÙÔÚˆÙfiÎÔÏÏÔ µ˘˙·ÓÙÈÓÒÓ, ÙË ı¤ÛË Ô˘ ηÙ›¯Â Ô Î¿ı ËÁÂÌfiÓ·˜ Î·È Ô Ï·fi˜ ÙÔ˘ ÛÙË ‚˘˙·ÓÙÈÓ‹ÎÔÈÓÔÔÏÈÙ›·.

∂Ó· ·fi Ù· ·ÔÙÂÏÂÛÌ·ÙÈÎfiÙÂÚ· ‰Èψ̷ÙÈο ̤۷ Ô˘ ¯ÚËÛÈÌÔÔÈÔ‡Û·Ó ÔÈ µ˘˙·ÓÙÈÓÔ›·˘ÙÔÎÚ¿ÙÔÚ˜ ‹Ù·Ó Î·È Ë ÚÔÛÊÔÚ¿, ÚÔ˜ ÙÔ˘˜ ͤÓÔ˘˜ ËÁ¤Ù˜, ÔχÙÈÌˆÓ ÛÙÂÌÌ¿ÙˆÓ. ∆· ÛÙ¤ÌÌ·Ù··˘Ù¿, ˘¤ÚÔ¯· ‰Â›ÁÌ·Ù· Ù˘ Ù¤¯Ó˘ Ù˘ ·ÚÁ˘ÚÔ¯Ú˘ÛÔ¯Ô˚·˜ ÙˆÓ µ˘˙·ÓÙÈÓÒÓ Ù¯ÓÈÙÒÓ, ‰È·ÎÔÛÌË̤ӷ ÌÂÛÌ¿ÏÙÔ Î·È ÔχÙÈ̘ ¤ÙÚ˜, ‹Ù·Ó ¤Ó‰ÂÈÍË ÌÂÁ¿Ï˘ ‡ÓÔÈ·˜ ÙÔ˘ µ˘˙·ÓÙÈÓÔ‡ ·˘ÙÔÎÚ¿ÙÔÚ·, Ô ÔÔ›Ô˜ÚÔÛ·ıÔ‡Û ̤ۈ ÙÔ˘ ‰ÒÚÔ˘ ·˘ÙÔ‡ Ó· ÂÓÈÛ¯‡ÛÂÈ ÙȘ Û˘ÌÌ·¯ÈΤ˜ Û¯¤ÛÂȘ Ì ٷ ͤӷ ÎÚ¿ÙË Î·È Ó·ÙÔÓ›ÛÂÈ ÛÙÔÓ Í¤ÓÔ ËÁÂÌfiÓ· ÙËÓ ÚԤϢÛË Ù˘ ÓÔÌÈÌÔÔ›ËÛ˘ Î·È Ù˘ ¤ÓÙ·Í‹˜ ÙÔ˘ ÛÙËÓ ÈÂÚ·Ú¯›· Ù˘ÃÚÈÛÙÈ·ÓÈ΋˜ √ÈÎÔ˘Ì¤Ó˘. √ µ·Û›ÏÂÈÔ˜ ∞’ ¤ÛÙÂÈÏ ÛÙ¤ÌÌ· ÛÙÔÓ ∞ÛÒÙÈÔ µ’, ‰Ô‡Î· Ù˘ ªÂÁ¿Ï˘ ∞ÚÌÂÓ›·˜(885), Î·È Ô ∫ˆÓÛÙ·ÓÙ›ÓÔ˜ £' Ô ªÔÓÔÌ¿¯Ô˜ ÛÙÔÓ √‡ÁÁÚÔ ‚·ÛÈÏÈ¿ ∞Ó‰Ú¤· ∞’ (1047-1061).

™ËÌ·ÓÙÈÎfi ‰Èψ̷ÙÈÎfi "¯·ÚÙ›" ÙˆÓ µ˘˙·ÓÙÈÓÒÓ ‹Ù·Ó ›Û˘ Ë ÌÂÁ¿ÏË Ê‹ÌË ÙˆÓ ÚÈÁÎÈÈÛÛÒÓ ÙÔ˘˜. ∏ÔÏÈÙÈ΋ Ù˘ Û‡Ó·„˘ Á¿ÌˆÓ Ì ͤÓÔ˘˜ ËÁÂÌfiÓ˜ ›¯Â ÛÙËÓ ·Ú¯‹ ÂÚÈÔÚÈṲ̂ÓÔ ¯·Ú·ÎÙ‹Ú·. √È·˘ÙÔÎÚ¿ÙÔÚ˜ ÚÔÙÈÌÔ‡Û·Ó Ó· ·ÔʇÁÔ˘Ó ÙÔ˘˜ Á¿ÌÔ˘˜ Ì ÔÚÊ˘ÚÔÁ¤ÓÓËÙ˜ ÚÈÁΛÈÛÛ˜ Î·È Ó·‰›ÓÔ˘Ó ˆ˜ Û˘˙‡ÁÔ˘˜ ÛÙÔ˘˜ ͤÓÔ˘˜ ËÁÂÌfiÓ˜ οÔȘ Ì·ÎÚÈÓ¤˜ Û˘ÁÁÂÓ›˜ ÙÔ˘˜ ‹ ·Ï¿ ·ÚÈÛÙÔÎÚ¿ÙÈÛÛ˜.√ ∫ˆÓÛÙ·ÓÙ›ÓÔ˜ ∑' Ô ¶ÔÚÊ˘ÚÔÁ¤ÓÓËÙÔ˜ Ì¿ÏÈÛÙ· ˘ÔÛÙ‹ÚÈ˙ fiÙÈ ÙÚ›· Ú¿ÁÌ·Ù· ‰ÂÓ ÌÔÚÔ‡Û ¤Ó·˜·˘ÙÔÎÚ¿ÙÔÚ·˜ Ó· ‰ÒÛÂÈ Û ¤Ó·Ó ͤÓÔ: ÙÔ ÛÙ¤ÌÌ·, ÙÔ Ì˘ÛÙÈÎfi ÙÔ˘ ˘ÁÚÔ‡ ˘Úfi˜ Î·È ÙÔ ¯¤ÚÈ ÌÈ·˜ÔÚÊ˘ÚÔÁ¤ÓÓËÙ˘ ÚÈÁΛÈÛÛ·˜. °È’ ·˘Ùfi ıÂÒÚËÛ ÙÚÔÌÂÚ‹ ˘ÔÙ›ÌËÛË Ù˘ ·Í›·˜ ÙˆÓ µ˘˙·ÓÙÈÓÒÓ Ó˘ÊÒÓÙËÓ Î›ÓËÛË ÙÔ˘ ƒˆÌ·ÓÔ‡ ∞' Ó· ·ÓÙÚ¤„ÂÈ ÙËÓ ÂÁÁÔÓ‹ ÙÔ˘ ª·Ú›· Ì ÙÔÓ ÙÛ¿ÚÔ Ù˘ µÔ˘ÏÁ·Ú›·˜ ¶¤ÙÚÔ.µÂ‚·›ˆ˜ ·ÚÁfiÙÂÚ· ¤ÎÙ·ÎÙ˜ ‰Èψ̷ÙÈΤ˜ ·Ó¿ÁΘ ·Ó¿ÁÎ·Û·Ó ·˘ÙÔÎÚ¿ÙÔÚ˜ fiˆ˜ Ô πˆ¿ÓÓ˘ ∆ÛÈÌÈÛ΋˜Î·È Ô µ·Û›ÏÂÈÔ˜ µ' Ô µÔ˘ÏÁ·ÚÔÎÙfiÓÔ˜ Ó· ‰ÒÛÔ˘Ó Ô ÌÂÓ ÚÒÙÔ˜ ÙËÓ ·ÓÈ„È¿ ÙÔ˘ £ÂÔÊ·ÓÒ ÛÙÔÓ ÁÈÔ ÙÔ˘°ÂÚÌ·ÓÔ‡ ·˘ÙÔÎÚ¿ÙÔÚ· √ıˆÓ· ∞', Ô ‰Â ‰Â‡ÙÂÚÔ˜ ÙËÓ ·‰ÂÏÊ‹ ÙÔ˘ ∞ÓÓ· ÛÙÔÓ ¿ÍÂÛÙÔ ËÁÂÌfiÓ· ÙÔ˘ ∫Ȥ‚Ô˘µÏ·‰›ÌËÚÔ. √È µ˘˙·ÓÙÈÓ¤˜ ÚÈÁΛÈÛÛ˜ ·ÔÙ¤ÏÂÛ·Ó ·Ú¿ÁÔÓÙ· ÂÎÔÏÈÙÈÛÌÔ‡ ÛÙÔ˘˜ ÙfiÔ˘˜ Ô˘·ÂÛÙ¿ÏËÛ·Ó Î·È ÂËÚ¤·˙·Ó ¢ÌÂÓÒ˜ ÙÔ˘˜ Û˘˙‡ÁÔ˘˜ ÙÔ˘˜ ·¤Ó·ÓÙÈ ÛÙÔ µ˘˙¿ÓÙÈÔ. ªÂ ·˘ÙfiÓ ÙÔÓ ÙÚfiÔ,‰ËÏ·‰‹ ̤ۈ Ù˘ Û‡Ó·„˘ Á¿ÌˆÓ, Û˘ÛÊ›¯ıËÎ·Ó Î·È ÔÈ Û¯¤ÛÂȘ ÙÔ˘ µ˘˙·ÓÙ›Ô˘ Ì ÙËÓ ·ÚÌÂÓÈ΋ Î·È ÙËÓη˘Î·ÛÈ·Ó‹ ‰˘Ó·ÛÙ›·, ÔÈ Ôԛ˜ ¿Ú¯ÈÛ·Ó ÛÙ·‰È·Î¿ Ó· ‚˘˙·ÓÙÈÓÔÔÈÔ‡ÓÙ·È.

∏ π∂ƒ∞¶√™∆√§π∫∏ ¢ƒ∞™∏∂Ó·˜ ·fi ÙÔ˘˜ ÎÂÓÙÚÈÎÔ‡˜ ÛÙfi¯Ô˘˜ Ù˘ ‚˘˙·ÓÙÈÓ‹˜ ‰Èψ̷ٛ·˜ ‹Ù·Ó Ë ‰È¿‰ÔÛË ÙÔ˘ ‚˘˙·ÓÙÈÓÔ‡

ÔÏÈÙÈÛÌÔ‡ ̤ۈ ÙÔ˘ ÂίÚÈÛÙÈ·ÓÈÛÌÔ‡ ÙˆÓ ‚·Ú‚·ÚÈÎÒÓ Ê˘ÏÒÓ ÛÙȘ ÁˆÔÏÈÙÈο ¢·›ÛıËÙ˜ ÂÚÈÔ¯¤˜Ù˘ ÀÂÚη˘Î·Û›·˜, Ù˘ ‚fiÚÂÈ·˜ ·Ú¢Í›ÓÈ·˜, ÙˆÓ µ·ÏηӛˆÓ Î·È Ù˘ ¢ڇÙÂÚ˘ ÎÂÓÙÚÈ΋˜ ηȷӷÙÔÏÈ΋˜ ∂˘ÚÒ˘. √È µ˘˙·ÓÙÈÓÔ› ›ÛÙ¢·Ó ˆ˜, fiˆ˜ Ë ÔÈÎÔ˘ÌÂÓÈ΋ ‰ÔÌ‹ Ù˘ ƒˆÌ·˚΋˜∞˘ÙÔÎÚ·ÙÔÚ›·˜ ›¯Â ·ÓÔ›ÍÂÈ ÙÔÓ ‰ÚfiÌÔ ÁÈ· ÙË ÓÈÎËÊfiÚ· ÚԤϷÛË Ù˘ ¯ÚÈÛÙÈ·ÓÈ΋˜ ›ÛÙ˘ ˆ˜·ÔÙ¤ÏÂÛÌ· Ù˘ £Â›·˜ ¶ÚfiÓÔÈ·˜, ¤ÙÛÈ Î·È ÔÈ «ƒˆÌ·›ÔÈ», Ô ÂÎÏÂÎÙfi˜ Ï·fi˜ Ô˘ ·ÊÈÂÚÒıËΠÛÙËÓ ˘ËÚÂÛ›·ÙÔ˘ ÃÚÈÛÙÔ‡ ·fi ÙÔÓ ·˘ÙÔÎÚ¿ÙÔÚ· ∫ˆÓÛÙ·ÓÙ›ÓÔ, ÂÚfiÎÂÈÙÔ Ó· ‰Ú¤„Ô˘Ó fi,ÙÈ Â›¯Â Û›ÚÂÈ Ë ¶ÚÒÙË ƒÒÌË

Page 75: Ιστορία Ε΄ 7.38. ΄΄Η διπλωματία των Βυζαντινών΄΄

Î·È Ó· ‰È·‰ÒÛÔ˘Ó ÙË ‰È‰·Ûηϛ· ÙÔ˘ ∂˘·ÁÁÂÏ›Ô˘ Û fiÏ· Ù· ¤ıÓË Ù˘ °Ë˜. °È· ÙÔÓ ÏfiÁÔ ·˘Ùfi Ë Â͈ÙÂÚÈ΋ÔÏÈÙÈ΋ Ù˘ ∞˘ÙÔÎÚ·ÙÔÚ›·˜ Û˘Ó‰¤ıËΠÛÙÂÓ¿ Ì ÙÔ ÈÂÚ·ÔÛÙÔÏÈÎfi ¤ÚÁÔ Ù˘ ‚˘˙·ÓÙÈÓ‹˜ ÂÎÎÏËÛ›·˜.

√È µ˘˙·ÓÙÈÓÔ› ÈÂÚ·fiÛÙÔÏÔÈ ¤Êı·Û·Ó ̤¯ÚÈ ÙËÓ ÔÚÔÛÂÈÚ¿ ÙÔ˘ ∫·˘Î¿ÛÔ˘, ÙË ÛÙ¤· Ù˘ ª·‡Ú˘ı¿Ï·ÛÛ·˜, ÙËÓ ∞ÈıÈÔ›·, ÙȘ Ô¿ÛÂȘ Ù˘ ™·¯¿Ú·˜. ∫·Ù¿ ÙÔ˘˜ 9Ô Î·È 10Ô ·ÈÒÓ˜ Ô ¯ÚÈÛÙÈ·ÓÈÛÌfi˜ÂÍ·ÏÒıËΠ̠ÁÚ‹ÁÔÚÔ˘˜ Ú˘ıÌÔ‡˜ ÌÂٷ͇ ÙˆÓ ÛÏ·‚ÈÎÒÓ Ê˘ÏÒÓ (ªÔÚ·‚›·, µÔ˘ÏÁ·Ú›·, ™ÂÚ‚›·, ƒˆÛ›·).∆Ô µ˘˙¿ÓÙÈÔ, Û ·ÓÙ›ıÂÛË Ì ÙËÓ ·È΋ ƒÒÌË Ë ÔÔ›· ‰ÂÓ Â¤ÙÚ ӷ Á›ÓÂÈ Ë ÏÂÈÙÔ˘ÚÁ›· ÛÙȘ ÙÔÈΤ˜ÁÏÒÛÛ˜ ÙˆÓ Ï·ÒÓ, ‰È¢ÎfiÏ˘Ó ÙÔ ¤ÚÁÔ Ù˘ ÂͿψÛ˘ ÙÔ˘ ¯ÚÈÛÙÈ·ÓÈÛÌÔ‡ Ô˘ ÚÔˆıÔ‡Û·Ó ÔÈÈÂÚ·fiÛÙÔÏÔ› ÙÔ˘, ÂÈÙÚ¤ÔÓÙ·˜ ÙË ÏÂÈÙÔ˘ÚÁ›· Û ÔÔÈ·‰‹ÔÙ ÁÏÒÛÛ· Î·È ÌÂÙ·ÊÚ¿˙ÔÓÙ·˜ ÙËÓ ∞Á›·°Ú·Ê‹ ÛÙȘ ÁÏÒÛÛ˜ ÙˆÓ ÓÂÔÊÒÙÈÛÙˆÓ Ï·ÒÓ. ∆Ô ∂˘·ÁÁ¤ÏÈÔ ÌÂÙ·ÊÚ¿ÛÙËΠÛÙË ÁÔÙıÈ΋, ÛÙËÓ ÎÔÙÈ΋,ÛÙËÓ ·ÈıÈÔÈ΋, ÛÙËÓ ·Ú¯·›· ÛÏ·‚ÔÓÈ΋ Î·È Û ¿ÏϘ ÁÏÒÛÛ˜. ∂ȉÈÎfiÙÂÚ· Ë ‰ËÌÈÔ˘ÚÁ›· ÙÔ˘ ΢ÚÈÏÏÈÎÔ‡·ÏÊ·‚‹ÙÔ˘ Î·È Ë ÌÂÙ¿ÊÚ·ÛË Ù˘ £Â›·˜ §ÂÈÙÔ˘ÚÁ›·˜ Î·È Ù˘ µ›‚ÏÔ˘ ÛÙ· ÛÏ·‚ÔÓÈο ·ÔÙ¤ÏÂÛÂÈÛ¯˘ÚfiÙ·ÙÔ fiÏÔ ÁÈ· ÙȘ ÚÔÛËÏ˘ÙÈÛÙÈΤ˜ ÚÔÛ¿ıÂȘ Ù˘ ∫ˆÓÛÙ·ÓÙÈÓÔ‡ÔÏ˘. ∂¤ÙÚ ۠ÛÏ·‚ÈΤ˜ÎÔÈӈӛ˜ Ó· ÂίÚÈÛÙÈ·ÓÈÛıÔ‡Ó ÛÙÔ Ï·›ÛÈÔ Ù˘ ÂÎÎÏËÛ›·˜ Ù˘ ∫ˆÓÛÙ·ÓÙÈÓÔ‡ÔÏ˘, ¯ˆÚ›˜ Ó··ÊÔÌÔÈÒÓÔÓÙ·È Û ٤ÙÔÈÔ ‚·ıÌfi ·fi ÙÔÓ ‚˘˙·ÓÙÈÓfi ÔÏÈÙÈÛÌfi ÒÛÙ ӷ ÎÈÓ‰˘ÓÂ‡Ô˘Ó Ó· ·ÔϤÛÔ˘Ó ÙËÓȉÈÔÚÔÛˆ›· ÙÔ˘˜.

∏ ¢¤ÏÈÎÙË ÂΛÓË ÔÏÈÙÈ΋ ‰ÂÓ ‹Ù·Ó ÌfiÓÔ ·ÔÙ¤ÏÂÛÌ· ÌÈ·˜ „˘¯Ú‹˜ ‰Èψ̷ÙÈ΋˜ ÛÎÔÈÌfiÙËÙ·˜.£· Ú¤ÂÈ Ó· Á›ÓÂÈ ·ÓÙÈÏËÙfi fiÙÈ Û ÌÈ· ÚÔ-ÓˆÙÂÚÈ΋, ÔÓÙÔÏÔÁÈο ÚÔÛ·Ó·ÙÔÏÈṲ̂ÓË ÎÔÈÓˆÓ›· fiˆ˜ Ë‚˘˙·ÓÙÈÓ‹, Ë ÚÔÛ¤ÁÁÈÛË ·˘Ù‹ ·ÓÙÈηÙfiÙÚÈ˙ ÙȘ ÎÔÛÌÔıˆÚËÙÈΤ˜ ÚÔ¸Ôı¤ÛÂȘ ÙÔ˘ ÂÏÏËÓÔÚıfi‰ÔÍÔ˘ÔÏÈÙÈÛÌÔ‡, Ô˘ ·ÓÙÈÏ·Ì‚·ÓfiÙ·Ó ÙË Û˘ÌÌÂÙÔ¯‹ ÙˆÓ ÚÔÛ‹Ï˘ÙˆÓ Ï·ÒÓ ÛÙËÓ ÎÔÈÓ‹ ›ÛÙË fi¯È ˆ˜Î·Ù·Ó·ÁηÛÙÈ΋ ˘·ÁˆÁ‹ Û ¤Ó· ÚÔηıÔÚÈṲ̂ÓÔ ıÚËÛ΢ÙÈÎfi Û¯‹Ì·, ·ÏÏ¿ ˆ˜ ÂχıÂÚË ÚÔۤϢÛË·Ó¿ÏÔÁË Ì ÙËÓ ÔÏÈÙÈÛÙÈ΋ ÙÔ˘˜ ȉȷÈÙÂÚfiÙËÙ·. ∏ ‰È¿ÎÚÈÛË ·Ó¿ÌÂÛ· ÛÙÔÓ ÈÂÚ·fiÛÙÔÏÔ, Ô˘ ÂÚÁ·˙fiÙ·ÓÁÈ· ÙËÓ ÓÂ˘Ì·ÙÈ΋ ÚÔ·ÁˆÁ‹ ÙˆÓ ‚¿Ú‚·ÚˆÓ ÚÔÛ‹Ï˘ÙˆÓ, Î·È ÛÙÔÓ Ú¿ÎÙÔÚ· ÙÔ˘ ·Ó·ÙÔÏÈÎÔڈ̷˚ÎÔ‡ÈÌÂÚÈ·ÏÈÛÌÔ‡, Ô˘ ÂÚÁ·˙fiÙ·Ó ÁÈ· ÙËÓ ÂÓ›Û¯˘ÛË Ù˘ ›‰Ú·Û˘ ÙÔ˘ µ˘˙·ÓÙ›Ô˘, ‹Ù·Ó ÁÈ· ÙÔ˘˜µ˘˙·ÓÙÈÓÔ‡˜ ÙÂÏ›ˆ˜ ·Ó‡·ÚÎÙË.

√È µ˘˙·ÓÙÈÓÔ› ¤ÛÙÚ„·Ó ·Ú¯Èο ÙȘ ÚÔÛËÏ˘ÙÈÛÙÈΤ˜ ÙÔ˘˜ ÚÔÛ¿ıÂȘ ÛÙ· µ·ÏοÓÈ·, ÁÈ· ÚÔÊ·Ó›˜ÁˆÔÏÈÙÈÎÔ‡˜ ÏfiÁÔ˘˜ ÂÁÁ‡ÙËÙ·˜ ÛÙËÓ ∫ˆÓÛÙ·ÓÙÈÓÔ‡ÔÏË, Î·È ¤Ù˘¯·Ó ÙÔÓ ÂίÚÈÛÙÈ·ÓÈÛÌfi Ù˘µÔ˘ÏÁ·Ú›·˜ › ªÈ¯·‹Ï °’ Î·È ¿ÏÏˆÓ ‚·ÏηÓÈÎÒÓ ÎÔÈÓˆÓÈÒÓ, ÌÂٷ͇ ÙˆÓ ÔÔ›ˆÓ ‹Ù·Ó Î·È ÔÈ ™¤Ú‚ÔÈ, ›µ·ÛÈÏ›Ԣ ∞'. ∏ ‚˘˙·ÓÙÈÓ‹ ÈÂÚ·ÔÛÙÔÏÈ΋ ÂÍfiÚÌËÛË ÛÙË ªÔÚ·‚›· ¤ıÈÍ ٷ ÁˆÔÏÈÙÈο Û˘ÌʤÚÔÓÙ· ÙˆÓºÚ¿ÁΈÓ, Ì ·ÔÙ¤ÏÂÛÌ· ÊÚ·ÁÎÈÎÔ› ÛÙÚ·ÙÔ› Ó· ÂÈÛ‚¿ÏÔ˘Ó Î·Ù¿ ÙË ‰ÂηÂÙ›· ÙÔ˘ 880 ÛÙË ¯ÒÚ· ·˘Ù‹ ηÈÓ· ÂΉÈÒÍÔ˘Ó ‚›·È· ÙȘ ‚˘˙·ÓÙÈÓ¤˜ ÈÂÚ·ÔÛÙÔϤ˜ ˘fi ÙÔ˘˜ ∫‡ÚÈÏÏÔ Î·È ªÂıfi‰ÈÔ. ™ÙË ‚fiÚÂÈ· ¶·Ú¢Í›ÓÈ·ÂÚÈÔ¯‹ ÔÈ ‚˘˙·ÓÙÈÓ¤˜ ÚÔÛ¿ıÂȘ ÛÙÚ¿ÊËÎ·Ó ·Ú¯Èο ÛÙÔ˘˜ ÷˙¿ÚÔ˘˜, ÔÈ ÔÔ›ÔÈ fï˜ ÚÔÛ¯ÒÚËÛ·ÓÙÂÏÈο ÛÙÔÓ ÈÔ˘‰·˚ÛÌfi ˆ˜ Û˘ÓÂȉËÙ‹ ÂÈÏÔÁ‹ Ô˘ ÙÔ˘˜ ‰È·ÙËÚÔ‡Û ·ÓÂÍ¿ÚÙËÙÔ˘˜ ÙfiÛÔ ·fi ÙË‚˘˙·ÓÙÈÓ‹, fiÛÔ Î·È ·fi ÙËÓ ÈÛÏ·ÌÈ΋ ÂÈÚÚÔ‹.

√È µ˘˙·ÓÙÈÓÔ› ›¯·Ó ÌÂÁ·Ï‡ÙÂÚË ÂÈÙ˘¯›· Ì·ÎÚÔÚfiıÂÛÌ· Ì ÙÔ˘˜ ƒÒÛÔ˘˜, ÔÈ ÔÔ›ÔÈ ‡ÛÙÂÚ· ·fi›ÌÔÓ˜ ÚÔÛ¿ıÂȘ ۯ‰fiÓ ÂÓ¿ÌÈÛ˘ ·ÈÒÓ· ÂίÚÈÛÙÈ·Ó›ÛÙËÎ·Ó ÙÂÏÈο › µ·ÛÈÏ›Ԣ µ' ·fi ÙÔÓËÁÂÌfiÓ· ÙÔ˘˜ µÏ·‰›ÌËÚÔ, Ô˘ Û˘Ó‹„Â Û˘ÌÌ·¯›· Ì ÙÔ µ˘˙¿ÓÙÈÔ Î·È Ó˘ÌʇıËΠÙËÓ ·‰ÂÏÊ‹ ÙÔ˘·˘ÙÔÎÚ¿ÙÔÚ·. ∂Ó‰ÂÈÎÙÈ΋ Ù˘ ·ÎÙÈÓÔ‚ÔÏ›·˜ ÙÔ˘ ‚˘˙·ÓÙÈÓÔ‡ ÔÏÈÙÈÛÌÔ‡ Î·È Ù˘ ›‰Ú·Û˘ Ô˘ ·ÛÎÔ‡ÛÂÛÙȘ ‚¿Ú‚·Ú˜ Ê˘Ï¤˜ Â›Ó·È Ë ÂÈÎfiÓ· Ô˘ ÌÂٷʤÚÔ˘Ó ÔÈ ·ÂÛÙ·Ï̤ÓÔÈ ÙÔ˘ µÏ·‰›ÌËÚÔ˘ ÁÈ· ÙË ‰ËÌfiÛÈ·Ï·ÙÚ›· ÛÙËÓ ∫ˆÓÛÙ·ÓÙÈÓÔ‡ÔÏË, fiÙ·Ó ‚Ú¤ıËÎ·Ó ÛÙÔÓ Ó·fi Ù˘ ∞Á›·˜ ™ÔÊ›·˜ Î·È ÂÚȤÁÚ·„·Ó ÙȘÂÓÙ˘ÒÛÂȘ ÙÔ˘˜ ·fi ÙË £Â›· §ÂÈÙÔ˘ÚÁ›·: «¢ÂÓ ÁÓˆÚ›˙·Ì ·Ó ‹Ì·ÛÙ ÛÙÔÓ Ô˘Ú·Ófi ‹ ÛÙË ÁË. °È·Ù› ÛÙË ÁˉÂÓ ˘¿Ú¯ÂÈ Ù¤ÙÔÈ· ÔÌÔÚÊÈ¿ Î·È ·Á·ÏÏ›·ÛË… °ÓˆÚ›˙Ô˘Ì ÌfiÓÔ fiÙÈ Û ·˘Ùfi ÙÔ Ì¤ÚÔ˜ Ô £Âfi˜ ηÙÔÈΛ·Ó¿ÌÂÛ· ÛÙÔ˘˜ ·ÓıÚÒÔ˘˜ Î·È Ë Ï·ÙÚ›· ÙÔ˘ Â›Ó·È ÈÔ fiÌÔÚÊË ·fi ÔÔÈÔ‰‹ÔÙ ¿ÏÏÔ ¤ıÓÔ˜: ‰ÈfiÙÈ ‰ÂÓÌÔÚԇ̠ӷ ͯ¿ÛÔ˘Ì ·˘Ùfi ÙÔ Î¿ÏÏÔ˜».

¶ÂÚ·ÈÙ¤Úˆ ‚˘˙·ÓÙÈÓ¤˜ ÚÔÛËÏ˘ÙÈÛÙÈΤ˜ ÂÈÙ˘¯›Â˜ ÛËÌÂÈÒıËÎ·Ó ÛÙËÓ ÂÚÈÔ¯‹ Ù˘ ÀÂÚη˘Î·Û›·˜,fiÔ˘ ÈÂÚ·ÔÛÙÔϤ˜ Ô˘ ÂÛÙ¿ÏËÛ·Ó ·fi ÙÔÓ ·ÙÚÈ¿Ú¯Ë ºÒÙÈÔ Â›¯·Ó ˆ˜ ·ÔÙ¤ÏÂÛÌ· ÙËÓ ·Ó¿Ù˘ÍË Ù˘ÛÊÚÈÁËÏ‹˜ ÂÎÎÏËÛ›·˜ ÛÙËÓ ∞‚·ÛÁ›· Ù˘ ÛËÌÂÚÈÓ‹˜ °ÂˆÚÁ›·˜, Ô˘ ÂͿψÛ ÙÔÓ ¯ÚÈÛÙÈ·ÓÈÛÌfi·Ó·ÙÔÏÈÎfiÙÂÚ· ÂÈÙ˘Á¯¿ÓÔÓÙ·˜ ÛÙȘ ·Ú¯¤˜ ÙÔ˘ 10Ô˘ ·ÈÒÓ· ÙËÓ ÚÔÛ¯ÒÚËÛË, ÛÙË ¯ÚÈÛÙÈ·ÓÈ΋ ÂÎÎÏËÛ›·,ÙˆÓ ∞Ï·ÓÒÓ Ô˘ ˙Ô‡Û·Ó ÛÙËÓ ÂÓ‰Ô¯ÒÚ· ÌÂٷ͇ ∂‡ÍÂÈÓÔ˘ ¶fiÓÙÔ˘ Î·È ∫·Û›·˜. ∏ ÔÏÈÙÈ΋ ÛËÌ·Û›· ÙÔ˘ÂίÚÈÛÙÈ·ÓÈÛÌÔ‡ ·˘ÙÔ‡ Ê·›ÓÂÙ·È ·fi ÙËÓ Ù·ÍÈÓfiÌËÛË ÙÔ˘ ∞Ï·ÓÔ‡ ËÁÂÌfiÓ· ˆ˜ «ÓÂ˘Ì·ÙÈÎÔ‡ Ù¤ÎÓÔ˘» ÙÔ˘·˘ÙÔÎÚ¿ÙÔÚ·, ηٿ ÙÔ ‚È‚Ï›Ô ÙˆÓ ÙÂÏÂÙÔ˘ÚÁÈÒÓ ÙÔ˘ ∫ˆÓÛÙ·ÓÙ›ÓÔ˘ ∑’ ÙÔ˘ ¶ÔÚÊ˘ÚÔÁ¤ÓÓËÙÔ˘. √ÈÚÔÛËÏ˘ÙÈÛÙÈΤ˜ ÚÔÛ¿ıÂȘ ÙÔ˘ µ˘˙·ÓÙ›Ô˘ ›¯·Ó ˆ˜ ·ÔÙ¤ÏÂÛÌ· Ù· ÂίÚÈÛÙÈ·ÓÈṲ̂ӷ ¤ıÓË Ó·ÂÈÛ¤Ú¯ÔÓÙ·È ÛÙË ‚˘˙·ÓÙÈÓ‹ ÎÔÈÓˆÓ›· ÎÚ·ÙÒÓ, fiÔ˘ Û˘ÌÌÂÙ›¯·Ó ÛÙÔÓ ‚˘˙·ÓÙÈÓfi ÔÏÈÙÈÛÌfi ηȷӷÁÓÒÚÈ˙·Ó ÙÔ µ˘˙¿ÓÙÈÔ ˆ˜ ΤÓÙÚÔ ÙˆÓ ‰ÈÂıÓÒÓ Û¯¤ÛˆÓ, ˆ˜ ÎÂÊ·Ï‹ Ù˘ ÃÚÈÛÙÈ·ÓÈ΋˜ √ÈÎÔ˘Ì¤Ó˘.

Page 76: Ιστορία Ε΄ 7.38. ΄΄Η διπλωματία των Βυζαντινών΄΄

√π∫√Àª∂¡π∫∏ π¢∂√§√°π∞ ∫∞𠶃∞∫∆π∫∏ ∂À∂§π•π∞∂ÎÙfi˜ fï˜ ·fi ÙËÓ ÈÂÚ·ÔÛÙÔÏÈ΋ ÚÔÛ¿ıÂÈ· Ë ‚˘˙·ÓÙÈÓ‹ ‰Èψ̷ٛ· ÁÓÒÚÈ˙ ӷ Û˘Ó‰˘¿˙ÂÈ ÙËÓ

ÔÈÎÔ˘ÌÂÓÈ΋ ȉÂÔÏÔÁ›· Ì ÌÈ· ۯ‰fiÓ "Ì·ÎÈ·‚ÂÏÈ΋" ÔÏÈÙÈ΋ ¢ÂÏÈÍ›·. ∏ ‰Èψ̷ٛ· ÙˆÓ µ˘˙·ÓÙÈÓÒÓ¯ÚËÛÈÌÔÔÈÔ‡Û ·ÚÎÂÙ¿ Û˘¯Ó¿ Ù· ‰ÔÎÈÌ·Ṳ̂ӷ ̤۷, fiˆ˜ Â›Ó·È Ë ÂÍ·ÁÔÚ¿ ÙˆÓ Î˘‚ÂÚÓËÙÒÓ ÙˆÓ Í¤ÓˆÓÎÚ·ÙÒÓ, Ë ·Ú·Î›ÓËÛË ÙÔ˘ ÂÓfi˜ ÂÓ·ÓÙ›ÔÓ ÙÔ˘ ¿ÏÏÔ˘, Ë ·Ó¿ÌÈÍË ÛÙȘ ÂÛˆÙÂÚÈΤ˜ ˘Ôı¤ÛÂȘ ‰È·ÊfiÚˆÓ¯ˆÚÒÓ, ÔÈ Ì˯·ÓÔÚڷʛ˜ ÂÓ·ÓÙ›ÔÓ ¿ÏÏˆÓ ·Ó·ÎÙfiÚˆÓ Î.¿. √È ‰Èψ̿Ù˜ Î·È ÔÈ Î·Ù¿ÛÎÔÔ› ÙÔ˘˜ÊÚfiÓÙÈ˙·Ó ÒÛÙ ÔÈ Á›ÙÔÓ˜ Ù˘ ∞˘ÙÔÎÚ·ÙÔÚ›·˜ Ó· ÌËÓ ÎÏ›ÛÔ˘Ó ÂÓ·ÓÙ›ÔÓ Ù˘ Û˘ÌÌ·¯›Â˜. ªÂ ηٿÏÏËϘÌ˯·ÓÔÚڷʛ˜ ‰È¤Ï˘·Ó ÂÓÒÛÂȘ ÙˆÓ Â¯ıÚÒÓ Ù˘ ∞˘ÙÔÎÚ·ÙÔÚ›·˜, ÂÓÒ ‰ÂÓ ‰›ÛÙ·˙·Ó Ó· ÂÍ··Ù‹ÛÔ˘Ó·ÎfiÌ· Î·È ÚÒËÓ Û˘ÌÌ¿¯Ô˘˜ fiÙ·Ó ÔÈ ÈÛÔÚÚԛ˜ ÌÂÙ·‚¿ÏÏÔÓÙ·Ó Î·È Ë ÔÏÈÙÈ΋ ηٿÛÙ·ÛË ÙÔ ··ÈÙÔ‡ÛÂ.

∏ ‰Èψ̷ٛ· "ÌÂÁ¿Ï˘ ‰‡Ó·Ì˘", Ô˘ ÂÊ¿ÚÌÔ˙ Ì ΢ÓÈ΋ ·ÓÔ˘ÚÁ›· ÙÔ µ˘˙¿ÓÙÈÔ, ÚÔηÏÔ‡Û·Á·Ó¿ÎÙËÛË ÛÙ· ı‡Ì·Ù¿ Ù˘, ΢ڛˆ˜ ÛÙËÓ Â˘Ú·ÛÈ·ÙÈ΋ ÛÙ¤·. ∂›Ó·È Ê˘ÛÈÎfi ÙÔ fiÙÈ Ë ÌÂÁ·Ï‡ÙÂÚËÂȉÂÍÈfiÙËÙ· Î·È ÔÈ ‡ÔÙ˜ ̤ıÔ‰ÔÈ ÙˆÓ ‰Èψ̷ÙÒÓ ÙÔ˘ µ˘˙·ÓÙ›Ô˘ ÂÓÛÙ¿Ï·Í·Ó ÛÙÔ˘˜∞Ó·ÙÔÏÈÎÔÂ˘Úˆ·›Ô˘˜ Á›ÙÔÓ¤˜ ÙÔ˘ ÌÈ· η¯˘Ô„›· ÁÈ· Ù· ‚˘˙·ÓÙÈÓ¿ ΛÓËÙÚ· Î·È ÙËÓ ÂÔ›ıËÛË fiÙÈ ÔÈ"∂ÏÏËÓ˜" ‹Ù·Ó Ì˯·ÓÔÚÚ¿ÊÔÈ Ù˘ ÔÏÈÙÈ΋˜ Î·È ·Ó·ÍÈfiÈÛÙÔÈ. √ ‚Ú·¯˘ÚfiıÂÛÌÔ˜ ·˘Ùfi˜Î·ÈÚÔÛÎÔÈÛÌfi˜, fiˆ˜ Î·È Ë ÔÌ҉˘ Î·È ·Úˆ¯Ë̤ÓË ÌÂÚÈΤ˜ ÊÔÚ¤˜ ÚËÙÔÚ›· ÙˆÓ ‰Èψ̷ÙÒÓ, ¤¯ÂÈ˘ÔÛÙËÚȯı› fiÙÈ ·ÔÙÂÏÔ‡Û ÔÏϤ˜ ÊÔÚ¤˜ ÙÔ ·‰‡Ó·ÙÔ ÛËÌÂ›Ô Ù˘ ‚˘˙·ÓÙÈÓ‹˜ ‰Èψ̷ٛ·˜. øÛÙfiÛÔ·Ú¿ ÙÔ˘˜ ÚfiÛηÈÚÔ˘˜ "·˘ÙÔÙÚ·˘Ì·ÙÈÛÌÔ‡˜" Ô˘ ÚÔηÏÔ‡Û ÛÙÔ ÁfiËÙÚÔ Ù˘ ∞˘ÙÔÎÚ·ÙÔÚ›·˜ Ë‚Ú·¯˘ÚfiıÂÛÌË È‰ÈÔÙ¤ÏÂÈ·, Ë ‰ÈÂıÓ‹˜ ÂÈÚÚÔ‹ ÙÔ˘ µ˘˙·ÓÙ›Ô˘ ·Ú¤ÌÂÓ ·Î¤Ú·ÈË ÏfiÁˆ Ù˘ ·Ù·Ï¿ÓÙ¢Ù˘ÚÔۋψÛ˘ Ù˘ ‚˘˙·ÓÙÈÓ‹˜ ‰Èψ̷ٛ·˜ ÛÙÔ ‰fiÁÌ· ÙÔ˘ ÔÈÎÔ˘ÌÂÓÈÛÌÔ‡.

ªÔÚ› Ë ·Ó·ÓÙÈÛÙÔȯ›· ÌÂٷ͇ ›ÛËÌÔ˘ ÎÚ·ÙÈÎÔ‡ ‰fiÁÌ·ÙÔ˜ Î·È Ú·ÁÌ·ÙÈÎfiÙËÙ·˜, Ë ·˘Í·ÓfiÌÂÓË΢ÚÈ·Ú¯›· ÌÈ·˜ ÂÚ›ÏÔ΢ ÙÂÏÂÙÔ˘ÚÁ›·˜, ÙÔ ÔÌ҉˜ ÙˆÓ ·Ú·‰ÔÛÈ·ÎÒÓ ÙÂÏÂÙÒÓ Î·È Ù· ÚËÙÔÚÈοÛÙÂÚÂfiÙ˘· Ó· ηıÈÛÙÔ‡Û·Ó ÙË ‚˘˙·ÓÙÈÓ‹ ‰Èψ̷ٛ· ÂÓ›ÔÙ ·ÚÙËÚÈÔÛÎÏËÚˆÙÈ΋, fï˜ Û ڷÎÙÈÎfiÂ›Â‰Ô Ë ‚˘˙·ÓÙÈÓ‹ ÔÏÈÙÈ΋ ‰ÂÓ ¤¯·Û ÔÙ¤ ÙËÓ Â˘ÂÏÈÍ›· Ù˘. ∏ ‚˘˙·ÓÙÈÓ‹ ΢‚¤ÚÓËÛË ‹Ù·Ó ηٿηÓfiÓ· ηϿ ÏËÚÔÊÔÚË̤ÓË ÁÈ· ÙËÓ Î·Ù¿ÛÙ·ÛË ÙˆÓ ÁÂÈÙÔÓÈÎÒÓ ÎÚ·ÙÒÓ, ¯¿ÚË ÛÙËÓ Î·Ï¿ ‰ÈÎÙ˘ˆÌ¤ÓˉÈψ̷ٛ· Ù˘. ∞˘Ùfi Ù˘ ·Ú›¯Â ÙË ‰˘Ó·ÙfiÙËÙ· ¢ÂÏÈÍ›·˜ Î·È Û˘ÁΤÓÙÚˆÛ˘ fiÏˆÓ ÙˆÓ ‰˘Ó¿ÌˆÓ,ÛÙÚ·ÙȈÙÈÎÒÓ Î·È ‰Èψ̷ÙÈÎÒÓ, ÚÔ˜ «ÙËÓ Î·Ù‡ı˘ÓÛË ÙÔ˘ η›ÚÈÔ˘ Ï‹ÁÌ·ÙÔ˜», ·ÏÏ¿ Î·È Ùˉ˘Ó·ÙfiÙËÙ· ÌÂÙ¿ıÂÛ˘ ÙˆÓ Ï¤ÔÓ Î·Ù·ÚÙÈÛÌ¤ÓˆÓ Î·È ÂÂÈÚ·Ì¤ÓˆÓ ‰Èψ̷ÙÒÓ ·fi ÙË Ì›· ¯ÒÚ· ÛÙËÓ¿ÏÏË, Û‡Ìʈӷ Ì ÙȘ ·Ó¿ÁΘ.

™Àª¶∂ƒ∞™ª∞∆∞ -¢π∞¶π™∆ø™∂π™-¶ƒ√∂∫∆∞™∂π™™˘ÌÂÚ·ÛÌ·ÙÈο ı· ϤÁ·Ì fiÙÈ ¤Ó· ·fi Ù· ÂÓÙ˘ˆÛÈ·ÎfiÙÂÚ· ¯·Ú·ÎÙËÚÈÛÙÈο Ù˘ ‚˘˙·ÓÙÈÓ‹˜

‰Èψ̷ٛ·˜ ‹Ù·Ó Ô Û˘Ó‰˘·ÛÌfi˜ Ù˘ Ì·ÎÚÔÚfiıÂÛÌ˘ ÚÔۋψÛ˘ ÛÙËÓ ÔÈÎÔ˘ÌÂÓÈ΋ Ù˘ ȉÂÔÏÔÁ›· ÌÂÙË ‚Ú·¯˘ÚfiıÂÛÌË ÔÏÈÙÈ΋ ¢ÂÏÈÍ›·. √È µ˘˙·ÓÙÈÓÔ› ›ÛÙ¢·Ó ·ÎÚ¿‰·ÓÙ· ÛÙÔ ÔÈÎÔ˘ÌÂÓÈÎfi Âڈ̤ÓÔÙ˘ ∞˘ÙÔÎÚ·ÙÔÚ›·˜. øÛÙfiÛÔ Ë ·ÎÚ¿‰·ÓÙË ›ÛÙË ÙÔ˘˜ ÛÙË Ì·ÎÚÔÚfiıÂÛÌË ˘ÂÚÔ¯‹ Î·È ÛÙË ‰Èη›ˆÛ‹ÙÔ˘˜, ·ÎfiÌ· Î·È fiÙ·Ó ·ÓÙÈÌÂÙÒÈ˙·Ó ηٷÛÙÚÔÊÈΤ˜ ·ÂÈϤ˜, Û˘Ó‰˘¿˙ÔÓÙ·Ó Ì ÂÍÈÛÔÚÚÔËÙÈÎÔ‡˜ÂÏÈÁÌÔ‡˜ Ô˘ ÂÎÌÂÙ·ÏχÔÓÙ·Ó ·ÓËÏÂÒ˜ ÙȘ Ú·ÁÌ·ÙÈÎfiÙËÙ˜ Ù˘ ÂοÛÙÔÙ ‰ÈÂıÓÔ‡˜ Û˘Á΢ڛ·˜.

∆Ô Ì·ÎÚÔ‚ÈfiÙÂÚÔ Â›Ù¢ÁÌ· Ù˘ ‚˘˙·ÓÙÈÓ‹˜ Â͈ÙÂÚÈ΋˜ ÔÏÈÙÈ΋˜ ‹Ù·Ó Ë ÚÔÒıËÛË Ì›·˜ ‰ÈÂıÓÔ‡˜Ù¿Í˘, ‚·ÛÈṲ̂Ó˘ ÛÙÔÓ ‚˘˙·ÓÙÈÓfi ÔÏÈÙÈÛÌfi, Ô˘ ÂͤÊÚ·˙ ÙÔÓ ·Ù·Ï¿ÓÙ¢ÙÔ È‰ÂÔÏÔÁÈÎfi ÔÈÎÔ˘ÌÂÓÈÛÌfiÙÔ˘ µ˘˙·ÓÙ›Ô˘. ∂›Ó·È ¯·Ú·ÎÙËÚÈÛÙÈÎfi fiÙÈ Ë È‰¤· Ù˘ ÔÈÎÔ˘ÌÂÓÈ΋˜ ·˘ÙÔÎÚ·ÙÔÚ›·˜ ÂÈ‚›ˆÛ ÛÙËÛ˘Ó›‰ËÛË ÙˆÓ µ˘˙·ÓÙÈÓÒÓ Ì¤¯ÚÈ ÙËÓ ¤Û¯·ÙË ÒÚ·. "∫‡ÎÓÂÈÔ ¿ÛÌ·" Ù˘ ˘‹ÚÍÂ Ë ÙÚ·ÁÈ΋ ·¿ÓÙËÛË ÙÔ˘∫ˆÓÛÙ·ÓÙ›ÓÔ˘ ¶·Ï·ÈÔÏfiÁÔ˘ ÛÙÔ ÙÂÏÂÛ›ÁÚ·ÊÔ ÙÔ˘ ªˆ¿ÌÂı µ’ ÙÔ˘ ¶ÔÚıËÙ‹, ÙÔÓ ª¿˚Ô ÙÔ˘ 1453: «√·˘ÙÔÎÚ¿ÙÔÚ·˜ Â›Ó·È ¤ÙÔÈÌÔ˜ Ó· ˙‹ÛÂÈ ÂÓ ÂÈÚ‹ÓË Ì ÙÔÓ ÛÔ˘ÏÙ¿ÓÔ Î·È Ó· ÙÔ˘ ·Ú·¯ˆÚ‹ÛÂÈ ÙȘ fiÏÂȘ ηÈÙ· ‰¿ÊË Ô˘ η٤ÎÙËÛÂ. ∏ fiÏË ı· ÙÔ˘ ηٷ‚¿ÏÂÈ ÔÔÈÔÓ‰‹ÔÙ ÊfiÚÔ ˘ÔÙ¤ÏÂÈ·˜ ··ÈÙ‹ÛÂÈ, ÛÙÔÓ‚·ıÌfi Ô˘ ÌÔÚ›. ªfiÓÔ ÙËÓ ›‰È· ÙËÓ fiÏË ‰ÂÓ ÌÔÚ› Ó· ÙÔ˘ ·Ú·‰ÒÛÂÈ Ô ·˘ÙÔÎÚ¿ÙÔÚ·˜. ∫·Ï‡ÙÂÚ· Ó·Âı¿ÓÂÈ».

∞˘Ù‹ Ë ·Û˘Ì‚›‚·ÛÙË ›ÛÙË ÛÙËÓ ·Ï‹ıÂÈ· ÙˆÓ ·ÍÈÒÓ Ô˘ ÂÓÛ·ÚÎÒÓÂÈ ¤Ó·˜ ÔÏÈÙÈÛÌfi˜ Â›Ó·È ··Ú·›ÙËÙËÚÔ¸fiıÂÛË ÁÈ· ÙËÓ ÂÈÙ˘¯‹ ¿ÛÎËÛË ÔÏÈÙÈÛÙÈ΋˜ ‰Èψ̷ٛ·˜ ·fi ̤ÚÔ˘˜ ÙÔ˘. ∆Ô µ˘˙¿ÓÙÈÔ ‰ÂÓ Â›¯Â·ÌÊÈ‚Ôϛ˜ ÁÈ· ÙÔ ÂÚȯfiÌÂÓÔ, ÙË ‰‡Ó·ÌË Î·È ÙËÓ ·ÓˆÙÂÚfiÙËÙ· ÙÔ˘ ÔÏÈÙÈÛÌÔ‡ Ô˘ ÂÎÚÔÛˆÔ‡ÛÂ. ∆ÔÁÂÁÔÓfi˜ ·˘Ùfi ÛÂ Û˘Ó‰˘·ÛÌfi Ì ÌÈ· ȉȷ›ÙÂÚË ÈηÓfiÙËÙ· Ó· ‰È·Ú·ÁÌ·Ù‡ÂÙ·È Ì ¢·ÈÛıËÛ›· ·¤Ó·ÓÙÈÛÙȘ ȉȷÈÙÂÚfiÙËÙ˜ ÙˆÓ ¿ÏÏˆÓ Ï·ÒÓ ÙÔ ı¤Ì· Ù˘ ÔÏÈÙÈÛÙÈ΋˜ ÙÔ˘ ‰È›ۉ˘Û˘, Û˘Óı¤ÙÔ˘Ó ÙÔ Ï·›ÛÈÔÌ›·˜ Ô͢‰ÂÚÎÔ‡˜ ÔÏÈÙÈÛÙÈ΋˜ ÔÏÈÙÈ΋˜, ÛÙËÓ ÔÔ›· Ë ¿ÛÎËÛË Ù˘ ÔÏÈÙÈÛÙÈ΋˜ ‰Èψ̷ٛ·˜Û˘Ó˘Ê·›ÓÂÙ·È Ì ·ÙÔ‡˜ ÔÏÈÙÈÎÔ‡˜ ÛÙfi¯Ô˘˜ ¯ˆÚ›˜ Ó· ÁÂÓÓ¿ ·ÓÙȉڿÛÂȘ (3).

Page 77: Ιστορία Ε΄ 7.38. ΄΄Η διπλωματία των Βυζαντινών΄΄

√ ȉȷ›ÙÂÚ· ÂÈÙ˘¯Ë̤ÓÔ˜ Û˘Ó‰˘·ÛÌfi˜ ÈÛ¯‡Ô˜ Î·È ÓÔÌÈÌÔÔÈËÙÈ΋˜ ȉÂÔÏÔÁ›·˜ ›¯Â ˆ˜ ·ÔÙ¤ÏÂÛÌ·ÙËÓ ·Û˘Ó‹ıÈÛÙË Ì·ÎÚÔ‚ÈfiÙËÙ· Ù˘ ‚˘˙·ÓÙÈÓ‹˜ ÈÛ¯‡Ô˜ Î·È ÂÈÚÚÔ‹˜. ∏ Û˘Ì‚ÔÏ‹ Ù˘ ‚˘˙·ÓÙÈÓ‹˜ÂÚ›ÙˆÛ˘ ÛÙË ıˆÚËÙÈ΋ ¤Ú¢ӷ ¤ÁÎÂÈÙ·È ·ÎÚÈ‚Ò˜ Û ·˘Ùfi ÙÔ Â›Ù¢ÁÌ·: ÔÈ µ˘˙·ÓÙÈÓÔ› ÂÈÌ‹Î˘Ó·ÓÂÚÈÛÛfiÙÂÚÔ ·fi οı ¿ÏÏË ËÁÂÙÈ΋ ‰‡Ó·ÌË ÛÙËÓ ÈÛÙÔÚ›· ÙÔ˘ ‰˘ÙÈÎÔ‡ ÔÏÈÙÈÛÌÔ‡ ÙÔÓ ÓÔÌÔÙÂÏÂÈ·Îfi·ÎÏÔ Ù˘ ·Ófi‰Ô˘ Î·È Ù˘ ÙÒÛ˘ ÙˆÓ ªÂÁ¿ÏˆÓ ¢˘Ó¿ÌˆÓ, ÁÈ· Ó· ı˘ÌËıԇ̠ÙÔÓ ¶ˆÏ ∫¤ÓÓÂÓÙ˘. ªÂ¿ÏÏ· ÏfiÁÈ· ÂÓÙfiÈÛ·Ó Ì ÌÂÁ·Ï‡ÙÂÚË ÂÈÙ˘¯›· ·fi fiÏÔ˘˜ ÙÔ˘˜ ¿ÏÏÔ˘˜ ÙÔ ÛËÌÂ›Ô ÈÛÔÚÚÔ›·˜ ·Ó¿ÌÂÛ·ÛÙÔÓ Ú·ÁÌ·ÙÈÛÌfi Î·È ÛÙËÓ Ô˘ÙÔ›·, ÂÙ˘¯·›ÓÔÓÙ·˜ ÙË ‰È·ÚΤÛÙÂÚË ‰È¢ı¤ÙËÛË ÙÔ˘ ËıÈÎÔ‡ÚÔ‚Ï‹Ì·ÙÔ˜ ÙÔ˘ ËÁÂÌÔÓÈÛÌÔ‡ (4). ∂Áηı›‰Ú˘Û·Ó, ‰ËÏ·‰‹, ¤Ó· Û‡ÛÙËÌ· "¢¤ÏÈÎÙÔ˘" ËÁÂÌÔÓÈÛÌÔ‡, ÙÔÓÔÔ›Ô ÔÈ ÙÔÈΤ˜ ÂÏ›Ù ÙˆÓ ˘ÔÙÂÏÒÓ Ï·ÒÓ ·Ô‰¤¯ÔÓÙ·Ó ÔÈÎÂÈÔıÂÏÒ˜ - ·Ú¿ ÙȘ ÂÓ›ÔÙ ηٷӷÁηÛÙÈΤ˜Ù˘¯¤˜ ÙÔ˘ - ÚÔÎÂÈ̤ÓÔ˘ Ó· Û˘ÌÌÂÙ¿Û¯Ô˘Ó ÛÙ· ¢ڇÙÂÚ· ÔʤÏË Ù˘ ËÁÂÌÔÓÈ΋˜ Ú‡ıÌÈÛ˘, fiˆ˜ ‹Ù·Ó ˉÈÂıÓ‹˜ ·Ó·ÁÓÒÚÈÛË Î·È Ë ¤ÓÙ·Í‹ ÙÔ˘˜ ÛÙÔ Û‡ÛÙËÌ· ‰ÈÂıÓÒÓ Û¯¤ÛÂˆÓ Ù˘ ÂÔ¯‹˜.

∂ȉÈÎfiÙÂÚ· ÂÍÂÙ·˙fiÌÂÓË ·fi ÙËÓ ÏÂ˘Ú¿ Ù˘ ÂͿψÛ˘ Î·È Ù˘ ÂÌ‚¤ÏÂÈ·˜ ÙÔ˘ ÔÏÈÙÈÛÌÔ‡ Ù˘ ˵˘˙·ÓÙÈÓ‹ ∞˘ÙÔÎÚ·ÙÔÚ›· Û˘ÁηٷϤÁÂÙ·È ·Ó¿ÌÂÛ· Û ÂΛӘ ÙȘ ÌÂÁ¿Ï˜ ‰˘Ó¿ÌÂȘ Ô˘ ·Ê‹ÓÔ˘Ó Ì·ÎÚ¿ÔÏÈÙÈÛÙÈ΋ ÎÏËÚÔÓÔÌÈ¿ Û ÁˆÁÚ·ÊÈΤ˜ ÂÚÈÔ¯¤˜ Ôχ ¢ڇÙÂÚ˜ ·fi ÙËÓ ÂÈÎÚ¿ÙÂÈ¿ ÙÔ˘˜. ∆Ô µ˘˙¿ÓÙÈÔ·Ó‹ÎÂÈ ÛÙËÓ Î·ÙËÁÔÚ›· ÙˆÓ ÎÚ·ÙÒÓ Ô˘ ¤Ú· ·fi Ù· ÛÙÂÓ¿ Û˘ÌʤÚÔÓÙ¿ ÙÔ˘˜ ÂÎÊÚ¿˙Ô˘Ó ·Í›Â˜ ÌÂÔÈÎÔ˘ÌÂÓÈΤ˜ ·ÍÈÒÛÂȘ, ·Ê‹ÓÔÓÙ·˜ ›Ûˆ ÙÔ˘˜ ÏÔ‡ÛȘ ÔÏÈÙÈÛÙÈΤ˜ ÎÏËÚÔÓÔÌȤ˜. ∆Ô µ˘˙¿ÓÙÈÔ·ÔÙ¤ÏÂÛ ÙËÓ ÎÔÈÙ›‰· ÙÔ˘ ÔÏÈÙÈÛÌÔ‡ ÂÓfi˜ ÌÂÁ¿ÏÔ˘ ̤ÚÔ˘˜ Ù˘ ÎÂÓÙÚÈ΋˜ Î·È Ù˘ ·Ó·ÙÔÏÈ΋˜∂˘ÚÒ˘.

¶·ÚfiÌÔÈ· ·Ú·‰Â›ÁÌ·Ù· ·fi ÙË ÓÂÒÙÂÚË ÈÛÙÔÚ›· ·Ó¢ڛÛÎÔÓÙ·È ÛÙËÓ Î·ıÔÏÈ΋ πÛ·Ó›·, Ù˘ ÔÔ›· ËÔÏÈÙÈÛÙÈ΋ ÎÏËÚÔÓÔÌÈ¿ ÂÎÙ›ÓÂÙ·È ÛÙË §·ÙÈÓÈ΋ ∞ÌÂÚÈ΋ Î·È ÛÙȘ ºÈÏțӘ, ηıÒ˜ Î·È ÛÙË ÊÈÏÂχıÂÚ˵ÚÂÙ·Ó›·, Ù˘ ÔÔ›·˜ Ë ÔÏÈÙÈÛÙÈ΋ ÎÏËÚÔÓÔÌÈ¿ ÂÎÙ›ÓÂÙ·È ÛÙȘ ·ÁÁÏfiʈÓ˜ ‰ËÌÔÎڷٛ˜ ·fi ÙȘ ∏¶∞Î·È ÙÔÓ ∫·Ó·‰¿ ̤¯ÚÈ ÙËÓ ∞˘ÛÙÚ·Ï›· Î·È ÙË ¡¤· ∑ËÏ·Ó‰›·. √È ‰‡Ô ·˘Ù¤˜ ÂÚÈÙÒÛÂȘ ‰È·Ê¤ÚÔ˘Ó, ˆÛÙfiÛÔ,·fi ÙËÓ ÂͿψÛË ÙÔ˘ ‚˘˙·ÓÙÈÓÔ‡ ÔÏÈÙÈÛÌÔ‡. √ ÈÛ·ÓÈÎfi˜ Î·È Ô ‚ÚÂÙ·ÓÈÎfi˜ ÔÏÈÙÈÛÌfi˜ ÂÍ·ÏÒıËηÓ̤ۈ ·ÔÈÎÈÒÓ ˘fi ÙËÓ Î˘ÚÈ·Ú¯›· ÙˆÓ ‰˘Ó¿ÌÂˆÓ ·˘ÙÒÓ, ÂÓÒ Ô ‚˘˙·ÓÙÈÓfi˜ ÔÏÈÙÈÛÌfi˜ ÂÍ·ÏÒıËΠ·ÎfiÌ·Î·È Û ̷ÎÚÈÓ¤˜ ÂÚÈÔ¯¤˜ Ô˘ Ô˘‰¤ÔÙ ‚Ú¤ıËÎ·Ó ˘fi ÙÔÓ ¤ÏÂÁ¯Ô ÙˆÓ ‚˘˙·ÓÙÈÓÒÓ fiψÓ. £·ÔÏÔÎÏËÚÒÛÔ˘Ì Ì ÌÈ· ·Ú·Ù‹ÚËÛË Ô˘ Û˘Ì˘ÎÓÒÓÂÈ ÙË ÓÔÔÙÚÔ›· Î·È ÙÔ ÊÚfiÓËÌ· ÙˆÓ µ˘˙·ÓÙÈÓÒÓ‰Èψ̷ÙÒÓ Î·È Ù·˘Ùfi¯ÚÔÓ· ˘Ô‰ËÏÒÓÂÈ Ù· ËıÈο ıÂ̤ÏÈ· ÛÙË ‰ÈÂÍ·ÁˆÁ‹ Ì›·˜ ÂÈÙ˘¯Ë̤Ó˘ ηÈÂÓÛ˘Ó›‰ËÙ˘ ÔÏÈÙÈÛÙÈ΋˜ ÔÏÈÙÈ΋˜. √ ∫ˆÓÛÙ·ÓÙ›ÓÔ˜ ∆Û¿ÙÛÔ˜ ÁÚ¿ÊÂÈ ¯·Ú·ÎÙËÚÈÛÙÈο ÛÙÔ˘˜√͢ڇÁ¯ÈÔ˘˜ ¶·‡ÚÔ˘˜: «√ÛÔÈ ı¤ÏÔ˘Ó Ó· Â›Ó·È ÎÔÛÌÔÎÚ¿ÙÔÚ˜ (Û.Û. fiÛÔÈ Î·Ù’ ¤ÎÙ·ÛË ı¤ÏÔ˘Ó ÙÔÌ‹Ó˘Ì¿ ÙÔ˘˜ Ó· ¤¯ÂÈ ·Ó·ÓıÚÒÈÓË ÂÌ‚¤ÏÂÈ·) Ú¤ÂÈ Ó· ¤¯Ô˘Ó ÓÔÔÙÚÔ›· ·ÙÚÈΛԢ Î·È fi¯È ÓÔÔÙÚÔ›·È¤ˆ˜». ∂Ó· Ù¤ÙÔÈÔ ÊÚfiÓËÌ· ÚÔ¸Ôı¤ÙÂÈ ·ÓıÚÒÔ˘˜ Ô˘ ¤¯Ô˘Ó ›ÁÓˆÛË Ù˘ ȉȷ›ÙÂÚ˘ ÔÏÈÙÈÛÙÈ΋˜ÙÔ˘˜ Ù·˘ÙfiÙËÙ·˜ Î·È ·ÎÚ¿‰·ÓÙË ›ÛÙË, fiˆ˜ ÔÈ µ˘˙·ÓÙÈÓÔ›, ÛÙËÓ ·Ó·ÓıÚÒÈÓË ·Í›· ÙÔ˘ ÔÏÈÙÈÛÌÔ‡ Ô˘ÂÎÚÔÛˆÔ‡Ó.

™∏ª∂πø™∂π™(1) °È· ÌÈ· ÂÌ‚ÚÈı¤ÛÙ·ÙË ·Ó¿Ï˘ÛË ÙÔ˘ ¤ÌÌÂÛÔ˘ ¯·Ú·ÎÙ‹Ú· Ù˘ ‚˘˙·ÓÙÈÓ‹˜ ˘„ËÏ‹˜ ÛÙÚ·ÙËÁÈ΋˜ ‚Ï.¶··ÛˆÙËÚ›Ô˘ Ã., µ˘˙·ÓÙÈÓ‹ ˘„ËÏ‹ ÛÙÚ·ÙËÁÈ΋, 6o˜-11Ô˜ ·ÈÒÓ·˜, ¶ÔÈfiÙËÙ·, ∞ı‹Ó·, 2000.(2) ∆Ô ¯·Ú·ÎÙËÚÈÛÙÈÎfi ·˘Ùfi ÂÂÈÛfi‰ÈÔ ÂÚÈÁÚ¿ÊÂÙ·È ÛÙËÓ ÚÒÙË ÚÂۂ›· ÙÔ˘ §ÈÔ˘ÙÚ¿Ó‰Ô˘ Ù˘∫ÚÂÌfiÓ·˜, › ∫ˆÓÛÙ·ÓÙ›ÓÔ˘ ∑' ¶ÔÚÊ˘ÚÔÁ¤ÓÓËÙÔ˘, ÛÙËÓ ∫ˆÓÛÙ·ÓÙÈÓÔ‡ÔÏË Ì ÙÔÓ Ù›ÙÏÔ«∞ÓÙ·fi‰ÔÛȘ». µÏ. §ÈÔ˘ÙÚ¿Ó‰Ô˜ Ù˘ ∫ÚÂÌÒÓ·˜, ¶ÚÂۂ›· ÛÙËÓ ∫ˆÓÛÙ·ÓÙÈÓÔ‡ÔÏË ÙÔ˘ ¡ÈÎËÊfiÚÔ˘ºˆÎ¿, ™ÙÔ¯·ÛÙ‹˜, ∞ı‹Ó·, 1997, ÛÂÏ. 89-90.(3) °È· ÌÈ· ÂÎÙÂÓ¤ÛÙÂÚË ·Ó¿Ï˘ÛË ÙˆÓ Ù¯ÓÈÎÒÓ ÙÔ˘ ‹ÈÔ˘ ËÁÂÌÔÓÈÛÌÔ‡ Ì ‚¿ÛË ÂÌÂÈÚÈο- ÈÛÙÔÚÈο‰Â‰Ô̤ӷ ‚Ï. Watson A., The Evolution of International Society, Routledge, London, 1992.(4) °È· ÙÔ ı¤Ì· ·˘Ùfi ÂÎÙfi˜ ·fi ÙÔÓ Watson fi.. ‚Ï. Î·È Carr H.E., The Twenty Years Crisis, 1919-1939. AnIntroduction to the study of International Relations, Macmillan, St Martin’s Press, London, 1940. √ Carr·Ó·Ê¤ÚıËΠÚÒÙÔ˜ ÛÙËÓ ·Ó·ÁηÈfiÙËÙ· Û˘Ó‡·Ú͢ ÙÔ˘ Ú·ÏÈÛÙÈÎÔ‡ Î·È ÙÔ˘ Ô˘ÙÔÈÛÙÈÎÔ‡ ÛÙÔÈ¯Â›Ô˘ÛÙË ‰ÈÂıÓ‹ ÔÏÈÙÈ΋.

Page 78: Ιστορία Ε΄ 7.38. ΄΄Η διπλωματία των Βυζαντινών΄΄

µπµ§π√°ƒ∞ºπ∞(1) Obolensky D.: THE PRINCIPLES AND METHODS OF BYZANTINE DIPLOMACY, Acte du XIIeme CongresInternational d’ Etudes Byzantines, Beograd, 1963, T.1.(2) Obolensky D.: ∏ µÀ∑∞¡∆π¡∏ ∫√π¡√¶√§π∆∂π∞. ∏ ∞¡∞∆√§π∫∏ ∂Àƒø¶∏ 500-1453, ∆fiÌÔÈ ∞ã Î·È µã, µ¿ÓÈ·˜,£ÂÛÛ·ÏÔÓ›ÎË, 1991.(3) √˘ÓÙ·ÏÙÛfi‚· ∑., §ÈÙ¿‚ÚÈÓ °., ªÂÓÙ‚¤ÓÙÈÂÊ ¡.: µÀ∑∞¡∆π¡∏ ¢π¶§øª∞∆π∞, ∂ÏÏËÓÈο °Ú¿ÌÌ·Ù·, ∞ı‹Ó·, 1995.(4) ¶··ÛˆÙËÚ›Ô˘ Ã., µÀ∑∞¡∆π¡∏ Àæ∏§∏ ™∆ƒ∞∆∏°π∫∏, 6Ô˜-11Ô˜ ∞πø¡∞™, ¶ÔÈfiÙËÙ·, ∞ı‹Ó·, 2000.(5) °Ï‡Î·Ù˙Ë-∞Ú‚ÂÏ¤Ú ∂.: ∏ ¶√§π∆π∫∏ π¢∂√§√°π∞ ∆∏™ µÀ∑∞¡∆π¡∏™ ∞À∆√∫ƒ∞∆√ƒπ∞™, æ˘¯ÔÁÈfi˜, ∞ı‹Ó·, 1988.(6) §ÈÔ˘ÙÚ¿Ó‰Ô˜ Ù˘ ∫ÚÂÌÒÓ·˜: ¶ƒ∂™µ∂π∞ ™∆∏¡ ∫ø¡™∆∞¡∆π¡√À¶√§∏ ∆√À ¡π∫∏º√ƒ√À ºø∫∞, ™ÙÔ¯·ÛÙ‹˜,∞ı‹Ó·, 1997.(7) ƒ¿ÓÛÈÌ·Ó ™.: µÀ∑∞¡∆π¡√™ ¶√§π∆π™ª√™, °·Ï·Í›·˜-∂ÚÌ›·˜, ∞ı‹Ó·, 1992.(8) ƒ¿ÓÛÈÌ·Ó ™.: ∏ µÀ∑∞¡∆π¡∏ £∂√∫ƒ∞∆π∞, ¢fiÌÔ˜, ∞ı‹Ó·, 1991.(9) ∫·Ú·ÁÈ·ÓÓfiÔ˘ÏÔ˜ π.: ∆√ µÀ∑∞¡∆π¡√ ∫ƒ∞∆√™, µ¿ÓÈ·˜, £ÂÛÛ·ÏÔÓ›ÎË, 1996.(10) Ostrogorsky G.: π™∆√ƒπ∞ ∆√À µÀ∑∞¡∆π¡√À ∫ƒ∞∆√À™, ∆fiÌÔÈ ∞' µ' Î·È °', µ·ÛÈÏfiÔ˘ÏÔ˜, ∞ı‹Ó·, 1997.(11) Carr H.E.: THE TWENTY YEARS CRISIS, 1919-1939. AN INTRODUCTION TO THE STUDY OF INTERNATIONALRELATIONS, Macmillan, St Martin’s Press, London, 1940.(12) Watson A.: THE EVOLUTION OF INTERNATIONAL SOCIETY, Routledge, London, 1992.