Wstep Do LaTex

Click here to load reader

  • date post

    08-Jun-2015
  • Category

    Documents

  • view

    10.832
  • download

    6

Embed Size (px)

Transcript of Wstep Do LaTex

Nie za krtkie wprowadzeniedo systemu LATEX2Albo LATEX2w 129 minutTobias OetikerHubert Partl, Irene Hyna, Elisabeth SchleglTomasz Przechlewski i Ryszard KubiakJanusz GodaszWydanie drugie, poprawione, uaktualnione i rozszerzoneOparte na wersji 4.20 The Not So Short Introduction to LATEX2z 31 maja 2006Stycze 2007iiCopyright 19952005 Tobias Oetiker and Contributers. All rights reserved.Copyright 1999, 2007 for the Polish translation and extension JG, RK and TPAll rights reserved.Thisdocumentisfree; youcanredistributeitand/ormodifyitunderthetermsof the GNU General Public License as published by the Free Software Foundation;either version 2 of the License, or (at your option) any later version.Thisdocumentisdistributedinthehopethatitwill beuseful, butWITHOUTANY WARRANTY; without even the implied warranty of MERCHANTABILITYor FITNESSFORAPARTICULARPURPOSE. SeetheGNUGeneral PublicLicense for more details.Youshouldhavereceivedacopyof theGNUGeneral PublicLicensealongwiththis document; if not, write to the Free Software Foundation, Inc., 675 Mass Ave,Cambridge, MA 02139, USA.Copyright 19952005 Tobias Oetiker i wszyscy wspautorzy Wprowadzenia.Copyright 1998, 2007 polskiego tumaczenia i opracowania JG, RK i TP.Niniejszy dokument jest wolno dostpny; mona go rozpowszechnia i/lub zmieniazgodnie z postanowieniami Oglnej Licencji Publicznej GNU takiej, jak opubli-kowaafundacjaFreeSoftwareFoundationwwersji 2tejeLicencji, albo(Waszwybr) w dowolnej pniejszej.Dokument jest rozpowszechnianywnadziei, ebdzieuyteczny, jednakeBEZADNEJ GWARANCJI, nawet bez jakiejkolwiek domylnej gwarancji WYNIKA-JCEJ Z NABYCIA lub ODPOWIADANIA KONKRETNEMU CELOWI. Wicejszczegw znajdziecie w Oglnej Licencji Publicznej GNU.DodokumentupowinnabydoczonakopiaOglnej Licencji Publicznej GNU;jeli jej nie ma, to napiszcie do: the Free Software Foundation, Inc., 675 Mass Ave,Cambridge, MA 02139, USA.Najnowsz polskojzyczna wersja Wprowadzeniaznajduje si pod adresem:http://www.ctan.org/tex-archive/info/lshort/polish/Najnowsza anglojzyczna wersja Wprowadzeniaznajduje si w katalogu:http://www.ctan.org/tex-archive/info/lshortPodzikowaniaWikszomateriauwniniejszej ksicepochodzi znapisanegowjzykuniemieckimaustriackiego Wprowadzenia do LATEXa 2.09, ktrego auto-rami s:Hubert Partl dziaa jedynie wwczas, gdy uywamy fontw ec, pl bd lm.Aby przeczy si na fonty ec lub pl, trzeba do preambuy dokumentudoczy pakiet fontenc:\usepackage[T1]{fontenc} lub \usepackage[OT4]{fontenc}Argument T1, okrelajcy kodowanie, jest odpowiedzialny za przeczeniesi na fonty ec. Podobnie Argument OT4 wcza fonty pl.Uwaga: Powysze doczenie pakietufontenc jest jedynie deklaracj.JeelitwojadystrybucjaLATEXaniezawierafontw,ktrechceszwczy,to powysze polecenia nie zostan wykonane, a LATEX przeczy si na fontdomylny, zwykle nie zawierajcy polskich znakw.Reasumujc, oto przykadowa preambua artykuu skadanego w jzykupolskim przy wykorzystaniu pakietw babel, inputenc oraz fontenc:28 Skadanietekstu\documenclass{article}\usepackage[polish]{babel}\usepackage[cp1250]{inputenc}\usepackage[OT4]{fontenc} %% lub [T1]Lepszy sposb polonizacji LATEXa opisano w nastpnym punkcie.Rodzinafontwlhzawieraliterypotrzebnedoskadaniadokumentww cyrylicy. Ze wzgldu na du liczb znakw w rnych pismach cyrylickichsonezgrupowanewczterechrnychkodowaniach: T2A, T2B, T2C,i X24.Rodzina cb, w kodowaniu LGR, zawiera fonty do skadu greki.2.5.1. JzykpolskiwdokumentachJak wspomniano w punkcie 2.5, poprawny skad w jzyku polskim wymagatrzechrzeczy: LATEXazwbudowanymi wformat polskimi reguami prze-noszeniawyrazw, fontwzawierajcychpolskie znaki diakrytyczne orazdodatkowego pakietu obsugujcego specyczne dla jzyka polskiego reguytypograczne. Wtympunkcie zakadamy, e udaoci si skongurowaLATEXapodktempierwszychdwchpunktw,tj.wygenerowaniaformatui zainstalowaniafontwpllubec, i koncentrujemysinaszczegowymopisie ostatniego aspektu polonizacji.Wkadej dystrybucji LATEXaznajdujesiwspomnianywpunkcie2.5pakietbabel.Mimowystpujcychwnimniedocignimonagopoleci,szczeglniepocztkujcym. Bardziej wymagajcyuytkownicypiszcypopolsku powinni korzysta z opisanego dalej zestawu polonizacyjnego platex.W wypadku jzyka polskiego wiele kopotw sprawia kodowanie znakwdiakrytycznych. Wynika to przede wszystkimz brakustandardu: rneplatformysystemowepromujwtymzakresiernerozwizania5. Monawyrni dwa sposoby zapisu diakrytykw w LATEXu: polecenia standardowe(opisane w punkcie 2.4.9 oraz poniej) i notacj bezporedni, posugujcsi znakami o kodach wikszych od 1276.Standardowe polecenia akcentowe LATEXa umoliwiaj zapis wszystkichpolskich znakw diakrytycznych w nastpujcej postaci7:4List jzykw obsugiwanych w tych kodowaniach mona znale w [26].5Lekarstwemnatbolczkmoebykodowaniewielobajtowe,tj.standardUnicode(utf). Wprawdzie LATEX potra przetwarza dokumenty unikodowe jedynie w ograniczo-nymzakresie, alejestonwystarczajcydlatekstwwjzykacheuropejskich. Specjalnawersja TEXa, XeTeX autorstwa Jonathana Kew, potra przetwarza dokumenty zakodo-wane w unikodzie, a take generowa skad z uyciem unikodowych fontw OpenType.6Jest jeszcze trzeci sposb: takzwananotacjapreksowa(/a, /n, /Sitp.). Metoda ta wysza ju w zasadzie z uytku, gdy powszechnie dostpna jest metodabezporedniego wprowadzania znakw z polskimi ogonkami z klawiatury.7Znotacjtwiesijednakpewienproblem: otoczenietabbingzmienialokalniedenicj kilku makr, w tym \. Dlatego w jego obrbie do uzyskiwania znakw z akcentemacute trzeba uywa notacji typu \ao. Konsekwencj jest to, e zarwno w implementacjinotacjipreksowej,jakistronkodowychpakietuinputenctrzebasidoakcentuacutedostawa nieco naokoo.2.5. LATEXwielojzyczny 29\k{a} \c \k{e} \l{}\n \o \s\z \.z \k{A} \C \k{E} \L{} \N\O \S \Z \.Z Posugiwanie si powyszymi poleceniami do pisania tekstwpo polskujest uciliwe, ale przydaje si na przykad do wstawienia niewielkich frag-mentwdodokumentu,ktrybdzieprzetwarzanyprzezkogo,ktojzykapolskiego nie zna i nie ma dobrze skongurowanej pod tym ktem instalacji(np. polskie wstawki w artykule konferencyjnym pisanym po angielsku).Bezporednie wprowadzanie polskich znakw umoliwia mechanizm prze-kodowywania,uruchamianyprzezumieszczeniekomentarzastrukturalnegow pierwszym wierszu pliku8:%& --translate-file=cp1250plWpis taki bdzie poprawnywwypadkuredagowaniaplikwwsystemiemsWindowsi stosowaniadomylnegownimkodowaniacp1250. Wwy-padkusystemuUnix/Linuxnaleyzamiastcp1250pl wpisail2-pl (przyzaoeniu, e posugujemy si kodowaniem iso 8859-2).Komentarz strukturalny jest alternatyw dla pakietu inputenc, opisanegowpunkcie2.59Mechanizmkomentarzastrukturalnegonieumoliwiapo-prawnego przetwarzania dokumentw unikodowych. Jeeli upierasz si przyunikodzie to pozostaje ci tylko pakiet inputenc.Zamiastpakietubabelmonazastosowapakietpolskizzestawuplatex(autorzyMariusz Olkoi MarcinWoliski). Jegoniewtpliwzaletjeststaranniejsza polonizacja, np. pakiet polski domylnie przecza si na fontypl bez potrzeby doczania pakietu fontenc. W wypadku przejcia z pakietubabel napolski dokumentynie wymagajmodykacji, oprcz oczywistejwymiany nazwy adowanego pakietu w preambule.Pakiet polski doczamy w preambule dokumentu poleceniem:\usepackage[opcje]{polski}Lista waniejszych opcji obejmuje:OT4wybraniekodowaniaOT4fontw, cowpraktyceoznaczaskadfon-tami pl;T1 wybranie kodowania T1 fontw, co oznacza skad fontami ec;OT1 wybranie kodowania OT1 fontw, co oznacza skad fontami cm (nieza-lecane);plmathwczeniepolskichoznaczedlastandardowychpolecetrygono-metrycznychorazsymboli relacji mniejszy-lub-rwnyi wikszy-lub--rwny (zalecane);8Komentarztennaleyumieciwpierwszymwierszupliku,czylijeszczeprzedwier-szem z\documentclass, a znak% musi by pierwszym znakiem tego wiersza.9Oznaczato,ejednoczesneuyciekomentarzastrukturalnegotranslate-fileido-czanie pakietu inputenc jest bdem30 Skadanietekstunomathsymbolsblokadazmianyznaczeniastandardowychpolecetrygo-nometrycznych oraz symboli relacji mniejszy-lub-rwny i wikszy-lub--rwny (por. punkt 3.10, str. 59);MeX tryb penej polonizacji (zalecane).Jeeli opcjukadukodowaniawfonciepominito, topakietpolski uywafontw pl (w wypadku ich braku LATEX bdzie sygnalizowa bdy). Dotyczytozarwnofontwtekstowych, jaki zawierajcychznaki matematyczne.Winstalacji zawierajcejfontypldoczeniepakietupolski bezopcji jestrwnowane poleceniu:\usepackage[OT4,plmath]{polski}Polecenie \selecthyphenation pozwala przeczy si na dany zestaw wzor-cwdzieleniawyrazw. Jest toodpowiednikpolecenia\selectlanguagez pakietu babel. Argumentem jest nazwa jzyka.Polonizacyjnymuzupenieniempakietupolski jestzestawklasMarcinaWoliskiegomwart, mwrepi mwbook, dostpnypodadresemhttp://www.mimuw.edu.pl/~wolinski/mwcls.html. Wklasachtychzostayuwzgld-nionem.in. takiezwyczajejak: umieszczaniekropekponumerachrdty-tuw, sposb formatowania przypisw oraz pagin, zakaz przenoszenia swwrdtytuach, reguyumieszczania/pomijaniapaginacji. Uzyskanotozacen znacznej ingerencji w sposb dziaania klas standardowych, czego skut-kiem jest niekompatybilno z czci pakietw LATEXa.Oto przykadowa preambua artykuu skadanego w klasie mwart:%& --translate-file=cp1250pl\documentclass{mwart}\usepackage[MeX]{polski}\begin{document} ...Jest to zalecany sposb rozpoczynania dokumentwwjzyku polskim.Wartozniegokorzysta, zaopatrzywszysiwniezbdneelementy: fontypl, pakiet polski i klasy Marcina Woliskiego. W standardowej dystrybucjiLATEXa, w ktrej na og znajduj si obecnie fonty pl, zadziaa natomiasttaka preambua:%& --translate-file=cp1250pl\documentclass{article}\usepackage{polski}2.6. OdstpymidzywyrazamiAbywyrwnaprawymargines, LATEXwstawiamidzysowami odstpyrnej wielkoci. Odstpwstawianynakocuzdaniajest trochwikszy,poniewatakskadasiksikiwkrajachanglosaskich.LATEXzakada,ezdaniamogsikoczykropk, znakiemzapytanialubwykrzyknikiem.2.7. Tytuy,rdtytuyipunkty 31Jeeli bezporednio przedkropk znajduje si dua litera, to LATEXnietraktuje takiego miejsca jako koca zdania, lecz jako kropk po skrcie.Wyjtki od powyszych zasad trzeba wyranie zaznaczy w tekcie. Znak\ poprzedzajcy spacj oznacza odstp normalnej wielkoci. Tylda ~ rwniewstawiatakiodstp,ztymeLATEXowiniewolnonanimzamawiersza.Umieszczenieinstrukcji \@przedkropkjestdlaLATEXawskazwk, etakropka koczy zdanie, nawet jeli nastpuje po duej literze.Pan~Kowalski ucieszysi\\na jej widok (zob.~Rys.~5).\\Podoba mi si JAVA\@.A~tobie?Pan Kowalski ucieszy sina jej widok (zob. Rys. 5).Podoba mi si JAVA. A tobie?Jak wspomniano, wstawianie wikszych odstpw na kocu zda to zwyczajanglosaski.WEuropiekontynentalnejtradycyjniesitegonierobi.Wsta-wianie wikszych odstpw na kocu zda mona wyczy poleceniem:\frenchspacingPakiet polski domylniewykonujeinstrukcj \frenchspacingzanas,czyli wcza odstpy kontynentalne.2.7. Tytuy,rdtytuyipunktyPodzieleniedokumentunarozdziay, punkty, podpunktyitd. pomagaczy-telnikomlepiej orientowasiwtekcie. Dodzieleniadokumentunahie-rarchiczne czci su odpowiednie instrukcje LATEXowe. Do autora naleyuywanie tych polece w odpowiednim porzdku.W klasiearticle mamy do dyspozycji nastpujce instrukcje podziauhierarchicznego:\section{...} \paragraph{...}\subsection{...} \subparagraph{...}\subsubsection{...} \appendixW klasach report (raport) i book (ksika) mog wystpowa rozdziay:\chapter{...}Jeli raport bd ksik trzeba podzieli na czci bez naruszania numeracjipunktw i rozdziaw, to mona uy polecenia:\part{...}Poniewawklasiearticlenajwyszjednostkwhierarchii podziaujest \section (czyli punkt), atwo tworzy si ksiki (klasa book), w ktrychrozdziaami sposzczeglneartykuy. LATEXdobierzezanasodpowiednieodstpy midzy rozdziaami oraz wielko i krj pisma w rdtytuach.Dwie z wymienionych instrukcji dziaaj nieco inaczej ni pozostae:32 Skadanietekstuinstrukcja \part nie ma wpywu na numeracj rozdziaw;instrukcja\appendixniemaargumentw. Jest todeklaracjazmie-niajcasposbnumerowaniazcyfrnalitery. Dotyczytorozdziaww klasach book i report, a punktw w klasie article.Argumentu instrukcji podziau dokumentu LATEX uywa do przygotowaniaspisu treci. Instrukcja:\tableofcontentswstawiaspistreci wmiejscujejuycia. Abywspisietreciotrzymapo-prawnenumerystron,trzebadokumentprzetworzy(zlatechowa)dwu-krotnie. Czasami niezbdna jest nawet trzecia kompilacja. Kolejny przebiegjestpotrzebny, gdypodkoniecprzetwarzaniadokumentuLATEXpokazujekomunikat:LaTeX Warning: Label(s) may have changed.Rerun to get cross-references right.LATEXprzetwarzadokumentstronapostroniei wpojedynczymprze-biegu nie moe wstawi spisu trecina pocztkudokumentu,poniewa niejestjeszczeznanajegotreaninumeracjastron.Podobniemasisprawaze spisami tabel czy rysunkw. Rozwizanie tego problemu jest tyle prosteco skuteczne. Podczas przetwarzania dokumentu LATEX zapisuje odpowied-nie informacje do plikw pomocniczych w celu ich wykorzystania podczaskolejnych przebiegw.Przeznaczenie danego pliku pomocniczego jest sygnalizowane przez roz-szerzeniejegonazwy. I tak: plikorozszerzeniu.toczawieraspis treci,plik .lot spis tabel, plik .lof spis rysunkw, .aux informacje o odsya-czach wewntrz dokumentu (odsyacze omawiamy w punkcie 2.8). Peniejszywykaz nazw plikw LATEXowych podano w punkcie 1.7 na stronie 12.Wymienionewyejinstrukcjepodziauhierarchicznegoposiadajtakewersje z gwiazdk. Nazwainstrukcji wwersji z gwiazdkskadasiznormalnejnazwy, poktrej wystpujeznak*. Wwynikudziaaniatakiej instrukcji tytu rozdziaulubpunktuzostanie umieszczonywdo-kumencie, ale nie wspisie treci; tytu nie zostanie te objtynumera-cj. Przykadowo, wersj z gwiazdk instrukcji \section{Pomoc}jest\section*{Pomoc}.Zwyczajem angielskim jest nieumieszczanie nienumerowanych rdtytu-wwspisie treci. Polscyredaktorzyczstosi domagaj, bynaprzy-kad Wstp by rdtytuem nienumerowanym, a jednoczenie wystpowaw spisie. Ten problem rozwizujemy za pomoc polecenia:\addcontentsline{spis}{poziom}{rdtytu }gdzie: spisto rozszerzenie nazwy pliku, w ktrym ma zosta zapisana infor-macja, poziomto chapter, section bd inna nazwa polecenia hierarchicz-nego, a rdtytu to sam rdtytu. Przykad:2.7. Tytuy,rdtytuyipunkty 33\chapter*{Wstp}\addcontentsline{toc}{chapter}{Wstp}Najczciej hasawspisietreci pokrywajsiztytuami rozdziawczypunktw. Czasami jednakniejesttopodane, naprzykadwwczas,gdyteksthasajestzbytdugi.Wtakichwypadkachhasodospisutrecimona poda jako opcjonalnyargument instrukcji podziau hierarchicznego,na przykad tak:\chapter[Krtki i~ekscytujcy rozdzia]{To jestbardzo dugi i~wyjtkowo nudny rozdzia}W wyniku wykonania tej instrukcji w spisie treci pojawi si Krtki i eks-cytujcy rozdzia, natomiast wtytule rozdziauTo jest bardzo dugii wyjtkowo nudny rozdzia.LATEX skada cz tytuow dokumentu, napotkawszy instrukcj:\maketitleNaley j umieci po \begin{document}, czyli nie w preambule.Zawarto czci tytuowej ustalaj polecenia:\title{...}, \author{...} oraz opcjonalnie \date{...}Naley je umieci w preambule. Jeeli dokument ma kilku autorw, to ichnazwiskaiimionarozdzielamyinstrukcj\and.Sposbuyciapowyszychinstrukcji demonstruje rysunek 1.2 ze strony 8.WLATEX2istniejtrzydodatkoweinstrukcjedotyczcestrukturydo-kumentu, dostpne jednak wycznie w klasiebook. Oto ich nazwy, sposbuycia i przeznaczenie:\frontmatterpowinnabypierwszinstrukcjwtrecidokumentu,czylipowinnawystpi tu po\begin{document}. Wczaonarzymskizapis numerw stron, wyczajc jednoczenie numerowanie punktwpodziau. To tak, jakby si uywao instrukcji gwiazdkowanych,wrodzaju\chapter*{Preface}. Punktypodziautrajednakdospisu treci.\mainmatternaley umieci tu przed pierwszym rozdziaem ksiki. Prze-cza ona sposb oznaczania numerw stron na arabski, zerujc zara-zem licznik stron.\backmatterpowinnawystpiprzedostatnimi fragmentami ksiki, ta-kim jak spis literatury albo skorowidz.Powyszeinstrukcjeprzydajsidopodzieleniaksiki naczwstpn(obejmujctytulatur, spisytreci, tabel, wstpyitd.), gwni zako-czenie(zaczniki,skorowidze,kolofonitd.).Wczciwstpnejtytuyroz-dziawsskadanemniejszymstopniempisma(czegonaleyoczekiwa),a numery stron s w notacji rzymskiej (co raczej odbiega od polskich zwy-czajw typogracznych).34 Skadanietekstu2.8. OdsyaczeKsiki, raportyi artykuyczstozawierajodsyaczedorysunkw, tabeli innych fragmentw tekstu. Z odsyaczami zwizane s w LATEXu nastpu-jce trzy instrukcje:\label{etykieta}, \ref{etykieta} i \pageref{etykieta}Argument etykieta jest cigiem liter, cyfr lub znakw interpunkcyjnych. Na-zwyetykiet ustalasamautor. LATEXzamienia\ref{etykieta}nanumertego rozdziau, punktu, rysunku, tabeli czy te rwnania matematycznego,bezporednio zaktrym umieszczona zostaa instrukcja\label zawierajcaidentycznetykiet. Instrukcja\pageref{etykieta}dziaaidentyczniejak\ref, z tym e wstawia numer strony, na ktrej znajduje si element ozna-czony etykiet10. Oto przykad:Odsyacz do tego punktu\label{sec:this} wyglda tak:,,patrz punkt~\ref{sec:this} nastronie~\pageref{sec:this}.Odsyacz do tego punktu wyglda tak: patrzpunkt 2.8 na stronie 34.Podobnie jak w wypadku spisw treci, tabel czy rysunkw, do ustaleniawaciwej numeracji odsyaczypotrzebnesconajmniej dwie, azreguytrzykompilacjedokumentu. PodczaspierwszejLATEXwysyadoplikupo-mocniczego z rozszerzeniem .aux (zob. punkt 1.7) informacje o odsyaczach,ktre wykorzystuje podczas kolejnych kompilacji.2.9. PrzypisyDo skadania przypisw u dou strony suy instrukcja:\footnote{tekst przypisu}Naley j wstawi bezporednio po sowie lub zdaniu, do ktrego si odnosi.Wkrajachanglosaskichprzypisyodnoszcesidocaegozdanialubjegoczci umieszcza si natychmiast po kropce lub przecinku. W Polsce najcz-ciej umieszczasijeprzedznakiemprzestankowym(zasadtstosujemyw niniejszym tumaczeniu).LATEX numeruje przypisy automatycznie. Sposb ich numerowania zaleyoduywanej klasy. Wklasie article numeracja jest ciga, wklasachreport i book przypisy s numerowane w ramach rozdziaw.10Wartopamita, eteinstrukcjeniewiedz, doczegotaknaprawdsiodnosz.Zadanieminstrukcji \label jest przechowanie zwizkuwygenerowanej automatycznieliczby z miejscem w tekcie.2.10. Wyrnienia 35Przypisy\footnote{Tojest wanieprzypis.} s czstostosowane przezuytkownikw {\LaTeX}aPrzypisyas czsto stosowane przez uytkow-nikw LATEXaaTo jest wanie przypis.2.10. WyrnieniaW tekstach pisanych na maszynie fragmenty, ktre maj zosta wyrnione,podkrela si. W dokumentach drukowanych wyrnienie fragmentu odbywasi przez zoenie go kursyw. Suy do tego LATEXowa instrukcja:\emph{tekst}Argumentem tej instrukcji jest tekst, ktry ma zosta wyrniony.\emph{\emph{Wyrnienia} w~tekcieju wyrnionym s skadane\emph{zwykym} krojempisma.}Wyrnienia wtekcie ju wyrnionymsskadanezwykym krojem pisma.Zwrmyuwag,eistniejernicamidzywyrnieniemczcitekstua zoeniem go inn czcionk:\textit{Tekst mona \emph{wyrni},skadajc go kursyw,}\textsf{czcionk \emph{szeryfow},}\texttt{a nawet \emph{maszynowo}.}Tekst monawyrni, skadajc go kursyw,czcionk szeryfow, a nawet maszynowo.2.11. OtoczeniaDo instrukcji formatujcychzaliczaj si otoczenia (zwane te rodowi-skami ), czyli instrukcje postaci:\begin{nazwa} tekst \end{nazwa}gdzie nazwa jest nazw otoczenia, a tekst jest fragmentem dokumentu, ktryma zosta zoony inaczej ni poza otoczeniem.Otoczenia mona zagnieda jedne w drugich:\begin{aaa}...\begin{bbb}...\end{bbb}...\end{aaa}Niedopuszczalne jest natomiast przeplatanie otocze:\begin{aaa}...\begin{bbb}...\end{aaa}...\end{bbb}WielestandardowychpoleceLATEXamonazapisawformieotocze-niowej. W takich wypadkach nazwa polecenia (bez w-ty-ciacha) jest nazwotoczenia. Na przykad, zamiast polecenia\em, wczajcego wyrniajcykrj pisma, moemy zastosowa otoczenie \begin{em}...\end{em}.W kolejnych punktach przedstawiamy czciej uywane otoczenia.36 Skadanietekstu2.11.1. Otoczeniaitemize,enumerateidescriptionOtoczeniaitemizeorazdescriptionsudotworzeniawyszczeglnie,za enumerate do tworzenia wylicze. W kadym z nich element wyliczeniazaczyna si od instrukcji \item.\begin{enumerate}\item Taka lista:\begin{itemize}\item wyglda\item[--] miesznie.\end{itemize}\item Pamitaj:\begin{description}\item[Gupoty] nie stan simdrociami, gdy sije wyliczy.\item[Mdroci] mona eleganckozestawia w~wyliczeniach.\end{description}\end{enumerate}1. Taka lista: wyglda miesznie.2. Pamitaj:Gupotynie stan si mdrociami,gdy si je wyliczy.Mdroci mona elegancko zestawiaw wyliczeniach.2.11.2. Otoczeniaflushleft,flushrighticenterWotoczeniachflushlefti flushrightakapitysskadanezwyrwna-niem, odpowiednio, do lewego bd prawego marginesu. Wewntrz otoczeniacenterkadywiersz akapitujest wyrodkowanywosi szpalty. Takjakzawsze, LATEX dzieli akapity na wiersze automatycznie, mona jednak w ob-rbie powyszych otocze wymusi zmian wiersza poleceniem \\.\begin{flushleft}To jest tekst\\ wyrwnany do lewej.{\LaTeX} nie skadatu wierszy\\z~zachowaniem jednakowej dugoci.\end{flushleft}To jest tekstwyrwnany do lewej. LATEX nie skada tuwierszyz zachowaniem jednakowej dugoci.\begin{flushright}To jest tekst\\ wyrwnany do prawej.{\LaTeX} nie skadatu wierszy\\z~zachowaniem jednakowej dugoci.\end{flushright}To jest tekstwyrwnany do prawej. LATEX nie skada tuwierszyz zachowaniem jednakowej dugoci.\begin{center}To jest tekst\\wyrodkowany.\end{center}To jest tekstwyrodkowany.2.11. Otoczenia 372.11.3. Otoczeniaquote,quotationiverseOtoczenie quote przydaje si do skadania cytatw oraz przykadw:Jeeli chodzi o~dugo wierszy,to regu kciuka jest,e:\begin{quote}Przecitnie wiersz niepowinienzawiera wicej ni 66znakw.Dlatego w~{\LaTeX}u standardowestrony maj szerokie marginesy.\end{quote}Dlatego te w~gazetachstosujesi druk wieloamowy.Jeeli chodzi o dugo wierszy, to regukciuka jest, e:Przecitnie wiersz nie powinienzawiera wicej ni 66 znakw.DlategowLATEXustandardowestrony maj szerokie marginesy.Dlategotewgazetachstosujesidrukwie-loamowy.Istniej ponadto dwa otoczenia o podobnym zastosowaniu: quotation orazverse. Pierwsze z nich przydaje si do formatowania cytatw duszych nijedenakapit.Wprzeciwiestwie do otoczeniaquote,wewntrzquotationLATEXrozpoczynaposzczeglneakapityodwciciaakapitowego.Otoczenieverse suy do skadania wierszy. Poszczeglne linijki zwrotek naley ko-czy instrukcj \\, poszczeglne za zwrotki oddziela pust lini.Na pami znam tylko jeden angielskiwiersz. Ten o~HumptymDumptym.\begin{flushleft}\begin{verse}Humpty Dumpty sat on awall:\\Humpty Dumpty had a great fall.\\All the Kings horsesand allthe Kings men\\Couldnt put Humpty together again.\end{verse}\end{flushleft}Na pami znam tylko jeden angielski wiersz.Ten o Humptym Dumptym.Humpty Dumpty sat on a wall:Humpty Dumpty had a greatfall.All the Kings horses and all theKings menCouldnt put Humpty togetheragain.2.11.4. StreszczeniePublikacjenaukowezaczynajsizazwyczaj odstreszczeniaprzegldutego, co czytelnik napotka wdalszej czci. WLATEXu do wyrnianiastreszcze suy otoczenie abstract. Uywa si go na og w dokumentachklasyarticle.\begin{abstract}Streszczenie streszczenia.\end{abstract}Streszczenie streszczenia.38 Skadanietekstu2.11.5. SymulacjamaszynopisuTekst zawarty midzy \begin{verbatim} a \end{verbatim} jest przezLATEXa skadany dosownie, czyli tak, by wyglda jak napisany na maszynie,z zachowaniem zmian wiersza i odstpw z pliku rdowego.Abyuzyskatenefekt,krjpismazmieniasinaimitujcypismoma-szynowe(grotesk). Wszystkieznaki wtymkroju, wczajcspacj, majjednakowszeroko. Zakoczenielinii wewntrzotoczeniaverbatimpro-wadzidorozpoczcianowegowierszawwydruku,a kadaspacjazamieniasi na odstp. Wewntrz otoczenia verbatim nie s wykonywane instrukcje.Wewntrzakapitwimitacjmaszynopisuuzyskujesizapomocin-strukcji:\verb+tekst+Znak + ogranicza tekst, ktry ma zosta wydrukowany dosownie. Zamiast +mona uy innego znaku, byle to nie bya litera, gwiazdka, spacja ani adenznak, ktrywystpujewtekcie. Instrukcj\verborazotoczenieverbatimwykorzystujemy czsto w tej ksice do skadania przykadw LATEXowych.Rozwamy przykad\ldots\begin{verbatim}{ for (i=1;i