(literacy) - Εκπαιδευτικές...

Click here to load reader

  • date post

    09-Mar-2020
  • Category

    Documents

  • view

    1
  • download

    0

Embed Size (px)

Transcript of (literacy) - Εκπαιδευτικές...

  • - 30 -

    Επιμορφωτικό υλικό για την επιμόρφωση των εκπαιδευτικών – Τεύχος 3 (Κλάδος ΠΕ02)

    ΕΑΙΤΥ - Τομέας Επιμόρφωσης και Κατάρτισης (ΤΕΚ)

    1Β. ΤΠΕ και γραμματισμός Δ. Κουτσογιάννης

    1.1. Γραμματισμός: ορισμός και θεωρητικοί προβληματισμοί

    Βασική έννοια στα κεφάλαια που ακολουθεί είναι αυτή του γραμματισμού

    (literacy). Στη θέση του χρησιμοποιείται συχνά και ο όρος εγγραμματισμός. Οι όροι

    αυτοί αποδίδουν στα ελληνικά τον αγγλικό όρο literacy. Στα αγγλικά ο όρος

    χρησιμοποιείται με ένα διπλό περιεχόμενο: με αυτό που αποκαλούμε στα ελληνικά

    αλφαβητισμός και με το περιεχόμενο που αποδίδουμε στον όρο γραμματισμός. Ο αλ-

    φαβητισμός είναι όρος που χρησιμοποιήθηκε κυρίως στο παρελθόν και έδινε

    βαρύτητα στην καλλιέργεια της ικανότητας για ανάγνωση και γραφή. Ο όρος

    γραμματισμός περιλαμβάνει την έννοια του αλφαβητισμού αλλά είναι πιο δυναμικός.

    Η έννοια αυτή (του γραμματισμού) σχετίζεται με τη δυνατότητα του εγγράμματου

    ατόμου να λειτουργεί αποτελεσματικά σε διάφορες καθημερινές κοινωνικές

    πρακτικές που συμπεριλαμβάνουν ανάγνωση και γραφή (και όχι μόνο) στις ποικίλες

    εκδοχές της. Σήμερα όμως έχουμε ποικίλα νέα δεδομένα: το γεγονός ότι οι κοινωνικές πρα-

    κτικές απαιτούν συχνά τη χρήση ποικίλων τεχνολογιών επικοινωνίας από τις πιο πα-

    ραδοσιακές (μολύβι, χαρτί, έντυπο) μέχρι τις πιο σύγχρονες (ψηφιακά μέσα)· το γεγο-

    νός ότι η κάθε μία από αυτές τις τεχνολογίες συνδυάζεται με την παραγωγή και κατα-

    νόηση διαφόρων κειμένων και κειμενικών ειδών που σχετίζονται άμεσα με τα ποικίλα

    καθημερινά κοινωνικά συμβάντα (π.χ. η ανάληψη χρημάτων από την τράπεζα, η εύ-

    ρεση και αξιολόγηση μια πληροφορίας από το διαδίκτυο, η διαμόρφωση μιας σχολι-

    κής ιστοσελίδας, η γραφή μιας παρουσίασης στο Power Point) που απαιτούν συγκε-

    κριμένου τύπου γνώσεις και δεξιότητες, οι οποίες δεν υπήρχαν στο παρελθόν. Θα

    μπορούσαμε εν κατακλείδι να πούμε ότι ο σημερινός εγγράμματος άνθρωπος θα πρέ-

    πει να είναι σε θέση να παράγει, να κατανοεί και να επεξεργάζεται με κριτικό τρόπο

    κείμενα γραπτού, προφορικού και ηλεκτρονικού λόγου, καθώς επίσης και πολυτροπι-

    κά κείμενα (κείμενα που δεν είναι μόνο γλωσσικά, αλλά διαμορφώνονται με την αξι-

    οποίηση και άλλων σημειωτικών συστημάτων, όπως: εικόνας, ήχου, γραφημάτων

    κλπ.).3

    3 Για την έννοια της πολυτροπικότητας βλ. Ενότητα ΙΙ, κεφ. 2.5) καθώς και τα: -Βασιλική Μητσικο- πούλου, «Γραμματισμός», στον τόμο Εγκυκλοπαιδικός Οδηγός για τη Γλώσσα, Κέντρο Ελληνικής Γλώσσας, http://www.greek-language.gr/greekLang/studies/guide/thema_e1/index.html.

  • - 31 -

    Επιμορφωτικό υλικό για την επιμόρφωση των εκπαιδευτικών – Τεύχος 3 (Κλάδος ΠΕ02)

    ΕΑΙΤΥ - Τομέας Επιμόρφωσης και Κατάρτισης (ΤΕΚ)

    Είναι προφανές, επομένως, ότι το περιεχόμενο του όρου γραμματισμός δεν εί-

    ναι σταθερό, αλλά συναρτάται με ευρύτερες οικονομικές, κοινωνικές και πολιτισμικές

    μεταβολές, μεταβολές που απαιτούν και την πιθανή χρήση νέων τεχνολογιών και την

    καλλιέργεια νέων δεξιοτήτων – γνώσεων, ώστε να είναι ικανός κανείς να ανταπεξέλ-

    θει στη δεδομένη κοινωνία. Από τον ορισμό αυτό είναι προφανές, επίσης, ότι οι ΤΠΕ

    θεωρούνται οργανικό μέρος της ‘νέας επικοινωνιακής τάξης πραγμάτων’, η οποία με

    τη σειρά της δεν μπορεί να γίνει κατανοητή εκτός του ευρύτερου οικονομικού,

    κοινωνικού και πολιτισμικού σημερινού γίγνεσθαι. Πρόκειται για οπτική που

    μεταβάλλει σημαντικά το τοπίο στο χώρο της διδασκαλίας των φιλολογικών μαθημά-

    των, όχι μόνο ως προς το πώς θα αξιοποιήσουμε καλύτερα τις ΤΠΕ σε μια δεδομένη

    διδασκαλία, αλλά και πώς θα προσαρμόσουμε το περιεχόμενο της διδασκαλίας,

    προκειμένου να ανταποκρίνεται στις λειτουργικές αλλά και κριτικές διαστάσεις του

    νέου γραμματισμού (που συμπεριλαμβάνει τις ΤΠΕ).

    Αν όμως έτσι έχουν τα πράγματα, τότε η αξιοποίηση των ΤΠΕ στη διδασκαλία

    των φιλολογικών μαθημάτων δεν μπορεί να είναι σε εθελοντική βάση ούτε να

    στηρίζεται στην καλή προαίρεση των διδασκόντων. Είναι απαραίτητο να αποτελεί

    οργανικό μέρος της διδασκαλίας, όπως αποτελούν και οργανικό μέρος των

    καθημερινών επικοινωνιακών πρακτικών. Οι τρεις ενότητες που ακολουθούν

    επιχειρούν να εμβαθύνουν περαιτέρω στην έννοια του γραμματισμού, εξετάζοντας

    κάποιες πτυχές του, και να τον συνδέσουν άμεσα με την ελληνική εκπαίδευση.

    - Χοντολίδου, Ε. (1999). Εισαγωγή στην έννοια της πολυτροπικότητας. Γλωσσικός Υπολογιστής 1(1):

    114-118. - Kalantzis, M. & Cope, B. (1999). “Πολυγραμματισμοί: επανεξέταση του τι εννοούμε γραμματισμό και τι διδάσκουμε ως γραμματισμό στα πλαίσια της παγκόσμιας πολιτισμικής πολυμορφίας και των νέων τεχνολογιών επικοινωνίας”. Στο "Ισχυρές” και “ασθενείς” γλώσσες στην Ευρωπαϊκή Ένωση: ό- ψεις του γλωσσικού ηγεμονισμού, Α.-Φ. Χριστίδης (επιμ.), 680-695. Θεσσαλονίκη: Κέντρο Ελληνικής Γλώσσας.

  • - 32 -

    Επιμορφωτικό υλικό για την επιμόρφωση των εκπαιδευτικών – Τεύχος 3 (Κλάδος ΠΕ02)

    ΕΑΙΤΥ - Τομέας Επιμόρφωσης και Κατάρτισης (ΤΕΚ)

    α) Η ιστορικότητα των τεχνολογιών πρακτικής γραμματισμού4

    Η αναζήτηση κάποιας σχέσης ανάμεσα στη γλώσσα και την τεχνολογία,

    πρόσφατη ή παλιότερη, μοιάζει παραδοξολόγημα. Θα μπορούσαμε να πούμε ότι από

    το χώρο των ανθρωπιστικών επιστημών, ιδιαίτερα, υπάρχει μια παραδοσιακή

    επιφύλαξη προς την τεχνολογία, ιδιαίτερα προς τις Τεχνολογίες της Πληροφορίας και

    Επικ