Flux 4 - Crisis in de wetenschap

Click here to load reader

  • date post

    18-Mar-2016
  • Category

    Documents

  • view

    216
  • download

    3

Embed Size (px)

description

Flux Magazine: over de impact van wetenschap en technologie op de maatschappij. In deze Flux het dossier: 'Crisis in de wetenschap?'

Transcript of Flux 4 - Crisis in de wetenschap

  • ma

    ga

    zin

    e R

    ath

    en

    au

    inst

    itu

    ut

    jan

    ua

    Ri 2

    011

    4v

    eR

    sch

    ijn

    t 2

    ke

    eR

    pe

    R j

    aa

    R

    toeval helpt wetenschappelijke carrire

    cees veerman pleit voor ethiek

    Opleidingsniveau bepaalt waardering techniek

    Crisis in de wetenschap?

    Dossier

  • HandelswaarIk ben tegen betaling voor donor-organen, omdat het lichaam op die manier verwordt tot handelswaar. Bovendien neemt door betaling de sociale ongelijkheid toe: wie rijk is kan kopen wat hij wil, wie arm is gaat om de verkeerde redenen organen verko-pen. Zo stimuleer je ook de handel in organen.Het is de vraag of betaling van orgaan-donatie leidt tot meer donoren. Veel mensen vinden het prettig om gewoon iets goeds te doen en haken juist af als er een vergoeding tegenover staat, omdat dan kan lijken of ze het voor het geld doen.

    Marli Huijer, hoogleraar filosofie van cultuur, politiek en religie aan de faculteit der wijsbegeerte aan de Erasmus Universiteit Rotterdam.

    GemakkelijkerEr is een chronisch tekort aan eicel-donoren in Nederland. Ik kan me voorstellen dat een onkostenvergoe-ding de stap gemakkelijker maakt. Een eiceldonor moet een ivf-behandeling ondergaan, vaak naar het ziekenhuis reizen dat niet altijd dichtbij ligt, vrije dagen opnemen en misschien oppas regelen.Ik heb mijn eicellen uit Spanje. Daar betaal je een onkostenvergoeding, waarvan zon 900 euro naar de donor gaat. Ik vind dat wezenlijk anders dan betalen voor. Als je voor organen gaat betalen, trek je waarschijnlijk men-sen aan die in ruil voor geld mogelijk onverantwoorde medische risicos nemen.

    Dineke van der Burg, schrijfster van het boek Eiceldonatie, een over-treffende trap en moeder van een tweeling uit Spaanse donor eicellen.

    VrijheidVeel mensen hebben het idee dat het aantal donororganen stijgt als je er voor betaalt, maar dat is nooit bewe-zen. Wel is het aantal mensen in Nederland dat bij leven een nier heeft afgestaan de afgelopen tien jaar ver-dubbeld tot vierhonderd per jaar.Als mensen hun kind, partner of familielid zieker zien worden willen ze graag iets doen. Daar is geen finan-cile stimulans voor nodig. Maar je mag donoren wel compenseren voor gemaakte kosten inkomstenderving door ziekenhuisopname, reis kosten, dat soort zaken. Daarmee zorg je dat een eventuele financile drempel wegvalt.Hoewel er nog altijd een enorm tekort aan organen is, vinden wij dat de donor in vrijheid een keuze moet kunnen maken. Hij of zij moet het nooit voor het geld doen, want aan iedere operatie zijn risicos verbon-den.

    Elles van Cromvoirt, programma-manager donatie en transplantatie bij de Nierstichting.

    Betalen voor lichaamsmateriaal mag

    Mijn stellingauteuR anniek van den BRand

    Mensen doen altijd heel spastisch over geld. Maar er is nu eenmaal een tekort aan donororganen. Dus is er niks op tegen om mensen een bedrag te geven als ze na hun dood organen beschikbaar stellen, vindt Cisca Dresselhuys, oud-hoofdredac-teur van het feministisch maandblad Opzij. En vrouwen die eicellen geven, ondergaan zware hormoon-behandelingen en pijnlijke puncties. Die mogen daar van mij ook best wat voor krijgen. Waarom zou het allemaal voor niets moeten?

    2 magazine januaRi 2011 nO. 4

    2

  • Inhoud

    4 10 3115

    achtergrondIngrijpen in het leven nooit vrijblijvend

    ReportageHopelijk helpt het toeval

    essay Gevangen in grote beloftes

    interviewWetenschap lijdt aan gebrek aan transparantie

    RuBRieken

    2 mijn stelling Cisca Dresselhuys

    mensen mogen er best voor betaald krijgen als ze hun lichaamsmateriaal beschikbaar stellen.

    4 carrire Wie niet toevallig op het

    juiste moment op de juiste plaats is, kan een weten-schappelijke carrire vaak wel vergeten, concludeert onderzoeker Barbara van Balen.

    7 energie Waar haalt Nederland in

    2030 zijn energie vandaan?

    8 stavast Jan Staman column.

    31 Bioengineering Biologie wordt steeds meer

    techniek en technologie krijgt steeds meer mense-lijke eigenschappen. De gevolgen zijn ingrijpend.

    35 Overigens De discussie over nano-

    technologie vraagt om een bottom up benadering.

    36 Rathenau kort

    38 profiel Lotte Asveld: bioraffinage

    economisch n ecologisch interessant.

    39 gastcolumn Eppo Bruins: het nieuwe

    ministerie Economie, Landbouw en Innovatie moet een eerlijke kans krijgen om het topgebie-denbeleid serieus vorm te geven.

    40 kennis bundelen Onderzoeksprogram-

    mas kunnen zowel inter-nationaal aansprekende wetenschappelijke resul-taten opleveren als prak-tisch toepasbare kennis, blijkt uit onderzoek van het Rathenau Instituut.

    42 kamervragen Vragen en opdrachten aan

    de minister van Economie, Landbouw en Innovatie.

    43 colofon & service

    44 kunst & Wetenschap De atomaire kandelaar.

    dOssieR: cRisis in de

    Wetenschap?

    9 de wetenschap verkeert in een crisis. Of niet?

    10 essay Gevangen in grote beloftes.

    14 de zeepkist Wat mag de samen leving

    van wetenschappers verwachten?

    15 cees veerman De wetenschap is een

    wereldje in zichzelf.

    19 kaart Aanschouw de

    nano wereld.

    20 interview inez de Beaufort

    Pas op voor het Hendrik Haan-effect.

    22 Onderzoek Opleiding bepaalt groot

    deel houding tegenover wetenschap.

    26 succesverhalen De drempel tussen weten-

    schap en samenleving moeilijk te slechten? Succesverhalen zijn er ook!

    30 meer weten?

    3magazine januaRi 2011 nO. 4

    3

  • Ambitie? Ja! Talent? Zeker! Doorzettingsvermogen en werklust? Natuurlijk! Maar voor een carrire in de wetenschap is een andere factor veel bepalender, constateert onderzoeker Barbara van Balen: toeval. Wie niet toevallig op het juiste moment op de juiste plaats is, kan een wetenschappelijke carrire vaak wel vergeten.auteuR ROB vOORWinden

    Hopelijk helpt het toevalCarrire in de wetenschap?

    Reportage

    4 magazine januaRi 2011 nO. 4

    4

  • Hoera, gepromoveerd! Na jaren ploeteren is het proefschrift af; een glanzende wetenschappe-lijke carrire ligt in het verschiet. Maar eerst een tijdelijk baantje. En daarna nog een. En, als je mazzel hebt, nog een. Zo raakt die glanzende carrire langzaam uit beeld. Het is de praktijk aan veel universiteiten, concludeert Barbara van Balen, die in opdracht van het Rathenau Instituut onderzoek deed naar de loopbanen van jonge wetenschappelijke talenten. Ze vroeg 42 van hen naar de doorslaggevende factor voor een carrire in de weten-schap. En dat is toch vooral: toeval.

    Vrijkomende vacaturesVan Balen: Of een ambitieuze onderzoeker verder komt in de wetenschap, is vooral afhankelijk van het vrij komen van vacatures en veel minder van de indi-viduele kwaliteiten van de onderzoeker. Wat meteen de naam van haar onderzoeksrapport verklaart: Op het juiste moment op de juiste plaats.

    Die grote rol van het toeval wordt veroorzaak door het personeelsbeleid aan veel universiteiten. Onderzoeks-groepen zijn vaak opgezet als piramide: aan de top een hoogleraar, daaronder een of twee universitair hoofd-docenten en weer daaronder enkele gewone universitair docenten. Aan de basis bungelen onderzoekers in (meestal) tijdelijke banen.De piramide zit dichtgemetseld: er komt pas een vaste baan vrij als er iemand met pensioen gaat of vertrekt naar bijvoorbeeld een andere onderzoeksgroep. En dat laatste gebeurt niet vaak; andere groepen zitten net zo dicht-gemetseld.Deze vorm van personeelsbeleid beperkt de loopbaan-mogelijkheden voor talenten, zegt Van Balen. Onderzoekers hoppen van tijdelijk baantje naar tijdelijk baantje. En dat kan niet iedereen zich veroorloven. Een hypotheek kun je met die tijdelijke banen bijvoorbeeld niet krijgen. En het is ook lastig een gezin te onderhou-den in een onzekere financile situatie. Van de 42 jonge wetenschappers die Van Balen ondervroeg, is de helft mede daarom naar het bedrijfsleven vertrokken. [ > ]

    Hopelijk helpt het toeval

    Als ik een duidelijke mentor of begeleider had gehad, was ik waarschijn-lijk wel aan de universiteit gebleven.

    Ik ben al sinds 1991 bezig in de wetenschap en had in 2005 nog steeds geen vaste aanstelling.

    Na afloop van mijn con-tract was er geen positie vrij, dus ben ik buiten de universiteit gaan werken. Ik heb nog wel een aantal jaren gekeken of er een baan in de wetenschap vrij kwam, maar op een gegeven moment loopt het af dan ben je er te lang uit.

    Er was geen baan voor me op het moment dat ik terugkwam uit het bui-tenland. Ik werd aan de universiteit op een zij-spoor gezet en het heeft me veel moeite gekost om daar weer vanaf te komen.

    Mijn vrouw wilde dat ik een baan met zekerheid zou zoeken. Ze stelde me voor de keuze: buiten de wetenschap gaan werken of scheiden. Het is dus scheiden geworden.

    Mijn eerste begeleider ging dood, de tweede werd minister, een direc-teur ging weg en nam de

    gemaakte afspraken over mijn loopbaan mee: ik was steeds op het verkeerde moment op de verkeerde plaats.

    Ik heb welgeteld 23 tijde-lijke contracten gehad.

    Ik maakte afspraken met mijn directeur over de eisen waaraan ik zou moeten voldoen om uni-versitair hoofddocent te worden. Maar toen ik daar drie jaar later aan had voldaan, kwamen er nieuwe afspraken bij. En daarna nog eens.

    Mijn hoogleraar is echt bezig met loopbaan-

    beleid. Hij creert rust zodat mensen zich opti-maal kunnen ontwikkelen. Daardoor ben ik nu door-gestroomd tot universitair hoofddocent.

    Mijn carrire is bij toeval begonnen: er vertrok een hoogleraar zodat er een positie vrij kwam.

    5magazine januaRi 2011 nO. 4

    5

  • Informele afsprakenZeker, universiteiten pro