γλωσσικές...

Click here to load reader

  • date post

    10-Feb-2020
  • Category

    Documents

  • view

    3
  • download

    0

Embed Size (px)

Transcript of γλωσσικές...

  • γλωσσικές ασκήσεις για το γενικό λύκειο

    22-0011_Glossikes Askiseis_geniko_lykeio_CS6.indd 1 15/4/2013 11:26:36 πµ

  • 22-0011_Glossikes Askiseis_geniko_lykeio_CS6.indd 2 15/4/2013 11:26:36 πµ

  • ΥΠΟΥΡΓΕΙΟ ΠΑΙΔΕΙΑΣ ΚΑΙ ΘΡΗΣΚΕΥΜΑΤΩΝ ΠΟΛΙΤΙΣΜΟΥ ΚΑΙ ΑΘΛΗΤΙΣΜΟΥ

    Γλυκερία Β. Κανδήρου Δημήτριος Ε. Πασχαλίδης Σπύρος Ν. Ρίζου

    Συντονισμός: Χρίστος Λ. Τσολάκης

    γλωσσικές ασκήσεις

    ΙΝΣΤΙΤΟΥΤΟ ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΑΣ ΥΠΟΛΟΓΙΣΤΩΝ ΚΑΙ ΕΚΔΟΣΕΩΝ «ΔΙΟΦΑΝΤΟΣ»

    Η συγγραφή και η επιμέλεια του βιβλίου πραγματοποιήθηκε υπό την αιγίδα του Παιδαγωγικού Ινστιτούτου

    Η συγγραφή και η επιμέλεια του βιβλίου πραγματοποιήθηκε υπό την αιγίδα του Παιδαγωγικού Ινστιτούτου

    22-0011_Glossikes Askiseis_geniko_lykeio_CS6.indd 3 20/2/2014 11:28:33 πµ

  • Συγγραφείς

    Γλυκερία Β. Κανδήρου Φιλόλογος, Καθηγήτρια Δευτεροβάθμιας Εκπαίδευσης

    Δημήτριος Ε. Πασχαλίδης Φιλόλογος, Καθηγητής Δευτεροβάθμιας Εκπαίδευσης

    Σπύρος Ν. Ρίζου Φιλόλογος, Καθηγητής Δευτεροβάθμιας Εκπαίδευσης

    Συντονιστής

    Χρίστος Λ. Τσολάκης Καθηγητής Νεοελληνικής Γλώσσας στο Αριστοτέλειο Πανεπιστήμιο Θεσσαλονίκης

    Υπεύθυνες για το Παιδαγωγικό Ινστιτούτο

    Χριστίνα Αργυροπούλου Σύμβουλος

    Χριστίνα Βέικου Σύμβουλος

    Δημιουργικό

    Βαλεριάνο Τροϊάνι

    Αποχρωματισμοί

    De Novo

    ΣΤΟΙΧΕΙΑ ΑΡΧΙΚΗΣ ΕΚ∆ΟΣΗΣ

    ΣΤΟΙΧΕΙΑ ΕΠΑΝΕΚ∆ΟΣΗΣ Η επανέκδοση του παρόντος βιβλίου πραγματοποιήθηκε από το Ινστιτούτο Τεχνολογίας Υπολογιστών & Εκδόσεων «Διόφαντος» μέσω ψηφιακής μακέτας, η οποία δημιουργή- θηκε με χρηματοδότηση από το ΕΣΠΑ / ΕΠ «Εκπαίδευση & Διά Βίου Μάθηση» / Πράξη «ΣΤΗΡΙΖΩ».

    Οι αλλαγές που ενσωματώθηκαν στην παρούσα επανέκδοση έγιναν με βάση τις διορθώσεις του Παιδαγωγικού Ινστιτούτου.

    22-0011_Glossikes Askiseis_geniko_lykeio_CS6.indd 4 20/2/2014 11:28:08 πµ

  • ΠEPIEXOMENA Αντί Προλόγου ...............................................................................................................................................................................7

    A΄ Aπό τις σημασίες των λέξεων

    1. Συνώνυμα ....................................................................................................................................................................................11

    2. Aντώνυμα ..................................................................................................................................................................................31

    3. Παρώνυμα – Ομώνυμα .......................................................................................................................................................37

    4. Παροιμίες ................................................................................................................................................................................43

    5. Kυριολεξία – Mεταφορά – Πολυσημία των λέξεων .................................................................................................47

    6. Oρισμός ...................................................................................................................................................................................67

    7. Ύφος – Eπίπεδα λόγου .........................................................................................................................................................73

    8. Άλλες χρήσεις των λέξεων ................................................................................................................................................81

    B΄ Aπό το γλωσσικό μας παρελθόν ...................................................................................................................................87

    Γ΄ Aπό τη μορφολογία των λέξεων ..................................................................................................................................107

    Δ΄ Aπό την ετυμολογία των λέξεων .................................................................................................................................119

    E΄ Λέξεις από ξένες γλώσσες στην ελληνική .............................................................................................................143

    ΣT΄ Aπό τη σύνταξη των λέξεων ......................................................................................................................................149

    Z΄ Στίξη ......................................................................................................................................................................................... 161

    H΄ Παράγραφος ....................................................................................................................................................................... 169

    Θ΄ Περίληψη .............................................................................................................................................................................. 195

    22-0011_Glossikes Askiseis_geniko_lykeio_CS6.indd 5 15/4/2013 11:26:36 πµ

  • 22-0011_Glossikes Askiseis_geniko_lykeio_CS6.indd 6 15/4/2013 11:26:36 πµ

  • 7

    Σκοπός του βιβλίου αυτού είναι να σε βοηθήσει να περάσεις στα ενδότερα της γλώσσας. Περνάει στα ενδότερα της ύπαρξής του και της σκέψης του εκείνος που περνάει στα ενδότε- ρα της γλώσσας του. Σοφά το είπε ο Mπρεχτ: «Γλώσσα είμαι εγώ. Γλώσσα είσαι εσύ. Γλώσσα είναι ο κόσμος…». Kαι, αφού απαριθμήσει κι άλλους στοχασμούς αυτού του είδους, καταλή- γει πάλι στο «Γλώσσα είμαι εγώ». M’ αυτόν, άλλωστε, τον λόγο του Mπρεχτ ανοίγουν τις σε- λίδες τους τα βιβλία του Λυκείου « Έκφραση - Έκθεση». Tο σχετικό κείμενο το βρίσκεις στις πρώτες γραμμές του βιβλίου της A΄ Λυκείου. Όπου θα βρεις και ανάλογο κείμενο του Mα- νόλη Tριανταφυλλίδη. «Γλώσσα, λέει, δεν είναι, καθώς φαντάζονται κάποιοι, αράδιασμα από λέξεις, τύπους και κανόνες, όπως αναγράφονται σε λεξικά και γραμματικές…, παρά η έκφρα- ση του εσωτερικού μας κόσμου, κύμα ζωής, άνοιγμα και επαφή ψυχών… σκέψη και ενατένιση της μοίρας. Γλώσσα είναι ολόκληρος ο λαός».

    Aνάλογα μιλάει και ο Λεβ Bυγκότσκι. «Mια απογυμνωμένη από τη σημασία της λέξη», θα μας πει, «δεν είναι λέξη: είναι ένας κενός ήχος…». Kι ακόμη «H γλώσσα δεν είναι έκφραση μιας έτοιμης σκέψης. H σκέψη δεν εκφράζεται μόνον με τη λέξη, αλλά γίνεται κιόλας μέσα σ’ αυτήν… H λέξη που της έχουν αφαιρέσει τη σκέψη είναι νεκρή λέξη.

    Άσχημα σα μέλισσες σε άδειο πανέρι

    μυρίζουν οι νεκρές λέξεις.

    Aλλά και σκέψη που δεν έγινε λέξη παραμένει σκιά, ήχος και καπνός… H συνείδηση κα- θρεφτίζεται στη λέξη όπως ο ήλιος σε μια σταγόνα νερού».

    Άλλοι, πάλι, από εκείνους που μελέτησαν αυτά τα θέματα παραλλήλισαν τον αδιάσπα- στο δεσμό γλώσσας και σκέψης με την αδιάσπαστη σύνδεση των δύο πλευρών της ίδιας κόλ- λας χαρτιού. Kόλλα χαρτιού με μια μονάχα πλευρά δεν νοείται. Έτσι