ΤΟ ΕΛΛΗΝΙΚΟ...

Click here to load reader

  • date post

    03-Jan-2020
  • Category

    Documents

  • view

    0
  • download

    0

Embed Size (px)

Transcript of ΤΟ ΕΛΛΗΝΙΚΟ...

  • ΘΕΣΕΙΣ, τεύχος 94, 2006, σσ. 25-65

    ΤΟ ΕΛΛΗΝΙΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΣΤΗΝ ΕΠΟΧΗ ΤΩΝ ΝΕΟΦΙΛΕΛΕΥΘΕΡΩΝ

    ΕΚΠΑΙΔΕΥΤΙΚΩΝ ΜΕΤΑΡΡΥΘΜΙΣΕΩΝ

    των Γιώργου Οικονομάκη, Λεωνίδα Μαρούδα και Ολίβιας Κυριακίδου

    1. Εισαγωγή

    Το δημόσιο Πανεπιστήμιο αντιμετωπίζει την πολιτική εγκατάλειψης και τις με- γάλες θεσμικές παρεμβάσεις με τις οποίες οι πανεπιστημιακές σπουδές εκφυλί- ζονται σε υπηρεσίες κατάρτισης και εμπορευματοποιούνται (απαιτώντας «δια- σφάλιση ποιότητας» δηλαδή, τυποποίηση, πιστοποίηση και σήμα ποιότητας) και οι φοιτητές αντιμετωπίζονται ως «πελάτες», σύμφωνα με τη «Διαδικασία της Μπολόνια».

    Απόφαση της Εκτελεστικής Γραμματείας της ΠΟΣΔΕΠ Συνεδρίαση 1ης Ιουλίου 2005

    Είναι γεγονός ότι από τις αρχές της δεκαετίας του 1980 η ανώτατη εκπαίδευση αντιμετωπίζει μια περιοριζόμενη κρατική χρηματοδότηση σε όλες τις αναπτυγ- μένες χώρες, την ίδια στιγμή που αυξάνεται δραστικά ο φοιτητικός πληθυσμός. Για παράδειγμα στη Μ. Βρετανία τα τελευταία 40 χρόνια ο φοιτητικός πληθυ- σμός δεκαπλασιάστηκε, χωρίς αντίστοιχη αύξηση της χρηματοδότησης (βλ. σχετικά μεταξύ άλλων ������ ��� ��� 1994, ������� 1996, �������� ����� ��� 199�, ��������� ��� ��� 1994, ������� 1996, �������� ����� ��� 199�, ��� ��� ��� 1994, ������� 1996, �������� ����� ��� 199�, ������ ��� 1994, ������� 1996, �������� ����� ��� 199�, ��� ��� 1994, ������� 1996, �������� ����� ��� 199�, ������ 1994, ������� 1996, �������� ����� ��� 199�, ��� 1994, ������� 1996, �������� ����� ��� 199�, ���������� 1996, �������� ����� ��� 199�, ��� 1996, �������� ����� ��� 199�, ����������� ����� ��� 199�, ��� ����� ��� 199�, �������� ��� 199�, ��� ��� 199�, ������ 199�, ��� 199�, ������ ����� �������� 1998, ������� 200�, ����������� ����� ������� 1999, ������ 2000). Πρόκει- �������� 1998, ������� 200�, ����������� ����� ������� 1999, ������ 2000). Πρόκει-�������� 1998, ������� 200�, ����������� ����� ������� 1999, ������ 2000). Πρόκει- 1998, ������� 200�, ����������� ����� ������� 1999, ������ 2000). Πρόκει-������� 200�, ����������� ����� ������� 1999, ������ 2000). Πρόκει- 200�, ����������� ����� ������� 1999, ������ 2000). Πρόκει-����������� ����� ������� 1999, ������ 2000). Πρόκει- ����� ������� 1999, ������ 2000). Πρόκει-����� ������� 1999, ������ 2000). Πρόκει- ������� 1999, ������ 2000). Πρόκει-������� 1999, ������ 2000). Πρόκει- 1999, ������ 2000). Πρόκει-������ 2000). Πρόκει- 2000). Πρόκει- ται για μια εξέλιξη που θα πρέπει να ερμηνευθεί ασφαλώς σε συνάρτηση με τις σε παγκόσμιο επίπεδο συντελεσθείσες ή συντελούμενες λειτουργικές-θεσμικές μεταβολές στον πανεπιστημιακό χώρο. Είναι επίσης αλήθεια ότι ακολουθώντας αυτήν τη γενική τάση, η παιδεία και ειδικότερα η ανώτατη υποχρηματοδοτείται στην Ελλάδα,1 ενώ δεν θα πρέπει να παραλείψουμε να επισημάνουμε πως στην

    � Σύμφωνα με τον πρόεδρο της ΠΟΣΔΕΠ Λάζαρο Απέκη (������������) «τη δεκαετία 199�-2002 οι������������) «τη δεκαετία 199�-2002 οι) «τη δεκαετία 199�-2002 οι δαπάνες του τακτικού προϋπολογισμού ανά νεοεισερχόμενο φοιτητή παρουσιάζουν μείωση κατά 25% σε σταθερές τιμές». Οι κρατικές δαπάνες για την παιδεία την παρούσα χρονιά εμφάνισαν μείωση έναντι του προηγούμενου έτους από �,61% του ΑΕΠ στο �,58% (Ελευθεροτυπία 08/02/2005) ενώ, σύμφωνα

  • 26 ΓιωρΓοσ οικονομακησ, Λεωνιδασ μαρουδασ και οΛιβια κυριακιδου

    ελληνική περίπτωση αυτή η υποχρηματοδότηση εδράζεται σε ένα πεδίο προϋ- πάρχουσας συγκριτικής υστέρησης των κρατικών δαπανών για την ανώτατη παιδεία έναντι άλλων αναπτυγμένων χωρών.2

    Έχουν όμως συνολικά τα πράγματα έτσι όπως τα συνοψίζει η σχετική από- φαση της Εκτελεστικής Γραμματείας της ΠΟΣΔΕΠ; Οι πανεπιστημιακές σπου- δές εκφυλίζονται σε υπηρεσίες κατάρτισης στο σύνολό τους και το Πανεπιστή- μιο από δημόσιο μετασχηματίζεται δομικά σε εμπορευματικό-επιχειρηματικό, ως αποτέλεσμα των θεσμικών παρεμβάσεων της «διαδικασίας της Μπολόνια»;

    Αυτά είναι τα κεντρικά ερωτήματα που θα μας απασχολήσουν στην παρού- σα ανάλυση. Η κύρια θέση που υποστηρίζουμε είναι ότι εντός της πανεπιστημι- ακής εκπαίδευσης συντελούνται σημαντικές μεταβολές οι οποίες διευρύνουν το ρόλο και τα χαρακτηριστικά της, συγκροτώντας έτσι συνολικά μια νέα εκδοχή της, στη βάση εντούτοις του σκληρού πυρήνα της αστικής πανεπιστημιακής εκπαιδευτικής και ερευνητικής διαδικασίας, ο οποίος και δεν μπορεί να μετα- βληθεί.

    Η δομή της ανάλυσης είναι η ακόλουθη: Στην επόμενη ενότητα θα πραγμα- τευτούμε την εκπαίδευση γενικότερα και το Πανεπιστήμιο ειδικότερα ως θεσμό εντός του καπιταλισμού, θέτοντας το πλαίσιο αυτών που θεωρούμε τα κρίσιμα δομικά χαρακτηριστικά της εκπαιδευτικής διαδικασίας στον καπιταλισμό. Στη βάση αυτών μπορούν να προσδιοριστούν εκείνες οι πάγιες λειτουργίες επί των οποίων συγκροτείται και αναπαράγεται το Πανεπιστήμιο ως θεσμός αναπόσπα- στος της συνολικής καπιταλιστικής αναπαραγωγής. Στην τρίτη ενότητα θα εξε- τάσουμε κριτικά τις κύριες συντελεσθείσες και αναμενόμενες λειτουργικές-θε- σμικές μεταβολές στο σύγχρονο ελληνικό Πανεπιστήμιο, προσπαθώντας να εντοπίσουμε το πραγματικό επίδικο ζήτημα, δηλαδή το κρίσιμο θεσμικό διακύ- βευμα αυτών των αλλαγών, κρίνοντας παράλληλα κάποιες από τις ερμηνείες αυτών των αλλαγών. Τέλος στον επίλογο θα κωδικοποιήσουμε τα συμπεράσμα- τα της ανάλυσής μας.

    με την βουλευτή του ΠΑΣΟΚ Μαρία