Χαρίκλεια Τσοκανn -...

Click here to load reader

  • date post

    27-Jul-2020
  • Category

    Documents

  • view

    4
  • download

    0

Embed Size (px)

Transcript of Χαρίκλεια Τσοκανn -...

  • Σχετικά με το οικουμενικό στοιχείο ' ' ' στο συγχρονο μουσικο nχο

    Χαρίκλεια Τσοκανn Λέκτορας Επικοινωνίας και Πολιτισμού

    του Τμτ\ματος Επικοινωνίας , Μέσων και Πολιτισμού

    του Παντείου Πανεπ ιστημίου Αθηνών

    Όλο και πιο συχνά σιατυπώνεται στις μέρες μας n άποψn ότι χάρn στις τεχνολογικές εξελίξεις οιαμορφώνεται ένας ενια ίος, παγκόσμιος «nχnτικός πολιτισμός» ικανός

    να καταργεί τις σιαφορές ανάμεσα στις μουσικές παραοόσεις , αλλά και ανάμεσα στα

    σιαφορετικά είσn μουσικής . Η άποψn αυτή προϋποθέτει μια παραοοχή n οποία σπανίως εξετάζεται ως προς τις συνέπειές τnς . Υποτίθεται ότι n μουσική τείνοντας από τέχνn να γίνει σύνθεσn nχnτικών «συμΒάντων» οοεύει προς μια οικουμενικότnτα νέου τύπου στο

    πλαίσιο τnς οποίας τον πρώτο λόγο θα έχει n αίσθnσn παρά n εννόnσn και το Βίωμα . Αλλά κατά πόσον είναι ουνατό να Βασιστεί μια εξέλιξn προς το οικουμενικό, σε κάτι τόσο λίγο

    κοινό όπως είναι n αίσθnσn, ανάμεσα σε οιαφορετικά άτομα, κοινωνίες, ή φυλές ; Εάν οεν υπάρχει ένα είοος ενιαίας γλώσσας πώς είναι ουνατόν να προκύψουν νοήματα μοιρασμένα

    σε ακροατήρια χωρών και πολιτισμών κατά τα άλλα απομακρυσμένων μεταξύ τους ;

    Ας ξεκινήσουμε τnν εξέτασn του ζnτήματος με μερικές Βασικές επισnμάνσεις

    σχετικά με τn φύσn του μουσικού ήχου σε συνάρτnσn με τn γλώσσα. Ο συνουασμός ήχων

    που μεταφράζεται σε λέξn - το νοnματικό περιεχόμενο τnς οποίας έχει έναν καθολικό προορισμό - φέρει πάντα μέσα του έναν τονισμό εντοπιότnτας καθώς κάθε λέξn ανήκει σε μια συγκεκριμένn γλώσσα, n οποία είναι προσσιορισμένn ως προς τnν προφορά τnς από ορισμένους γεωφυσικούς και κοινωνικο-πολιτισμικούς παράγοντες. Το ίσιο φαίνεται να

    ισχύει και για τον μουσικό ήχο.

    Ο ΘρασύΒουλος Γεωργιάοnς υποστήριζε ότι n ουτική μουσική απέκτnσε τον οικουμενικό τnς χαρακτήρα χάρn στn οιασύνσεσή τnς με τnν γερμανική γλώσσα 1 • Και είναι γεγονός

    ότι n συτική μουσική , περισσότερο από κάθε άλλn, κατάφερε να αποκτήσει το προνόμιο μιας πραγματικά παγκόσμιας γλώσσας παρά τnν ισχυρή εντοπιότnτά τnς , τnν μακροχρόνια

    σύνοεσή τnς με μια ορισμένn γλωσσική παράοοσn . Από τnν πλατειά και οιαρκή απήχnσn

    πολλών συνθέσεων σιαπιστώθnκε ότι είναι ουνατόν μέσα από τn ουτική λόγια μουσική

    παράοοσn να αναοειχθούν οικουμενικά γνωρίσματα, ότι n τέχνn των ήχων μπορεί να συγκροτnθεί σ ' ένα ανώτερο συμΒολικό σύστnμα , και να συστήσει μια καθολική γραμματική

    Από τnν ερμnνεία στn οιο ίκnσn 53

  • Χαρίκλεια Τσοκανή

    των αισθημάτων και των συγκινnσεων.

    Τι σχέση έχει όμως αυτn η μορφn επικοινωνίας με τη σύγχρονη μορφn μουσικnς

    υπερεπικοινωνίας Βασισμένης κατά κύριο λόγο στην ηλεκτρονικn τεχνολογία ; Για να γίνει

    κατανοητn η σιαφορά ανάμεσα στην συνατότητα της οικουμενικnς επικοινωνίας που

    υπόσχεται η μουσικn του τονικού συστnματος της Δύσης και αυτn την οποία εξαγγέλλει,

    Βασιζόμενη στην τεχνολογία, η σύγχρονη τέχνη είναι σκόπιμο να εξετάσει κανείς από την

    πλευρά της εμπειρίας τις επιπτώσεις που έχει η εξορθολογισμένη τεχνικn της παραγωγnς

    και σιάσοσης της μουσικnς .

    Καθώς η μουσικn Βιομηχανία προωθεί χάρη στην τεχνολογία, αφενός την άποψη μιας

    μουσικnς ικανnς να υπερΒαίνει τις εθνικές, τοπικές παρασόσεις και αφετέρου την σιάσοση

    της ισέας του εκκοινωνισμού n εκλΈιτουργισμού2 της μουσικnς (ότι οηλαοn η μουσικn πρέπει να ικανοποιεί ορισμένες ανάγκες της κοινωνίας n του ατόμου) αναπόφευκτα η σράση της αυτn επηρεάζει το πεσίο της σημιουργίας καθώς και τον τρόπο πρόσληψης του

    μουσικού nχου.

    ΒέΒαια η λειτουργικn και, ως ένα Βαθμό , η ψυχαγωγικn σιάσταση της μουσικnς

    ανέκαθεν nταν, ακόμη και στο πλαίσιο της συτικnς παράσοσης, μια από τις συνιστώσες

    της μουσικnς εμπειρίας. Ωστόσο, σε καμιά περίοσο της ιστορίας της η τέχνη αυτn σεν είχε

    ανΌ.λάΒει στο σύνολό της τον ρόλο που φαίνεται να της επιφυλάσσει η σύγχρονη Βιομηχανία της σιασκέσασης, ρόλο που ουσιαστικά συμπιέζει και υποΒιΒάζει την μουσικn εμπειρία στο

    πεσίο μιας ορισμένης άμεσης και - υποτίθεται - σραστικnς ωφελιμότητας.

    Το πιο πάνω ζnτημα συνσέεται, όπως θα σούμε στη συνέχεια με το ερώτημα σχετικά

    με το αν ο nχος μπορεί να έχει μια αντικειμενικn υπόσταση, οηλαοn , να ανnκει, όπως

    και τα υπόλοιπα πολιτισμικά αντικείμενα , στα πράγματα του εξωτερικού κόσμου . Σ' αυτό

    το ερώτημα η σημιουργία των αρχών του 20ου αιώνα έτεινε να σώσει κατ' αρχάς μια

    καταφατικn, αν και καθόλου απλn, απάντηση . Διότι το να αντιληφθεί κανείς τον μουσικό

    nχο προπάντων ως γεγονός της αισθητηριακnς εμπειρίας σεν είναι ΒέΒαια αυτονόητο

    για τη συτικn σκέψη, αφού εντός και εκτός της μουσικnς τέχνης η σκέψη αυτn έθεσε ως

    θεμέλιό της την εσωτερικότητα της συνείοησης, και καθιέρωσε την σιάκριση ανάμεσα

    στην εξωτερικn και την εσωτερικn εμπειρία3 , ανάμεσα στην εμπειρία που αποκομίζει

    κανείς με Βάση τις καθαρά αισθητηριακές εντυπώσεις και στο Βίωμα (Erlebηis) - όρος που χαρακτηρίζει κάθε γεγονός που υπεισέρχεται στη συνείοηση και αποκτά εντός της μια

    μονιμότητα σιευρύνοντας το οιανοητικό και θυμικό πεοίο .

    Στον χώρο της ουτικnς μουσικnς αυτn η πράξη με την οποία υπερΒαίνεται ο nχος και

    από αντικειμενικό συμΒάν μετατρέπεται σε γεγονός της συνείσησης, σε κάτι που φέρει ένα

    υποκειμενικό νόημα για τον ακροατn , είναι ουσιώοης για την κατανόηση της συγκρότησης

    της μουσικnς ως γλώσσας, στο πλαίσιο του τονικού μουσικού συστnματος . Στο πλαίσιο

    54 Πολιτιστικri Διαχείριση

  • Σχετικά με το οικουμενικό στοιχείο στο σύγχρονο μουσικό nxo

    αυτό, άλλωστ