Η Σάμος στα νεότερα χρόνια (17ος-20ός...

of 21 /21
ΑΔΕΛΦΟΤΗΤΑ ΣΑΜΙΩΝ ΑΘΗΝΩΝ Η Σάμος στα νεότερα χρόνια (17ος-20ός αιώνας) ΑΘΗΝΑ 2002

Embed Size (px)

Transcript of Η Σάμος στα νεότερα χρόνια (17ος-20ός...

(17ος-20ς αινας)
ΑΘΗΝΑ 2002
Δημτρης Δημητρπουλος
Μλοι της μονς Ιωννη Θεολγου Πτμου στη Σμο: Πρακτικς διαχερισης και οικονομικ εκμετλλευση
(17ος - αρχς 19ου αι.)
Η μον του Ιωννη Θεολγου, πως εναι γνωστ, υπρξε κατ την εποχ της οθωμανικς κυριαρχας σημαντικ μοναστικ και θρησκευ­ τικ κντρο της ορθδοξης εκκλησας. Ταυτχρονα μως συνιστοσε και ναν οργανισμ με μεγλη ισχ, πολπλευρες δραστηριτητες, ευ­ ρ πλγμα εμπορικν σχσεων και χρηματικν συναλλαγν, και ε­ κτεταμνη ακνητη περιουσα εντς και εκτς της Πτμου. Βασικ αι­ μοδτη της μονς αποτελοσαν τα πολυριθμα μετχια της στα νησι του Αιγαου, στις μικρασιατικς ακτς, στην Κρτη και τη Ζκυνθο, τα οποα χοντας ως κντρο αναφορς τη μον της Πτμου συγκρο­ τοσαν να εκτεταμνο, ισχυρ δκτυο, που διασφλιζε την τροφοδ­ τηση της μονς με αγαθ, εν παρλληλα ενσχυε τσο την οικονομι­ κ της ευρωστα σο και την αγλη της στους κατοκους της περιοχς.
Στη Σμο, πως χει επισημανθε, μετχια της μονς του Ιωννη Θεολγου ταν η Αγα Τριδα κοντ στο χωρι Λκα, ο γιος Γερ­ γιος στην περιοχ του Μαραθκαμπου και η Κολνα Μεγλο μετχι στην περιοχ του Ηραου1. Εκτς μως απ τα μετχια που διθεταν κτηματικ και λλη ακνητη περιουσα, η μον της Πτμου κατεχε και μεμονωμνα ακνητα σε διφορες περιοχς του νησιο, ανμεσα στα οποα ιδιατερη οικονομικ σημασα εχαν οι μλοι, τους οποους και θα εξετσουμε αναλυτικτερα στο κεμενο που ακολουθε.
Στο αρχεο του Ιωννη Θεολγου υπρχουν μερικς δεκδες γ­ γραφα, κυρως συμφωνητικ πκτωσης αλλ και ορισμνα ακμη
1. Βλ. σχετικ Μ. Βουρλιτης, «Οι τοπικο προεστο της Σμου. Η περπτωση
των προγνων του καπετν Σταμτη», Αντιπελργηση. Τιμητικς τμος για τον Νι­
κλαο Α. Δημητρου, Αθνα 1992, σ. 316-317, Π. Δ. Μιχαηλρης, «γιος Ιωννης
(Κολνα): μετχι της μονς της Πτμου στη Σμο (16ος~19ος αι.)», Η Σμος απ τα
βυζαντιν χρνια μχρι σμερα, τ. 1, Αθνα 1998, σ. 183.
56 ΔΗΜΗΤΡΗΣ ΔΗΜΗΤΡΟΠΟΥΛΟΣ
τεκμρια που σχετζονται ετε με την εκμετλλευση των μλων που εχε η μον αυτ στη Σμο ετε με αφιερσεις και παραχωρσεις μ­ λων προς αυτν. Το αρχειακ αυτ υλικ παρ την αποσπασματι­ κτητα του επιτρπει να παρακολουθσουμε σε σημαντικ βαθμ τη διαδικασα οικονομικς διαχερισης και τους ρους εκμετλλευ­ σης των μλων που κατεχε η μον της Πτμου στη Σμο απ τα τ­ λη του 16ου μχρι τον 19ο αινα2.
Η εκμετλλευση των μλων που κατεχε η μον του Θεολγου στην Πτμο γινταν κατ καννα μσω της πκτωσης, της ενοικα­ σης δηλαδ του μλου σε να - δο- πρσωπα που αναλμβαναν να θσουν σε λειτουργα το μλο με την υποχρωση να καταβλ- λουν στη μον ενοκιο. Οι πακτσεις αυτς αφοροσαν τσο τους μεμονωμνους μλους ιδιοκτησας της μονς, σο και τα μετχια της στα οποα συμπεριλαμβανταν κποιος μλος. Μλοι εντοπζονται μεταξ των περιουσιακν στοιχεων που κατεχαν και τα τρα μετ­ χια του Θεολγου- το μετχι της Κολνας μλιστα για μεγλα δια­ στματα φανεται τι εχε στην κατοχ του δο μλους3. Στην περ­ πτωση των μετοχιν μως, η πκτωση των μλων εμπεριχεται στο συμφωνητικ που αφορ και τα υπλοιπα αγαθ του μετοχου, για τα οποα καθορζονται ενιαοι ροι μσθωσης και πκτο, με αποτλεσμα
2. Το σχετικ αρχειακ υλικ βρσκεται στο Νεοελληνικ Αρχεο Ι. Μονς Ιων­
νου Θεολγου Πτμου και σε μικροταινες στην μικροταινιοθκη του ΚΝΕ/ΕΙΕ, βλ.
Β. Παναγιωτπουλος, «Αρχεο Μονς Ιωννου Θεολγου Πτμου (Ταξινμηση και
φωτογρφηση)», Ο Ερανιστς, 3 (1965), σ. 145-156. λες οι παραπομπς που ακο­
λουθον στο παραπνω αρχεο αναφρονται στη ταξινμηση αυτ και στις μικρο-
ταινες που φυλσσονται στο ΚΝΕ/ΕΙΕ. Στο σημεο αυτ θα θελα και απ αυτ τη
θση να ευχαριστσω θερμ τον κ. Μανλη Βουρλιτη για τη βοθεια του και την ε­
πισμανση αρχειακο υλικο σχετικο με αυτ το θμα.
3. Αρχεο Ιωννου Θεολγου Πτμου (στο ΚΝΕ/ΕΙΕ): α) για την Αγα Τριδα^μι-
κροταινα 1961/105 κδικας 1009 φ. 28ν γγρ. με ημερ. 7 Νοεμβρου 1651 και ΣτΓ.α-
παδπουλος, Χρυσστομος Φλωρεντς, Νεοελληνικ Αρχεο Ι. Μονς Ιωννου Θεο­
λγου Πτμου. Κεμενα για την τχνη και την τεχνικ, Αθνα 1990, σ. 196 γγρ. με
ημερ. 26 Σεπτεμβρου 1803· β) για τον γιο Γεργιο: 1961/71 κ. 1001 φ. lOlr γγρ. με η­
μερ. 26 Σεπτεμβρου 1789- γ) για την Κολνα: 1961/107 κ. 1009 φ. 99r γγρ. με ημερ. 10
Σεπτεμβρου 1695,1961/71 κ. 1001 φ. 72r γγρ. με ημερ. 14 Οκτωβρου 1761,1961/70 κ.
1001 φ. 59ν γγρ. με ημερ. 20 Σεπτεμβρου 1763,1961/71 κ. 1001 φ. 72Γ γγρ. με χρονο­
λογα 1772,1961/71 κ. 1001 φ. 87r γγρ. με ημερ. 26 Σεπτεμβρου 1779 και Στ. Παπαδ­
πουλος, Χρυσστομος Φλωρεντς, .π., σ. 200 γγρ. με ημερ. 26 Σεπτεμβρου 1805.
ΜΥΛΟΙ ΤΗΣ ΜΟΝΗΣ ΙΩΑΝΝΗ ΘΕΟΛΟΓΟΥ ΠΑΤΜΟΥ ΣΤΗ ΣΑΜΟ 57
να μην εναι δυνατ να γνει ειδικτερη δικριση για το τμμα του ε­ νοικου που αφορ το μλο.
Αντθετα λεπτομερστερες εναι οι πληροφορες που εξγονται απ 34 συμφωνες πκτωσης που εντοπστηκαν στο αρχεο της μο­ νς της Πτμου και αφορον μεμονωμνους μλους, καθς σε αυτ εναι πλουσιτερο το τεκμηριωτικ υλικ για τους ρους μσθωσης και το ψος του ενοικου τους. Οι μλοι αυτο, κατ πσα πιθαντη­ τα λοι νερμυλοι4, εντοπζονται στις περιοχς: Καρλβασι, Μαρα- θκαμπος, Νεοχρι και Μλοι.
Σημαντικς αριθμς πακτωτικν συμφωνητικν χει συνταχθε στην Πτμο, στα κτρια της μονς, που μετβαιναν οι ενδιαφερμε­ νοι προκειμνου να λβουν την γκριση των εκπροσπων της και να συμφωνσουν τους ρους ενοικασης. Εντοπζονται μως και περι­ πτσεις που τα σχετικ γγραφα χουν συνταχθε στη Σμο και υ­ πογρφονται απ κποιον εκπρσωπο της μονς του Ιωννη Θεο­ λγου στο νησ αυτ.
Με το συμφωνητικ οι πακτωτς υπσχονταν τι θα θεταν σε λειτουργα το μλο που τους ενοικαζε η μον ναντι ετησου ενοικ­ ου, καταβαλλμενου σε μα'δση το Σεπτμβριο σε δο δσεις στα μσα και στο τλος του χρνου. Οι πακτωτς επσης αναλμβαναν κατ καννα τα ξοδα επισκευς, αγορς και τοποθτησης των α­ παρατητων υλικν και εξαρτημτων, στε να μπει ο μλος στην παραγωγ, καθς και ποια ξοδα προκυπταν κατ το χρονικ διστημα που διαρκοσε η ενοικαση.
Η μον του Θεολγου σπανως συμμετεχε στα ξοδα επισκευς του μλου. Στις περιπτσεις που αυτ συνβαινε αφοροσε τις επι­ διορθσεις που απαιτονταν προκειμνου ο μλος να καταστε ικα­ νς προς λειτουργα και χι σες τυχν βλβες προκυπταν κατ τη χρση του. Χαρακτηριστικ παρδειγμα αποτελε να γγραφο π­ κτωσης που συντχθηκε στα 1788, στο οποο γνεται δικριση μετα­ ξ δο κατηγοριν προβλεπμενων εξδων. Ο πακτωτς Δικο Μι­ χλης αναγνωρζει τι: «χει χρος να κμνει τα ξοδα εξ ιδων απ
4. Στο αρχειακ υλικ συνθως χρησιμοποιεται ο ρος μλος, χωρς να γνεται
σαφς δικριση εν πρκειται για υδρμυλο ανεμμυλο. Κατ καννα μαις γνε­
ται λγος για τα ζητματα διαχερισης των υδτων με τα οποα τροφοδοτεται ο μ­
λος, εν παρλληλα δεν υπρχει καμα μμεση μεση αναφορ σε ανεμμυλο.
58 ΔΗΜΗΤΡΗΣ ΔΗΜΗΤΡΟΠΟΥΛΟΣ
την πακτωσι και πνω, και λλα κτι μικρ μερεμτια μσα εις τον μλον και να τον επιμελεται να μην αφανιστε σαν καλς μυλωνς», εν η μον της Πτμου υπσχεται να αναλβει «τα μεγλα ξοδα ­ που ακολουθον μσα εις τον μλον, γουν εις πτρες, εις τους κα- νλους και εις την φτερωτν [...] ξω απ ταις μυλθεσαις ταις οπο- αις υπσχεται να ταις κμνει ο δικο Μιχλης ωσν και τα λλα μικρ μερεμτια»5. Ανλογο επσης εναι να συμφωνητικ του 1777, στο οποο ο πακτωτς και επισκευαστς του μλου δηλνει: «λαβα απ το μοναστρι ταις πτραις και ενμιση καντρι σδερο και μα οκ ατζλι και δυο μισυ γρσια εις τον γπτον, και λλο ουχ. Ηδ ταις επλιπαις ξοδες να ταις κμω εγ»6.
Η διρκεια της πκτωσης κατ καννα δεν αφοροσε να συ­ γκεκριμνο χρονικ διστημα, αλλ οριζταν γενικ, μχρι το θνα­ το του ενοικιαστ. Στην πλειοψηφα των συμβολαων αναγνωριζ­ ταν τι τα παιδι του ενοικιαστ εχαν δικαωμα μετ το θνατο του πατρα τους να διατηρσουν τη μσθωση πληρνοντας το διο ενο­ κιο, εν τα εγγνια του εχαν δικαωμα να προτιμηθον ως ενοικια­ στς, υπ τν ρο μως τι δχονταν να δσουν το διο μσθωμα με εκενο που θα προσφεραν λλοι πιθανο διεκδικητς. Σε ορισμνα γγραφα δηλνεται ρητ τι αυτ το δικαωμα προτμησης των α­ πογνων του αρχικο ενοικιαστ σχυε μνο εφσον η μον της Π­ τμου αποφσιζε να πακτσει το μλο σε λακος7.
Προπθεση για τη διατρηση της πκτωσης ταν η τακτικ, ­ γκαιρη και χωρς προσκμματα καταβολ του ενοικου. Σε περπτω­ ση που ο πακτωτς καθυστεροσε την καταβολ του ενοικου η μο­ ν διατηροσε το δικαωμα να τον αποβλλει απ το μλο χωρς μλιστα να τον αποζημισει για σα ξοδα ενδεχομνως εχε πραγ­ ματοποισει.
Στις πακτσεις που συνψε η μον της Πτμου το μσθωμα δεν ταν διο για λους τους ενοικιαζμενους μλους. Παρουσιζονται διαφορς οι οποες πιθανν σχετζονται με την κατσταση του μ­ λου, τις αναγκαες επισκευς, τη θση, την προβλεπμενη πελατεα
5. Αρχεο Ιωννου Θεολγου Πτμου, κωδ. 1001 φ. lOOr, μικροταινα 1961/71.
6. Αρχεο Ιωννου Θεολγου Πτμου, μικροταινα 1963/35.
7. Αρχεο Ιωννου Θεολγου Πτμου, κωδ. 1001 φ. 94ν, μικροταινα 1961/71, γ-
γρ. με ημερομηνα 10 Ιουνου 1788.
ΜΥΛΟΙ ΤΗΣ ΜΟΝΗΣ ΙΩΑΝΝΗ ΘΕΟΛΟΓΟΥ ΠΑΤΜΟΥ ΣΤΗ ΣΑΜΟ 59
και την παραγωγικτητα του. Παρατηρεται μως μα αξιοσημεωτη σταθερτητα στις περιπτσεις εκενες που μπορομε να παρακο­ λουθσουμε το καταβαλλμενο μσθωμα για τον διο μλο και για μακρ χρονικ διστημα. Σμφωνα μλιστα με ορισμνα τεκμρια η μον της Πτμου φανεται τι σε περιπτσεις αποδοτικς λειτουρ­ γας των μλων τηροσε τα συμφωνηθντα, χωρς να απαιτε αξη­ ση του ενοικου. Ενδεικτικ εναι το παρδειγμα ενς συμφωνητι­ κο που επανασυντσσεται στα 1767, προκειμνου να επιβεβαισει την αρχικ συμφωνα πκτωσης ενς μλου η οποα εχε γνει το 1745, η πκτωση το 1756 ενς μλου με ενοκιο διο με εκενο που εχε συμφωνηθε στα 1728 με τον πατρα του νου ενοικιαστ8.
Συχν εκτς απ τη μυλικ εγκατσταση στο συμφωνητικ περι­ λαμβανταν και πρβλεψη για τον τπο που περιβαλε το μλο, ­ που συχν ο ενοικιαστς αναλμβανε την υποχρωση να μπολισει να φυτψει να δνδρα9. Μετ τη λση της πκτωσης κατ καν­ να προβλεπταν διανομ των δνδρων αυτν, με αναλογα δο με­ ρδια για τη μον και να για τον ενοικιαστ10. Η ρθμιση αυτ ταν σμφοονη με το γενικτερο καθεστς χωριστς ιδιοκτησας των δν­ δρων απ τη γη, που σχυε στη Σμο και γενικτερα στο νησιωτικ χρο την εποχ αυτ11.
Στα γγραφα που εξετσαμε, τουλχιστον μχρι τη δεκαετα του 1770, το ετσιο ενοκιο οριζταν σε εδος, αρχικ σε σιτρι και κατπιν αποκλειστικ σχεδν σε κερ. Απ την δεκαετα του 1780 και
8. Βλ. αντστοιχα Αρχεο Ιωννου Θεολγου Πτμου, μικροταινα 1963/35, γ­
γραφο με ημερ. 25 Φεβρουαρου 1767 και κ, 1001 φ. 36ν και 37r, γγραφα με ημερ. 7
Ιουλου 1728 και 17 Απριλου 1756.
9. Αρχεο Ιωννου Θεολγου Πτμου, μικροταινα 1963/37 σε αντγραφο 1961/71
κ. 1001 φ. 102r, με ημερ. 29 Ιουνου 1790, που, πως αναφρεται χαρακτηριστικ, ο
πακτωτς του μλου αναλαμβνει να βλει στον περιβλλοντα τπο, δνδρα, ελις,
αμπλι «,τι λλο τον φωτσει ο Θεολγος»,
10. Αρχεο Ιωννου Θεολγου Πτμου, μικροταινα 1960/71, κ. J001 φ 57ν, γγρ.
με ημερ. 14 Ιανουαρου 1742, μικροταινα 1963/33 γγρ. με ημερ. 13 Μαρτου 1761, μι­
κροταινα 1961/71 κ. 1001, φ. 83r, με ημερ. 4 Αυγοστου 1776, που μως αναφρεται
τι η μον θα λβει το σνολο το:>ν δνδρων.
11. Βλ. σχετικς μνεες Δ. Δημητρπουλος, «Ελαιοτριβεα, μλοι, φορνοι, εκκλη­
σες στο νησιωτικ χο')ρο τον 17ο αινα. Το ζτημα της συνιδιοκτησας με βση το
παρδειγμα της Μυκνου», Μνμων, 16 (1994), σ. 39.
60 ΔΗΜΗΤΡΗΣ ΔΗΜΗΤΡΟΠΟΥΛΟΣ
μετ πυκννουν τα συμφωνητικ στα οποα το ενοκιο ορζεται σε μετρητ χρματα.
Συγκεκριμνα το πκτος ορζεται σε σιτρι σε δο γγραφα που χρονολογονται στις αρχς του 18ου αινα και σε να γγραφο του 1777, στα οποα το ψος του ετσιου ενοικου εναι 6 και 4 τλιες και 8 τλιες σιτρι12. Στην πλειοντητα των εγγρφων που συντχθη­ καν κατ τον 18° αινα, το ενοκιο ορζεται τι θα καταβλλεται σε κερ, η διαφορ μως απ μλο σε μλο εναι σημαντικ, καθς κυ­ μανεται απ 4,5 ως 20 οκδες. Σημεινουμε τι η δια η μον της Πτμου υπολγιζε γρω στα 1780 την τιμ του κεριο σε 2 γρσια την οκ13.
Απ τη δεκαετα του 1780 πυκννουν οι πακτσεις στις οποες το ενοκιο ορζεται σε μετρητ. Αυτ κυμανεται απ 15 ως 25 γρ­ σια το χρνο ταν η ενοικαση γνεται εφ' ρου ζως του ενοικια­ στ. Αντθετα σε συμφωνητικ που η ενοικαση αφορ συγκεκριμ­ νο χρονικ διστημα το οριζμενο ενοκιο εναι πολ μεγαλτερο14.
12. Βλ. αντστοιχα Αρχεο Ιωννου Θεολγου Πτμου, μικροταινα 1963/40, γγρ.
με ημερ. 1 Αυγοστου 1707 και κ. 1009 φ. 116ν, μικροταινα 1961/108, γγρ. με ημερ. 20
Ιουλου 1708 και μικροταινα 1963/35, γγρ. με ημερ. 14 Ιανουαρου 1777. Δεν εναι σα­
φς η αντιστοιχα της «τλιας», μιας μονδας μτρησης που χρησιμοποιετο κυρως
τον 17ο αινα στη Σμο. Σμφωνα με μα ερμηνεα η «τλια» ταν ση με 10-12 οκδες
(βλ. Π. Δ. Μιχαηλρης, «γιος Ιωννης...», .π., σ. 187), σμφωνα μως με μα λλη ­
ταν ση με 80 100 λτρα (βλ. Σοφα Λαου, «Οθωμανικ γγραφα που αφορον την ι­
στορα της Σμου 1581-1648», Η Σμος απ τα μεταβυζαντιν χρνια..., .π., τ. 1, σ.
199 και Ν. Δημητρου Λαογραφικ της Σμου, τ. 2, Αθνα 1986, σ. 30,31,58).
13. Η πληροφορα για την αντιστοιχα κεριο και γροσιν περιλαμβνεται σε
καταγραφ των οφειλν του δολοφονηθντος αρχιεπισκπου Σμου Ακκιου προς
τη μον, που συντχθηκε μετ το θνατο του, πιθανν το 1780. Σμφωνα με αυτν,
ανμεσα στα χρη του, αναφρεται τι «χρεωστε επτ χρνων πκτος του νερμυ­
λου της ιερς μονς προς 10 οκδες κερ τον καθ' καστον χρνον γρσια 140». Κα­
τ τη μαρτυρα αυτ επομνως η τιμ μας οκς κεριο υπολογζεται σε 2 γρσια.
Βλ. Στ. Παπαδπουλος, Χρυσστομος Φλωρεντς, Κεμενα για την τχνη και την τε­
χνικ..., .π., σ. 162 (στο ΚΝΕ/ΕΙΕ στη μικροταινα 1963/44). α τον Ακκιο βλ.
Επαμ. Σταματιδης, Σαμιακ τοι Ιστορα της νσου Σμου απ των πανρχαιων
χρνων μχρι των καθ' ημς, τ. 4, Σμος 1886, σ. 232-233, Εμμ. Κρητικδης, Πραγμα­
τεα περ της ερημσεως και του συνοικισμο της Σμου, Ερμοπολη 1870, φωτ. α­
νατπωση Αθνα 1985, σ. 53-56.
14. Σημεινουμε δο σχετικ γγραφα. Στο να ο μλος πακτνεται για 6 χρνια
με ετσιο πκτο 85 γρσια και στο λλο για 2 χρνια με ετσιο ενοκιο 200 γρσια
ΜΥΛΟΙ ΤΗΣ ΜΟΝΗΣ ΙΩΑΝΝΗ ΘΕΟΛΟΓΟΥ ΠΑΤΜΟΥ ΣΤΗ ΣΑΜΟ 61
Η διαφοροποηση αυτ νομζω υποδεικνει τι η μον της Πτμου αντιμετπιζε τις πακτσεις με κριτριο το χρνο ισχος τους, απο­ δεχμενη χαμηλτερο ενοκιο στις μισθσεις μεγλης διρκειας15. Σε κποιες μλιστα περιπτσεις, εφσον η λειτουργα του μλου α­ παιτοσε εκτεταμνες επισκευς, ο ενοικιαστς απαλλασσταν απ την καταβολ ενοικου κατ το πρτο και το δετερο τος της ε­ νοικασης16.
Η μον με την πρακτικ της πκτωσης επιτγχανε να μην εμπλ­ κεται στα ζητματα καθημερινς διαχερισης του μλου, στις βλβες και στις επιδιορθσεις που απαιτοσαν ειδικς τεχνικς γνσεις και συνεπγονταν χρηματικ κστος, αρκομενη στην εσπραξη ενς ε­ τσιου ποσο. Το διστημα ενοικασης -καθς συνθως δεν αφορο­ σε μια αυστηρ προσδιορισμνη, μικρ χρονικ περοδο, αλλ οριζ­ ταν γενικ για σο χρνο ταν εν ζω ο ενοικιαστς, σε συνδυασμ με την πρβλεψη να μεταβιβζεται η ενοικαση και στα παιδι του μετ το θνατο του- προγαγε τη στεν σχση του ενοικιαστ με το μλο, καλλιεργοσε σε αυτν ασθημα ιδιοκτησας και του δημιουρ­ γοσε κνητρο στε να μεριμνε για την καλ και αποδοτικ χρση του μλου.
Εναι ενδιαφρον τι η μον της Πτμου επλεγε μχρι τα τλη του 18ου αινα, η καταβολ του ενοικου να ορζεται σε εδος και
(βλ. αντστοιχα Αρχεο Ιωννου Θεολγου Πτμου, μικροταινα 1963/44, γγρ. με η-
μερ. 14 Μαρτου 1784, και 1963/50 γγρ. με ημερ. 13 Οκτωβρου 1824).
15. Δεν λειπαν μως και οι εθελοσιες αποχωρσεις ενοικιαστν απ πακτσεις
που συνψαν με τη μον. Για παρδειγμα ο Γεργης Κουμπαρνης μετχει απ κοι­
νο με το μστρο Ιωννη Σαντορινο σε πκτωση μλου που συνφθηκε στις 27 Ια­
νουαρου 1762, στη συνχεια μως αποσρεται, και ο δετερος με λλο συμφωνητικ,
στις 25 Απριλου 1762, αναλαμβνει μνος του το μλο (βλ. Αρχεο Ιωννου Θεολ­
γου Πτμου, μικροταινα 1961/71 κ. 1001, φ. 72r και 1963/39 και σε αντγραφο 1963/42).
Ανλογη εναι η ομολογα παρατησης του Χατζ Δημτρη Ασλνογλου απ μλο
που εχε πακτσει (μικροταινα 1963/39 γγραφο με ημερ. 22 Ιανουαρου 1794).
16. Αρχεο Ιωννου Θεολγου Πτμου, κ. 1001, φ. 32ν, μικροταινα 1961/70 γγρ.
με ημερ. 23 Ιανουαρου 1758, που δηλνεται τι η καταβολ ενοικου θα αρχσει α­
π την 1 Μαρτου 1760, κ. 1001, φ. 94ν, μικροταινα 1961/71, γγρ. με ημερ. 10 Ιουνου
1788 που αναφρεται τι ο πακτωτς τον πρτο χρνο απαλλσσεται απ το ενο­
κιο, μικροταινα 1963/44 και αντγραφο κ. 1001, φ. lOOr μικροταινα 1961/71 γγρ. της
26 Νοεμβρου 1789, που δηλνεται τι η καταβολ ενοικου θα αρχσει μετ απ 2
χρνια κ..
62 ΔΗΜΗΤΡΗΣ ΔΗΜΗΓΡΟΠΟΥΛΟΣ
μλιστα σε κερ, να αγαθ που, εν δεν εχε καμα σχση με τη λει­ τουργα του μλου, ταν μως απαρατητο σε μεγλες ποστητες στη μον. Τη διαχειριστικ αυτ πρακτικ η μον της Πτμου την ε­ φρμοζε και σε λλα περιουσιακ της στοιχεα, διτι της επτρεπε να τροφοδοτεται σε προπολογισμνες ποστητες και σταθερς τι­ μς με αγαθ που επλεγε η δια. Ταυτχρονα εξασφλιζε την απε­ μπλοκ της απ μα αγορ αγαθν που χαρακτηριζταν απ συν­ θκες ανασφλειας και καθοριζταν απ τις παρεμβσεις της οθωμανικς εξουσας, μετακυλοντας στον ενοικιαστ την φροντδα εξερεσης του προντος που πρεπε να πληρσει ως ενοκιο.
Στην περπτοση της Σμου, η μον της Πτμου εχε επιτχει μα αναλογικ τροφοδτηση της με προντα του νησιο, αφο το π- κτο των μετοχιν της μονς της προσφερε ικαν ποστητα σιταρι­ ο, καθς και λλα προντα πως ρεβθια, κουκι, κρεμμδια, κρα­ σ17. Ειδικ σον αφορ το κερ, η προτμηση της μονς να της καταβλλεται το ενοκιο των μλων σε αυτ το προν εναι αποτ­ λεσμα των αυξημνων αναγκν της μονς αλλ και ορισμνων λ­ λων παραμτρων.
Καταρχν στην δια την Πτμο η ενασχληση με τη μελισσοκο­ μα ταν περιορισμνη18, γεγονς που ανγκαζε τη μον να κνει ει­ σαγωγς κεριο. Κατ τον 18ο αινα το πρβλημα για τη μον ταν εντοντερο, διτι στην Πτμο η τιμ του κεριο καθ' λη σχεδν τη διρκεια του αινα αυτο σημεινει συνεχ αξηση, ακολουθ­ ντας τις ανοδικς τσεις που καταγρφει η τιμ του στην ευρτερη μεσογειακ περιοχ την εποχ αυτ19.
17. Βλ. σχετικ τα γγραφα πκτωσης μετοχιν: Αρχεο Ιωννου Θεολγου Π­
τμου 1961/107 κ. 1009 φ. 99r γγρ. με ημερ. 10 Σεπτεμβρου 1695,1961/71 κ. 1001 φ.
72r γγρ. με ημερ. 14 Οκτωβρου 1761,1961/70 κ. 1001 φ. 59ν γγρ. με ημερ. 20 Σεπτεμ­
βρου 1763,1961/71 κ. 1001 φ. 72Γ γγρ. με χρονολογα 1772, Στ. Παπαδπουλος, Χρυ­
σστομος Φλωρεντς, .π., σ. 200 γγρ. με ημερ. 26 Σεπτεμβρου 1805 και Π. Μιχαη-
λρης, «γιος Ιωννης (Κολνα)...», .π., σ. 187, 192, που και αναλυτικ η
καταβολ σιταριο απ το μετχι της Κολνας.
18. Βλ. Ευδοκα Ολυμπτου, Η οργνωση τον χρου στο νησ της Πτμου (16ος-
19ος at.), δακτ. διδακτορικ διατριβ, Φιλοσοφικ Σχολ Πανεπιστημου Αθηνν,
Αθνα 1997, σ. 137-138.
19. Αναλυτικ για τις τιμς του κεριο στην Πτμο και τη Θεσσαλονκη κατ τον
18ο αινα βλ. Sp. Asdrachas, Patmos entre l'Adriatique et la Mediterranée Orientale
ΜΥΛΟΙ ΤΗΣ ΜΟΝΗΣ ΙΩΑΝΝΗ ΘΕΟΛΟΓΟΥ ΠΑΤΜΟΥ ΣΤΗ ΣΑΜΟ 63
Απ την λλη πλευρ η Σμος συγκντρωνε τις κατλληλες γεω­ φυσικς προποθ&