ΙΣΤΟΡΙΑ ΤΩΝ ΕΛΛΗΝΩΝedume.myds.me/00_0070_e_library/10003/1005/04_documents/...Τα...

of 42/42
Η ιστορία του βίου και της εκστρατείας του Μεγάλου Αλεξάνδρου δεν µπορεί να είναι παρά ένας διάλογος µε τις πηγές και τις παραδόσεις. Ένας διάλογος που ξεκινά µε τον Καλλισθένη τον Ολύνθιο και φτάνει µέχρι τη γοργόνα, την αδερφή του Αλεξάνδρου. Τον ίδιο διάλογο µπορεί να κάνει κανείς µέσα από την τέχνη, ξεκινώντας από τον Λύ- σιππο, τον Απελλή και τον Φιλόξενο και φτάνοντας στον Θεόφιλο. Δυστυχώς τα όρια που τίθενται σε κάθε είδος ιστορίας µας αναγκάζουν να περιορίσου- µε τον διάλογο στα πλαίσια της αρχαίας γραµµατείας, η οποία διακρίνεται στη δόκιµη και τη λαϊκή ιστορική παράδοση. Η πρώτη βασίστηκε κυρίως στα βασιλικά ηµερολόγια και στους ιστορικούς που ακολούθησαν τον Αλέξανδρο στην Ασία και αποτελεί την επίσηµη εκδοχή της εκστρατείας, ενώ η δεύτερη, η οποία ενσωµάτωσε εκτός των άλλων προφορικές µαρτυρίες και ανεκδοτολογικό υλικό, επικεντρώνεται σε µία πε- ρισσότερο ψυχογραφική οπτική του Αλεξάνδρου. Ωστόσο, τα όρια µεταξύ των δύο παραµένουν δυσδιάκριτα. Η δόκιµη ιστορική παράδοση για τον Αλέξανδρο Τη βάση της δόκιµης παράδοσης αποτελεί ο ιστορικός Καλλισθένης από την Όλυνθο, ανιψιός του Αριστοτέλη. Ο Καλλισθένης υπήρξε ένας από τους επίσηµους ιστορικoύς της εκστρατείας, υπεύθυνος για τη συγγραφή του έργου Αλεξάνδρου πράξεις. Το έργο του µας είναι γνωστό µέσα από τα χωρία των µεταγενεστέρων συγγραφέων και στην ουσία πρόκειται για ένα εγκώµιο του Αλεξάνδρου, που στηρίζεται σε µεγάλο βαθµό στον παραλληλισµό του µε τον Αχιλλέα, τον αγαπηµένο ήρωά του. Βασική πηγή του πιθανόν αποτέλεσε το βασιλικό ηµερολόγιο που τηρούνταν κατά τη διάρκεια της εκστρατείας. Κρίνοντας από τις αναφορές των µεταγενεστέρων ιστορικών στο έργο του, αυτό φαί- νεται να ολοκληρώνεται µε τον θάνατο του Βήσσου το 329 π.Χ. Δύο χρόνια αργότερα, και συγκεκριµένα το καλοκαίρι του 327 π.Χ., ο Καλλισθένης αρνήθηκε να προσκυνήσει τον Αλέξανδρο και σύµφωνα µε µία εκδοχή οδηγήθηκε στη φυλακή, σύµφωνα όµως µε µία άλλη σταυρώθηκε. Πρόλαβε, πάντως, εκτός από τη συγγραφή των γεγονότων της εκστρατείας να µεταφράσει τα αστρονοµικά ηµερολόγια που βρήκε στη Βαβυλώνα και να εξηγήσει τις πληµµύρες του Νείλου. Το έργο του χρησιµοποιήθηκε από τον Κλείταρχο και τον Πτολεµαίο, των οποίων οι ΑΠΟ ΤΗ ΜΑΚΕΔΟΝΙΑ ΣΤΗ ΣΙΒΑ Η ιστορία της ζωής του Αλε- ξάνδρου στηρίζεται τόσο στις
  • date post

    30-Dec-2019
  • Category

    Documents

  • view

    2
  • download

    0

Embed Size (px)

Transcript of ΙΣΤΟΡΙΑ ΤΩΝ ΕΛΛΗΝΩΝedume.myds.me/00_0070_e_library/10003/1005/04_documents/...Τα...

  • Η ιστορία του βίου και της εκστρατείας του Μεγάλου Αλεξάνδρου δεν µπορεί να είναι παρά ένας διάλογος µε τις πηγές και τις παραδόσεις. Ένας διάλογος που ξεκινά µε τον Καλλισθένη τον Ολύνθιο και φτάνει µέχρι τη γοργόνα, την αδερφή του Αλεξάνδρου. Τον ίδιο διάλογο µπορεί να κάνει κανείς µέσα από την τέχνη, ξεκινώντας από τον Λύ-σιππο, τον Απελλή και τον Φιλόξενο και φτάνοντας στον Θεόφιλο. Δυστυχώς τα όρια που τίθενται σε κάθε είδος ιστορίας µας αναγκάζουν να περιορίσου-µε τον διάλογο στα πλαίσια της αρχαίας γραµµατείας, η οποία διακρίνεται στη δόκιµη και τη λαϊκή ιστορική παράδοση. Η πρώτη βασίστηκε κυρίως στα βασιλικά ηµερολόγια και στους ιστορικούς που ακολούθησαν τον Αλέξανδρο στην Ασία και αποτελεί την επίσηµη εκδοχή της εκστρατείας, ενώ η δεύτερη, η οποία ενσωµάτωσε εκτός των άλλων προφορικές µαρτυρίες και ανεκδοτολογικό υλικό, επικεντρώνεται σε µία πε-ρισσότερο ψυχογραφική οπτική του Αλεξάνδρου. Ωστόσο, τα όρια µεταξύ των δύο παραµένουν δυσδιάκριτα.

    Η δόκιµη ιστορική παράδοση για τον ΑλέξανδροΤη βάση της δόκιµης παράδοσης αποτελεί ο ιστορικός Καλλισθένης από την Όλυνθο, ανιψιός του Αριστοτέλη. Ο Καλλισθένης υπήρξε ένας από τους επίσηµους ιστορικoύς της εκστρατείας, υπεύθυνος για τη συγγραφή του έργου Αλεξάνδρου πράξεις.Το έργο του µας είναι γνωστό µέσα από τα χωρία των µεταγενεστέρων συγγραφέων και στην ουσία πρόκειται για ένα εγκώµιο του Αλεξάνδρου, που στηρίζεται σε µεγάλο βαθµό στον παραλληλισµό του µε τον Αχιλλέα, τον αγαπηµένο ήρωά του. Βασική πηγή του πιθανόν αποτέλεσε το βασιλικό ηµερολόγιο που τηρούνταν κατά τη διάρκεια της εκστρατείας.Κρίνοντας από τις αναφορές των µεταγενεστέρων ιστορικών στο έργο του, αυτό φαί-νεται να ολοκληρώνεται µε τον θάνατο του Βήσσου το 329 π.Χ. Δύο χρόνια αργότερα, και συγκεκριµένα το καλοκαίρι του 327 π.Χ., ο Καλλισθένης αρνήθηκε να προσκυνήσει τον Αλέξανδρο και σύµφωνα µε µία εκδοχή οδηγήθηκε στη φυλακή, σύµφωνα όµως µε µία άλλη σταυρώθηκε. Πρόλαβε, πάντως, εκτός από τη συγγραφή των γεγονότων της εκστρατείας να µεταφράσει τα αστρονοµικά ηµερολόγια που βρήκε στη Βαβυλώνα και να εξηγήσει τις πληµµύρες του Νείλου.Το έργο του χρησιµοποιήθηκε από τον Κλείταρχο και τον Πτολεµαίο, των οποίων οι

    ΑΠΟ ΤΗ ΜΑΚΕΔΟΝΙΑ ΣΤΗ ΣΙΒΑ

    Η ιστορία της ζωής του Αλε-ξάνδρου στηρίζεται τόσο στις

    http://img.t04_k01_p001_1

  • ιστορίες διασώθηκαν µέσα από τα κείµενα του Διοδώρου, του Κ. Κούρτιου Ρούφου, του Αρριανού από τη Νικοµήδεια και του Πλουτάρχου. Τη συνέχεια της δόκιµης παράδοσης τη βρίσκουµε στον Πτολεµαίο, ο οποίος γεν-νήθηκε το 367 π.Χ. στη Μακεδονία και υπήρξε παιδικός φίλος του Αλεξάνδρου. Τον ακολούθησε στην Ασία και παρέµεινε ένας από τους στενότερους φίλους του. Μετά τον θάνατό του ανέλαβε τη διοίκηση της Αιγύπτου, µετέφερε τη σωρό του Αλεξάν-δρου από τη Βαβυλώνα στην Αλεξάνδρεια το 320 π.Χ. και αυτοανακηρύχθηκε βασιλιάς το 306 π.Χ. Συνέγραψε τα αποµνηµονεύµατά του βασιζόµενος στις προσωπικές του αναµνήσεις (όπου όµως µεγαλοποιεί τον ρόλο του) και στο έργο του Καλλισθένη. Αποφεύγει κάθε ψυχογραφική ανάλυση και αποδίδει στον Αλέξανδρο επεκτατικές δια-θέσεις. Το έργο του µας διασώθηκε από τις αναφορές του Αρριανού και του Κούρτιου Ρούφου σε αυτό. Σχεδόν την ίδια εποχή γράφουν ο Αριστόβουλος, ο Νέαρχος και ο Ονησίκριτος.Ο πρώτος υπήρξε φίλος του πατέρα του Φιλίππου Β’ και ακολούθησε τον Αλέξανδρο έχοντας µάλλον µη στρατιωτικά καθήκοντα, όπως µπορούµε να κρίνουµε από το γε-γονός ότι επισκεύασε τον τάφο του Κύρου του Μεγάλου. Συνέγραψε το έργο του στην Αλεξάνδρεια και πέθανε στην Κασσάνδρεια µετά την ίδρυσή της το 301 π.Χ. Η ιστορία του είναι µία ωραιοποίηση του βίου του Αλεξάνδρου, ενώ εισήγαγε στην ιστοριογραφία του Αλεξάνδρου την έννοια του «πόθου», ως το βασικό κίνητρο των ενεργειών του. Το έργο του διασώθηκε µέσα από τις αναφορές του Αρριανού και του Πλουτάρχου.Ο Νέαρχος γεννήθηκε στην Κρήτη, αλλά µεγάλωσε στη Μακεδονία. Ανέλαβε τη διοί-κηση του µακεδονικού στόλου. Παντρεύτηκε την κόρη του Μέντωρα και της Βαρσίνης, ερωµένης του Αλεξάνδρου. Στην Ινδική του βρίσκει κανείς όχι µόνο πολύτιµες πλη-ροφορίες για την Ινδία αλλά και τις τελευταίες στιγµές της ζωής του Αλεξάνδρου. Το έργο του δεν σώθηκε, αλλά έγινε γνωστό µέσα από τα στοιχεία που άντλησε από αυτό ο Αρριανός για την Ινδική του.Ο Ονησίκριτος από την Αστυπάλαια υπήρξε µαθητής του Διογένη από τη Σινώπη και υπηρέτησε στη βασιλική ναυαρχίδα. Το έργο του καλύπτει την εκστρατεία του Αλε-ξάνδρου από το 326 π.Χ. µέχρι την επιστροφή από τη Βαβυλώνα. Έγραψε επίσης για την «εκπαίδευση του Αλεξάνδρου». Σπαράγµατα των έργων του µας διέσωσαν οι µεταγενέστεροι συγγραφείς.

    Ο Πτολεµαίος Α’ ο Σωτήρ υπήρξε παιδικός φίλος και στρα-

    http://img.t04_k01_p002_1

  • Γόνιµος αξιοποιητής της δόκιµης παράδοσης και σηµαντικός εκπρόσωπός της υπήρξε ο Λούκιος Φλάβιος Αρριανός από τη Νικοµήδεια. Γεννήθηκε περί το 87 µ.Χ. και φαίνεται ότι καταγόταν από επιφανή οικογένεια της Βιθυνίας. Σπούδασε φιλοσοφία κοντά στον Επίκτητο. Αργότερα ακολούθησε καριέρα στον ρωµαϊκό στρατό. Υπήρξε φίλος του αυ-τοκράτορα Αδριανού, ανήλθε σε κρατικά αξιώµατα στην Ανδαλουσία και έγινε ύπατος της ρωµαϊκής επαρχίας Καππαδοκίας. Τα τελευταία χρόνια της ζωής του τα πέρασε στην Αθήνα, όπου πέθανε λίγο µετά το 145 µ.Χ. Ανάµεσα στο µεγάλο πλήθος των έργων του ιδιαίτερη θέση έχει η Ανάβασις, όπου περιγράφεται η εκστρατεία του Αλεξάνδρου. Η επιλογή του τίτλου σχετίζεται µε την επιρροή που είχε στο γενικότερο συγγραφικό έργο του ο Ξενοφώντας. Οι βασικές του πηγές υπήρξαν ο Αριστόβουλος και ο Πτολεµαίος και άλλες, όπως η Ινδική του Νεάρχου, ενώ µάλλον επισκέφθηκε τα πεδία των µαχών. Επίσης, ως στρατιωτικός και πολιτικός ήταν σε θέση να περιγράψει τις µάχες και την πολιτική του Αλεξάνδρου καλύτερα από τον καθένα. Θετικά προσκείµενος απέναντι στον Αλέξανδρο δεν ακολουθεί την ψυχογραφική κριτική τύπου Κλειτάρχου, από την άλλη όµως δεν αφήνει τελείως άκριτες τις πλευρές του χαρακτήρα του ήρωά του. Είναι, τέλος, µία από τις κύριες πηγές µας για τα γεγονότα που ακολούθησαν τον θάνατο του Αλεξάνδρου.

    Η λαϊκή ιστορική παράδοση της Ιστορίας του Αλεξάνδρου Η λαϊκή ιστορική παράδοση της ιστορίας του Αλεξάνδρου (γνωστή ως Vulgata) στηρί-ζεται στο χαµένο έργο του Κλειτάρχου από την Κολοφώνα, το οποίο µας διασώθηκε µέσα από τις ιστορίες του Διόδωρου του Σικελού και του Ρωµαίου Κούρτιου Ρούφου. Αν και δεν προτιµήθηκε από τους σύγχρονους ιστορικούς τόσο όσο η «δόκιµη παράδο-ση», λόγω των ανακριβειών που περιέχει και της ψυχογραφικής οπτικής της, ωστόσο προσφέρει σηµαντικά στοιχεία για γεγονότα που αποσιωπήθηκαν από τους συγγραφείς της δεύτερης.Ο Κλείταρχος ήταν γιος του Δίνωνα από την Κολοφώνα που συνέγραψε µία Περσική Ιστορία, η οποία έχει χαθεί. Είχε ακολουθήσει τον Αλέξανδρο στην εκστρατεία του, αλλά την ιστορία του την έγραψε στην Αλεξάνδρεια ίσως µέσα στην δεκαετία 310-301 π.Χ. Αντλεί τις πληροφορίες του από τον Ολύνθιο Καλλισθένη, ενώ συµπληρώνει τα στοιχεία του από τον Νέαρχο και τον Ονησίκριτο. Το έργο του παρουσιάζει ιδιαίτερο ενδιαφέρον γιατί εµπεριέχει προσωπικές πληροφορίες από αυτοψία και προφορικές

    Ο Αρριανός από τη Νικοµή-δεια, στο έργο του «Ανάβασις»

    http://img.t04_k01_p003_1

  • πληροφορίες των βετεράνων στρατιωτών του Αλεξάνδρου που διέµεναν στην Αλεξάν-δρεια. Από την άλλη, όµως, η επιθυµία του να κεντρίσει το ενδιαφέρον του αναγνώστη τον κάνει να υιοθετεί άκριτα φανταστικές ιστορίες, τις οποίες διηγούνται οι στρατι-ώτες κάθε εποχής. Επιπροσθέτως, το έργο του χαρακτηρίζεται από µία ψυχογραφική διάθεση, µία προσπάθεια δηλαδή να παρουσιάσει τη µετατροπή του Αλεξάνδρου σε αλκοολικό τύραννο και δολοφόνο.Ο Κλείταρχος είναι η βασική πηγή του τµήµατος της Βιβλιοθήκης του Διοδώρου του Σικελού που αναφέρεται στον Αλέξανδρο και συγγράφηκε µεταξύ του 65/60 και 35/30 π.Χ. Η ιστορία του Αλεξάνδρου, ενταγµένη µέσα στο σύνολο της ελληνικής ιστορίας έρχεται να συνδέσει τις ιστορίες των Ασσυρίων, των Αιγυπτίων, της Βαβυλωνίας και της Λιβύης που είχαν προηγηθεί της ελληνικής. Η ψυχογραφική οπτική του Κλειτάρχου επαναλαµβάνεται από τον Κ. Κούρτιο Ρούφο, έναν στρατιωτικό χαµηλής καταγωγής που έφτασε την εποχή του αυτοκράτορα Τιβερί-ου στο συγκλητικό αξίωµα, ενώ αργότερα έγινε ύπατος και κυβερνήτης της επαρχίας της Αφρικής. Ο Κούρτιος, µε βασική πηγή τον Κλείταρχο και µε δευτερεύουσες τον Πτολεµαίο και τον Αριστόβουλο, συγγράφει µία Ιστορία του Αλεξάνδρου στα τελευ-ταία και χρόνια του αυτοκράτορα Τιβερίου (31-41 µ.Χ.), θέλοντας να καυτηριάσει την τυραννική συµπεριφορά του αυτοκράτορα Καλλιγούλα (37-41 µ.Χ.).

    ΠλούταρχοςΓεφυροποιός των δύο παραδόσεων, της δόκιµης και της λαϊκής, υπήρξε ο Πλούταρχος, ο οποίος γεννήθηκε στα τέλη της δεκαετίας του 40 µ.Χ. στη Χαιρώνεια. Προερχόµενος από εύπορη οικογένεια είχε τη δυνατότητα να σπουδάσει µαθηµατικά, φιλοσοφία και ρητορική στην Ακαδηµία του Πλάτωνα καθώς και να ταξιδέψει στη Ρώµη και στην Αίγυπτο. Έλαβε τη ρωµαϊκή πολιτεία και δηµόσια αξιώµατα τόσο σε τοπικό όσο και σε κρατικό επίπεδο, ενώ έγινε και ιερέας του ναού του Απόλλωνα στους Δελφούς. Πέθανε µεταξύ του 119 και του 125 µ.Χ.Έγραψε πολύ µεγάλο αριθµό έργων (200-300) οµαδοποιηµένων σε δύο µεγάλες κα-τηγορίες: στους Παράλληλους Βίους και στα Ηθικά. Οι πρώτοι είναι µία σύγκριση βίων Ελλήνων και Ρωµαίων επιφανών ανδρών (π.χ. Αλέξανδρος- Ιούλιος Καίσαρας), ενώ τα δεύτερα είναι µία συλλογή συµβουλών, λογοτεχνικών κριτικών, φιλοσοφικών συ-

    Προµετωπίδα έκδοσης του 1745 (Lipsiae et Regiomonti) της Ιστο-

    Ο Πλούταρχος, συγκρίνοντάς τον Αλέξανδρο µε τον Ιούλιο

    http://img.t04_k01_p004_1http://img.t04_k01_p004_2

  • ζητήσεων και απόψεων περί ηθικής (σε αυτά ανήκει και το Περί Αλεξάνδρου τύχης ή αρετής).Ο Πλούταρχος ισορροπώντας µεταξύ της δόκιµης και της λαϊκής παράδοσης (αντλεί στοιχεία και από τον Πτολεµαίο, από τον Κλείταρχο και τον Δείνωνα από την Κολοφώ-να), δεν φιλοδοξεί να περιγράψει την εκστρατεία του Αλεξάνδρου, στην οποία αποδί-δει πολιτιστικούς στόχους, αλλά µέσα από µικρές ιστορίες να προβάλει τον χαρακτήρα του. Ακολουθώντας τις αριστοτελικές απόψεις ότι ο κυβερνήτης πρέπει να συµπερι-φέρεται δεσποτικά στους βαρβάρους και ηγεµονικά στους Έλληνες παρουσιάζει τον Αλέξανδρο ως εναρµονιστή του κόσµου, ο οποίος µε τη θέληση των θεών ένωσε τους ανθρώπους µε την πειθώ ή µε τα όπλα, αναµειγνύοντας τα ήθη και τα έθιµα. Εξάλλου ο Πλούταρχος, πιστεύοντας στην κοσµική αντιπαράθεση καλού και κακού, στόχευε µέσα από τα έργα του να βοηθήσει τον άνθρωπο να γίνει ενάρετος και ευτυχισµένος. Τέλος, το έργο του είναι πολύτιµη πηγή ανεκδότων για την παιδική ηλικία του Αλεξάν-δρου, έχοντας ως πηγή του κάποιον Μαρσύα. Την οπτική του Πλουτάρχου προσπάθησε να µιµηθεί ο Αµυντιανός στο έργο του Ιστορία Μ. Αλεξάνδρου.Η γέννηση του Αλεξάνδρου και τα παιδικά του χρόνιαΟ Αλέξανδρος γεννήθηκε στην Πέλλα τον Ιούλιο ή τον Αύγουστο του 356 π.Χ. Πατέρας του ήταν ο Φίλιππος Β’, βασιλιάς της Μακεδονίας, και η Ολυµπιάς από τον βασιλικό οίκο των Μολοσσών της Ηπείρου. Η τελευταία είχε µυηθεί στα ορφικά µυστήρια και συµµετείχε στις βακχικές οργιαστικές τελετές. Σύµφωνα µε τον Πλούταρχο, τη µόρφωσή του ανέλαβε αρχικά κάποιος Λεωνίδας, συγγενής της µητέρας του, µε βοηθό τον Λυσίµαχο από την Ακαρνανία. Συνέχισε τις σπουδές του κοντά στον Αριστοτέλη που οργάνωσε τη σχολή του στη Μίεζα της Μακεδονίας. Μαζί µε τον Αλέξανδρο παρακολουθούσαν τα µαθήµατά του και άλλοι γόνοι επιφανών µακεδονικών οίκων που θα παίξουν σηµαντικό ρόλο στη εκστρατεία του Αλεξάνδρου (Κλείτος, Φιλώτας, Ηφαιστείων κ.ά.). Ο Αλέξανδρος αγαπούσε τη λυρική και την τραγική ποίηση, αλλά το αγαπηµένο του έργο ήταν η Ιλιάδα, αντίτυπο της οποίας έφερε µαζί του καθ’ όλη τη διάρκεια της εκστρατείας. Είναι µάλλον βέβαιο ότι εκτός από την ποίηση µυήθηκε επίσης και στις φυσικές επιστήµες, στην Ηθική και την Πολιτική.Έλαβε το βάπτισµα του πυρός σε ηλικία 18 ετών στη Χαιρώνεια ως επικεφαλής του

    Αναπαράσταση της γέννησης του Μεγάλου Αλεξάνδρου σε

    http://img.t04_k01_p005_1

  • ιππικού των εταίρων, ενώ στη συνέχεια συνόδευσε τη σποδό των νεκρών Αθηναίων στην Αθήνα.

    Η εµφάνιση του ΑλεξάνδρουΟ Αλέξανδρος ήταν µετρίου αναστήµατος µε ρωµαλέο στήθος. Είχε ξανθά κυµατοειδή µαλλιά που γύριζαν προς τα πάνω στο σηµείο του µετώπου (αναστολή). Απεικονίζεται µε ελαφρά κλίση του τραχήλου προς τα αριστερά, το βλέµµα ελαφρά προς τα πάνω και µισανοιγµένα χείλη. Τα στοιχεία αυτά της εµφάνισής του µας τα παρέχουν τα νοµίσµα-τα που έκοψε, οι µεταγενέστερες προτοµές του και το ψηφιδωτό της Νάπολης, που όσο και αν είναι έως έναν βαθµό παρουσιάζονται εξιδανικευµένα, πρέπει να βρίσκο-νται κοντά στην πραγµατικότητα. Η φιλοτέχνηση της εικόνας του Mακεδόνα βασιλιά ανατέθηκε από τον ίδιο στον γλύ-πτη Λύσιππο, στον ζωγράφο Απελλή και στον κατασκευαστή σφραγιδόλιθων Πυργοτέ-

    Μία σειρά ανεκδότων από τη µία συνδέουν τη γέννησή του µε οιωνούς δηλωτικούς του ένδοξου µέλλοντός του, ενώ από την άλλη υποδηλώνουν µία θεϊκή / υπερφυσική προέλευση που υπερβαίνει τα όρια της γενεαλογίας (Ηρακλείδης από τον πατέρα του, Αιακίδης από τη µητέρα του). Οι γονείς του γνωρίστηκαν κατά τη διάρκεια των Καβει-ρίων µυστηρίων στη Σαµοθράκη. Πριν από τη γαµήλια τελετή η Ολυµπιάς ονειρεύτηκε ότι τυλίχθηκε στις φλόγες µετά το χτύπηµα ενός κεραυνού. Αντίστοιχα ο Φίλιππος, λίγο καιρό µετά τον γάµο τους, είδε στο όνειρό του ότι σφράγισε το σώµα της µε µία σφραγίδα που είχε τη µορφή ενός λιονταριού. Ο µάντης Αρίσταρχος από την Τελµησσό ερµήνευσε το όνειρο λέγοντας ότι το παιδί που θα γεννηθεί θα έχει τη δύναµη και την ανδρεία ενός λέοντα. Την ηµέρα της γέννησης του Αλεξάνδρου ο Φίλιππος πληροφορήθηκε ότι ο Παρµενίω-νας είχε καταβάλει τους Ιλλυριούς και ότι το άρµα του είχε νικήσει τους Ολυµπιακούς αγώνες. Θεώρησε, λοιπόν, ότι το παιδί που γεννήθηκε µία ηµέρα που τόσες επιτυχίες έλαβαν χώρα θα γινόταν ανίκητο. Την ίδια ηµέρα, σύµφωνα µε την παράδοση, κατα-στράφηκε έπειτα από εµπρησµό ο ναός της Αρτέµιδος στην Έφεσο και οι ιερείς του αποφάνθηκαν ότι ένα µεγάλο κακό γεννιόταν για την Ασία.

    Χρυσό µετάλλιο του 3ου αιώνα π.Χ. µε κεφαλή της Ολυµπιά-

    Άποψη του αρχαιολογικού χώρου στη Μιέζα της Μακεδο-

    http://img.t04_k01_p006_1http://img.t04_k01_p006_2

  • λη. Οι δύο πρώτοι, όπως µπορούµε να κρίνουµε από τα πιθανά αντίγραφα των έργων τους, αφού κανένα πρωτότυπο δεν σώθηκε, εισάγουν στην τέχνη το πορτραίτο του ήρωα-ηγεµόνα που θα κυριαρχήσει στους ελληνιστικούς χρόνους. Η σχέση του Αλεξάνδρου µε τον Φίλιππο Β’ Η εικόνα που µας προσφέρουν οι πηγές για τη σχέση του µε τον πατέρα του είναι προβληµατική. Παρουσιάζουν τον Αλέξανδρο να τον θαυµάζει µεν, αλλά να µην του συγχωρεί τους αλλεπάλληλους γάµους του και τις παλλακίδες του, που θεωρούσε υπο-τιµητικά για τη µητέρα του. Χαρακτηριστική είναι η σκηνή που διαδραµατίστηκε στο γλέντι για τον γάµο του Φιλίπ-που µε την Κλεοπάτρα, ανιψιά του Αττάλου, όταν ο τελευταίος είπε ότι ήρθε πλέον ο καιρός να αποκτήσει ο Φίλιππος ένα γνήσιο τέκνο διαδοχής, υπονοώντας ότι ο Αλέξανδρος δεν ήταν γνήσιος Μακεδόνας λόγω της καταγωγής της µητέρας του. Ο Αλέξανδρος εξαγριωµένος του πέταξε ένα κύπελλο λέγοντάς του «εµείς άθλιε σου φαινόµαστε νόθοι;». Ο Φίλιππος όρµησε µε το ξίφος εναντίον του γιου του, αλλά όπως ήταν πιωµένος έπεσε κάτω. Τότε ο Αλέξανδρος τον περιέπαιξε λέγοντας: «κοιτάτε, άνδρες, ο άνθρωπος που σχεδιάζει να περάσει από την Ευρώπη στην Ασία, προσπα-θώντας να περάσει από το ένα ανάκλιντρο στο άλλο σωριάστηκε κάτω». Ο Αλέξανδρος στη συνέχεια πήρε τη µητέρα του και κατέφυγε στην Αυλή των Μολοσσών και µηχα-νορραφούσε µε Ιλλυριούς βασιλείς. Τελικά ο Φίλιππος ακολούθησε τη συµβουλή του Kορινθίου Δηµάρατου και κάλεσε τον Αλέξανδρο πίσω στην Πέλλα.

    Σε ηλικία δώδεκα ετών, σύµφωνα µε τον Πλούταρχο και τον Διόδωρο, δάµασε τον Βουκε-φάλα, ένα άγριο θεσσαλικό άλογο που κανείς δεν τολµούσε να πλησιάσει. Ο Αλέξανδρος αντιλαµβανόµενος ότι το άλογο ήταν τόσο άγριο που τρόµαζε στη θέα της σκιάς του, το γύρισε προς τον ήλιο και ανέβηκε πάνω του. Βλέποντας το συµβάν ο Φίλιππος απευθυ-νόµενος προς τον γιο του είπε: «Γιε µου, κοίτα να βρεις ένα βασίλειο αντάξιό σου γιατί η Μακεδονία δεν σε χωράει». Ο Αλέξανδρος αγάπησε τόσο πολύ το άλογο που όταν πέθανε έχτισε µία πόλη προς τιµήν του στα βάθη της Ασίας και της έδωσε το όνοµά του.

    Ορειχάλκινο σύµπλεγµα του Μεγάλου Αλεξάνδρου µε τον

    http://img.t04_k01_p007_1

  • Τα γεγονότα αυτά αναφέρονται από τον Ιουστίνο, τον Πλούταρχο και τον Αθήναιο, οι οποίοι αντλούν τις πληροφορίες τους από τον Σάτυρο, έναν συγγραφέα του 3ου αιώνα π.Χ. που µάλλον προσπαθεί να ικανοποιήσει τις επιθυµίες των Ελλήνων της νότιας Ελλάδας που αντιπαθούσαν τη µακεδονική ηγεµονία. Από την άλλη, όµως, είναι βέβαιο ότι ο γάµος του µε την Κλεοπάτρα ανησύχησε τον Αλέξανδρο και τη µητέρα του που έβλεπαν µία πιθανή απειλή για τη διαδοχή πίσω από το ενδεχόµενο της γέννησης ενός άρρενος τέκνου. Το γεγονός αυτό, σε συνδυασµό µε µία µάλλον αµφίβολη µαρτυρία-πάλι µάλλον του Σατύρου-για επικείµενο γάµο του Αλεξάνδρου µε την κόρη του σατράπη της Καρίας Πι-ξοδάρου, που µαταιώθηκε από τον Φίλιππο, ενώ ταυτόχρονα εξόρισε τέσσερις φίλους του γιου του, χρησιµοποιείται από τον Πλούταρχο για να τοποθετήσει τον Αλέξανδρο πίσω από τη δολοφονία του πατέρα του.

    Η εκστρατεία του Αλεξάνδρου στη Μικρά Ασία Οι λόγοι που οδήγησαν τον Φίλιππο στην εκστρατεία εναντίον των Περσών, πέραν των γεωπολιτικών (επέκταση του βασιλείου της Μακεδονίας), θα πρέπει να αναζητηθούν στη θέση που επιζητούσε να αποκτήσει στον ελληνικό κόσµο. Η νίκη στη Χαιρώνεια και η απόκτηση των δύο ψήφων στην Αµφικτυονία των Δελφών, µπορεί να τον είχαν κάνει κυρίαρχο του ελλαδικού εδάφους από τη Θράκη µέχρι τη Θήβα και ρυθµιστή των πραγµάτων της νότιας Ελλάδος, ωστόσο στη συνείδηση των Ελλήνων δεν είχε τη θέση που είχαν αποκτήσει η Αθήνα και η Σπάρτη µετά τα Περσι-κά. Ο Φίλιππος έπρεπε να υπερβεί τα επιτεύγµατα των δύο αυτών πόλεων στον ίδιο τοµέα: η ήττα των Περσών έπρεπε να είναι οριστική και η απελευθέρωση των ελληνι-κών πόλεων της Μικράς Ασίας µόνιµη. Από την άλλη µεριά, η δυσαρέσκεια που είχε προκαλέσει η Ανταλκίδειος ειρήνη, η κόπωση των πόλεων της νότιας Ελλάδας από τις συνεχείς µεταξύ τους συγκρούσεις και οι λόγοι του Ισοκράτη στην Αθήνα άφηναν ανοικτό το πεδίο για την εµφάνιση µιας νέας δύναµης που θα ένωνε τους Έλληνες σε µία κοινή προσπάθεια. Η δύναµη αυτή ήταν η Μακεδονία του Φιλίππου και η προσπάθεια αυτή ήταν η απελευθέρωση των πόλεων της Μικράς Ασίας. Ο Φίλιππος, προσπαθώντας να εκµεταλλευτεί τη δυναστική κρίση στο εσωτερικό της

    Κεφαλή εικονιστικού ανδριά-ντα του Μεγάλου Αλεξάνδρου,

    http://img.t04_k01_p008_1

  • Περσικής αυτοκρατορίας (ο Αρταξέρξης Γ΄ είχε πρόσφατα πεθάνει και ο διάδοχός του Αρταξέρξης Δ΄ αντιµετώπιζε εξεγέρσεις σατραπών στην Αίγυπτο και την Βαβυλωνία) έστειλε την άνοιξη του 336 π.Χ. τον Παρµενίωνα, συνεπικουρούµενο από τον Άτταλο και τον Αµύντα µε 10.000 άνδρες στη Μικρά Ασία, ενώ ο στόλος απελευθέρωνε τα νησιά του βορείου Αιγαίου. Έτσι, µε την παρέµβασή τους εκδιώχθηκαν οι φιλοπερσικές ολιγαρχίες στην Ερεσσό της Λέσβου, στη Χίο, στις Ερυθρές και στην Έφεσο. Μάλιστα, στις Ερυθρές ανατέθηκαν βωµοί στον Δία Φιλίππειο, ενώ οι Εφέσιοι ανέθεσαν άγαλµα του Φιλίππου στον ναό της Αρτέµιδος. Κύριος στόχος της εκστρατείας ήταν η προώ-θηση µέχρι την Καρία, προκειµένου, µέχρι να φτάσει το κύριο εκστρατευτικό σώµα µε επικεφαλής τον Φίλιππο, να µην επιτραπεί στον περσικό στόλο να χρησιµοποιήσει τα λιµάνια της αποκόπτοντας το εκστρατευτικό σώµα από τις βάσεις ανεφοδιασµού του και αποβιβάζοντας ενισχύσεις, όπως συνέβη µε την εκστρατεία του Αγησιλάου το 396-394 π.Χ. Ωστόσο, ο Μέµνωνας ο Ρόδιος, επικεφαλής 4.000 µισθοφόρων, κατόρθωσε να ανακόψει την προέλασή τους στη Μαγνησία (στο Σίπυλο ή στο Μαίανδρο, οι πηγές δεν είναι ξεκάθαρες). Έτσι, ο Παρµενίωνας αναγκάστηκε να υποχωρήσει προς τα βόρεια και συγκεκριµένα στην Ελλησποντική Φρυγία. Τον Οκτώβριο του ιδίου χρόνου ο Φίλιππος δολοφονείται στις Αιγές. Ο Αλέξανδρος έπρεπε να φέρει τώρα εις πέρας το έργο του πατέρα του, έχοντας απέναντί του τον Δαρείο Γ’, που είχε εν τω µεταξύ διαδεχθεί τον επίσης δολοφονηµένο Αρταξέρξη.

    Ο έλεγχος του ελλαδικού χώρου Η πρώτη µέριµνα του Αλεξάνδρου, µετά την ανακήρυξή του σε βασιλιά της Μακε-δονίας, ήταν να εξασφαλίσει τη θέση του στη Μακεδονία, στο στράτευµα και στον ελλαδικό χώρο. Το πρώτο επιτεύχθηκε δολοφονώντας όλους τους πιθανούς διεκδικητές του θρόνου, συµπεριλαµβανοµένων και των ετεροθαλών αδερφών του, µε εξαίρεση τον Φίλιππο Αρ-ριδαίο που ήταν διανοητικά ανάπηρος. Το δεύτερο έγινε πραγµατικότητα τοποθετώντας σε σηµαντικές θέσεις στο στράτευµα συγγενείς του Παρµενίωνα, που ήταν επικεφαλής του εκστρατευτικού σώµατος που είχε διεκπεραιωθεί στη Μικρά Ασία και συγγενής του Αττάλου που βρισκόταν πίσω από τον θάνατο του Φιλίππου. Σε αντάλλαγµα ο Παρµε-νίωνας επέτρεψε τη δολοφονία του Αττάλου, που συνδιοικούσε µαζί του το σώµα της

    Η νίκη στη Χαιρώνεια, η δυσα-ρέσκεια που είχε προκαλέσει

    http://img.t04_k01_p009_1

  • το κράτος και άλλες κτήσειςτων Μακεδόνων βασιλέων

    κράτη της «συµµαχίας των Ελλήνων»µε «ηγεµόνα» τον Φίλιππο

    Η ΕΛΛΑ∆Α ΤΟ 336 π.Χ.

    συµµαχικά κράτη του Φιλίππου

    ουδέτερα ελληνικά κράτη

    Κρήτη

    ∆ελφοί

    Αθήνα

    ΕρέτριαΧαλκίδα

    Θήβα

    Μεσσήνη

    Αιγές

    ΒΑΣΙΛΕΙΟΜΟΛΟΣΣΩΝ

    Τυµφαία

    ΘΕΣΣΑΛΙΑ

    ΑΚΑΡΝΑΝΙΑ

    ΜΑΓΝΗΣΙΑ

    ΗΠΕΙΡΟΣ

    ΜΑΚΕ∆ΟΝΙΑ ΘΡΑΚΗ

    ΒΟΙΩΤΙΑΑΧΑΪΑ

    ΑΡΚΑ∆ΙΚΟΚΟΙΝΟ

    ΚΡΑΤΟΣΛΑΚΕ∆ΑΙΜΟΝΙΩΝ

    Φερές

    N. Εύβοια

    Αττική

    Φθιώτιδα

    Φωκίδα

    ∆υτ. Λοκρίδα

    Αινίδα Μαλίδα

    Περραιβία

    ∆ολοπίαΑθαµανία

    Ήλιδα Αργολίδα

    Χαλκιδική

    Ηµαθία

    Αλµοπία

    Μυγδονία

    Λυγκήστιδα

    Αιτωλία

    Ίλλυρία

    ΕΥΞΕΙΝΟΣ ΠΟΝΤΟΣ

    ΠΕΡΣΙΚΟ ΚΡΑΤΟΣ

    Δαρείος Γ’ Κοδοµαννός

    Ο Κοδοµαννός ήταν γιος του Αρσάµη, ανιψιού του Αρταξέρξη Β’ και της Σισύγαµβρης. Γυναίκα του ήταν η Στάτειρα –η οµορφότερη γυναίκα της Ασίας κατά τον Αρριανό–, µε την οποία απέκτησε δύο κόρες, τη Στάτειρα και τη Δρυπετίδα, και έναν γιο, τον Ώχο.Ο Κοδοµαννός ανέβηκε στον θρόνο της Περσικής Αυτοκρατορίας το 336 π.Χ. σε ηλι-κία 45 ετών, παίρνοντας το όνοµα Δαρείος Γ’ (Darayavush), όταν ο ευνούχος Βαγόας δολοφόνησε διαδοχικά τον νόµιµο βασιλιά Αρταξέρξη Γ’ Ώχο (338 π.Χ.), και τον γιο του Αρσή (Αρταξέρξη Δ’- 336 π.Χ.). Ο Δαρείος Γ’ ήταν προσωπική επιλογή του Βαγόα, καθώς είχε διακριθεί στον πόλεµο εναντίον της φυλής των Καδουσίων και είχε ανταµει-φθεί µε τη σατραπεία της Αρµενίας. Ωστόσο ο Κοδοµαννός αρνήθηκε να γίνει υποχείριο του Βαγόα και τον δηλητηρίασε. Έχοντας ως κύρια µέριµνά του την επαναφορά στην αυτοκρατορία της επαναστη-µένης Αιγύπτου –κάτι που πέτυχε το 334 π.Χ.–, αντιµετώπισε µε περιορισµένες δυνάµεις το 336-335 π.Χ. το εκστρατευτικό σώµα που έστειλε ο Φίλιππος στη Μικρά Ασία, ενώ για τους ίδιους λόγους παρέταξε µόνο τις δυνάµεις της Μικράς Ασίας απέναντι στο κύριο εκστρατευτικό σώµα του Αλεξάνδρου στον Γρανικό έναν χρόνο αργότερα. Αντιλαµβανόµενος την κρισιµότητα της κατάστασης ηγήθηκε του στρα-τεύµατος στην Ισσό το 333 π.Χ. και µετά τη νέα ήττα προσπάθησε να έρθει σε συνεννόηση µε τον Αλέξανδρο. Η αποτυχία αυτών των προσπαθειών τον οδήγησε σε µία µάχη χωρίς αύριο στα Γαυγάµηλα (331 π.Χ.) που του στοίχισε τον θρόνο. Μετά την ήττα κατέφυγε στα Εκβάτανα και στη συνέχεια στη Βακτρία, όπου τον συνέλαβαν οι σατράπες Βήσσος, Ναβαρζάνης και Βαρασαέντης και τον χτύπησαν θανάσιµα. Τον ετοιµοθάνατο Δαρείο βρήκε στην άµαξά του πρώτος, σύµφωνα µε τον Πλούταρχο, κάποιος Πολύστρατος, από τον οποίο ο Πέρσης βασιλιάς ζήτησε νερό. Όταν ο Πολύστρατος του το προσέφερε εκείνος του είπε ξεψυχώντας «αυτή είναι η µεγαλύτερη δυστυχία µου· να έχω ευεργετηθεί και να µην µπορώ να ανταποδώσω την ευεργεσία που µου έκαναν. Ωστόσο, τη χάρη που µου έκανες θα στην ξεπληρώσει ο Αλέξανδρος και εκείνον θα ανταµείψουν οι θεοί για την καλοσύνη που έδειξε στη µητέρα µου, στη γυναίκα µου και στα παιδιά µου».

    Αναπαράσταση του Δαρείου στη µάχη της Ισσού, σε ψηφιδωτό

    http://map.t04_k01_p010_1http://img.t04_k01_p010_2

  • Μικράς Ασίας, και έθεσε τις δυνάµεις του στη διάθεσή του. Το τρίτο, ωστόσο, δεν ήταν θέµα διπλωµατικής αλλά στρατιωτικής δράσης. Πολλές ελ-ληνικές πόλεις και έθνη αποχώρησαν από τη Συµµαχία της Κορίνθου µόλις πληροφορή-θηκαν τον θάνατο του Φιλίππου. Στην αντίδραση πρωτοστάτησε η Αθήνα, στην οποία είχε επικρατήσει πάλι η αντιµακεδονική παράταξη µε επικεφαλής τον Δηµοσθένη. Έτσι κινήθηκε εναντίον των Θεσσαλών που είχαν εξεγερθεί. Χρησιµοποιώντας µία δι-άβαση στην Όσσα, παρέκαµψε το φυλασσόµενο στενό των Τεµπών και εισήλθε στη Θεσσαλία. Επικαλούµενος την κοινή τους ηρωϊκή καταγωγή από τον Ηρακλή, τους ζή-τησε να επιστρέψουν στη Συµµαχία. Οι Θεσσαλοί, µην έχοντας άλλη επιλογή, τον ανα-κήρυξαν άρχοντα του Κοινού τους, όπως είχαν κάνει και µε τον πατέρα του, και έθεσαν το περίφηµο ιππικό τους στη διάθεσή του. Τα µικρότερα έθνη της νότιας Ελλάδας που είχαν, επίσης, εξεγερθεί επέστρεψαν και αυτά στη Συµµαχία. Οι Αθηναίοι, φοβούµενοι µήπως ο Αλέξανδρος κινηθεί εναντίον τους, επιδιόρθωσαν τα τείχη τους και έστειλαν πρεσβεία ζητώντας συγνώµη. Έτσι, ο Αλέξανδρος έφτασε στην Κόρινθο τον Νοέµβριο-Δεκέµβριο του 336 π.Χ., όπου όλες οι πόλεις, εκτός από τη Σπάρτη, είχαν στείλει αντιπροσώπους. Εκεί ανακηρύχθη-κε «ηγεµών της Συµµαχίας» και «στρατηγός-αυτοκράτωρ» της εκστρατείας εναντίον των Περσών. Αποφασίστηκε, επίσης, ότι όλες οι πόλεις θα παρέµεναν αυτόνοµες χωρίς παρεµβάσεις στα εσωτερικά τους. Στη συνέχεια (καλοκαίρι 336 π.Χ.) ο Αλέξανδρος κινήθηκε αποτελεσµατικά εναντίων των Θρακών και των Ιλλυριών, που είχαν αναθαρ-ρήσει µετά τον θάνατο του Φιλίππου.

    Οι αρχαίες µαρτυρίες της ελληνικής πλευράς τον παρουσιάζουν ανίκανο και δειλό, εν αντιθέσει µε την ανδρεία και τις ηγετικές ικανότητες του Αλεξάνδρου, µε εξαίρεση τον Κούρτιο Ρούφο και τον Διόδωρο. Ο πρώτος µας παραδίδει αρκετούς λόγους του κατ’ επίδραση µάλλον των λόγων των Περσών βασιλέων που παραδίδει ο Ηρόδοτος. Αντίθετα ο Διόδωρος τον παρουσιάζει ως ενεργητικό βασιλιά και ικανό στρατηγό.

    Ο θάνατος του Παρµενίωνα , όπως απεικονίζεται σε µικρο-

    http://img.t04_k01_p011_1

  • Η καταστροφή των ΘηβώνΩστόσο, η κατάσταση στη νότια Ελλάδα παρέµενε ασταθής. Ο Δηµοσθένης διαδίδο-ντας ότι ο Αλέξανδρος είχε σκοτωθεί στην Ιλλυρία πέτυχε να εξεγερθούν για δεύτερη φορά οι πόλεις εναντίον της µακεδονικής ηγεµονίας. Οι Θηβαίοι, παροτρυνόµενοι από τους εξόριστους δηµοκρατικούς που επέστρεψαν στην πόλη και ενισχυόµενοι µε όπλα από τους Αθηναίους, πείστηκαν και την άνοιξη του 335 π.Χ. πολιόρκησαν τη φρουρά που είχε εγκαταστήσει στην Καδµεία, την ακρόπολη των Θηβών, ο Φίλιππος µετά τη µάχη της Χαιρώνειας. Ο Φιλώτας, που ήταν ο επικεφαλής της φρουράς, αντιστάθηκε

    Παρµενίων

    Ο Παρµενίωνας γεννήθηκε στην Άνω Μακεδονία γύρω στο 400 π.Χ. και πέθανε το 330 π.Χ. Ξεκίνησε την καριέρα του ως αξιωµατικός του Φιλίππου και σε αυτόν εµπιστεύθηκε ο τελευταίος το στράτευµα που εισέβαλε στη Μικρά Ασία το 336 π.Χ.Με τον θάνατο του Φιλίππου έγινε ο αξιωµατικός στον οποίο ο Αλέξανδρος θα εµπι-στευόταν τους σηµαντικότερους ρόλους στις µάχες του (Γρανικός, Ισσός, Γαυγάµηλα). Ταυτόχρονα οι συγγενείς του µε πρώτο τον γιο του Φιλώτα θα επανδρώσουν σηµαντικές θέσεις του εκστρατευτικού σώµατος. Ο Παρµενίωνας, λιγότερο παρορµητικός ή οραµα-τιστής από τον Αλέξανδρο, ήταν αυτός που τον συµβούλεψε να δεχτεί µία συνθήκη µε τον Δαρείο µετά τη µάχη της Ισσού, ενώ σκεπτόµενος διπλωµατικά, τον προέτρεψε να παντρευτεί κάποια Περσίδα πριγκίπισσα.Η καριέρα του Παρµενίωνα τελείωσε το 330 π.Χ. όταν ο γιος του κατηγορήθηκε για προδοσία και εκτελέστηκε. Ο Αλέξανδρος έστειλε αγγελιαφόρο στα Εκβάτανα όπου βρι-σκόταν ο Παρµενίωνας, µεταφέροντας στους άλλους επικεφαλής του στρατεύµατος την εντολή να τον εκτελέσουν πριν φτάσουν τα νέα του θανάτου του γιου του. Το συµβάν αυτό αποτελεί ένα από τα µελανά σηµεία της ιστορίας του Αλεξάνδρου. Ο Παρµενίωνας στην αρχαία γραµµατεία παρουσιάζεται ως περιορισµένων ικανοτήτων και φιλύποπτος. Όµως ο χαρακτηρισµός αυτός µάλλον οφείλεται στον αυλικό ιστορικό Καλλισθένη τον Ολύνθιο, ο οποίος µέσα από αυτούς τους χαρακτηρισµούς προσπαθεί να δικαιολογήσει την πράξη του Αλεξάνδρου.

  • σθεναρά και έδωσε στον Αλέξανδρο τον απαιτούµενο χρόνο για να κατέβει προς τον νότο. Ο τελευταίος µετά από συνεχή πορεία δεκατεσσάρων ηµερών έφτασε µπροστά από τα τείχη της Θήβας πριν προλάβουν οι Αθηναίοι, οι Αιτωλοί, οι Αρκάδες και άλλοι να σπεύσουν σε βοήθεια. Μαζί του, σύµφωνα µε τους όρους της συνθήκης της Κορίν-θου, ενώθηκαν οι Φωκείς, οι Θεσπιείς, οι Ορχοµένιοι και οι Πλαταιείς που έτρεφαν αισθήµατα µίσους για τους Θηβαίους από την εποχή της Θηβαϊκής ηγεµονίας και του Γ’ Ιερού πολέµου.Ο Αλέξανδρος ζήτησε από τους Θηβαίους να αλλάξουν στάση και να ταχθούν µε το µέρος του, υποσχόµενος αµνηστία. Απαίτησε ωστόσο να του παραδοθούν οι δύο πρω-ταίτιοι της εξέγερσης. Οι Θηβαίοι, παρά το γεγονός ότι υπήρχαν αντίθετες φωνές, αρνήθηκαν αξιώνοντας να τους παραδοθούν ο Αντίπατρος και ο Φιλώτας, ενώ κάλεσαν όσους Έλληνες ήθελαν να απαλλαγούν από τη µακεδονική επικυριαρχία να ενωθούν µαζί τους.Σύµφωνα µε τον Διόδωρο, οι Θηβαίοι τοποθέτησαν το ιππικό ανάµεσα σε χαρακώµατα που είχαν ανοίξει µπροστά από την πόλη, ενώ απελευθέρωσαν τους δούλους και τους τοποθέτησαν ως φρουρά πάνω στα τείχη. Η φάλαγγα πήρε θέση µπροστά από τα τείχη προκειµένου να αντιµετωπίσει τη µακεδονική φάλαγγα. Τα γυναικόπαιδα είχαν κατα-φύγει στους ναούς της πόλης. Ο Αλέξανδρος χώρισε σε τρία τµήµατα τον στρατό του: το πρώτο θα επιτίθετο εναντί-ον αυτών που βρίσκονταν στα χαρακώµατα, το δεύτερο θα αντιµετώπιζε µε επικεφα-λής τον ίδιο τη θηβαϊκή φάλαγγα, ενώ το τρίτο θα αποτελούσε τις ενισχύσεις. Η µάχη άρχισε και, αν και οι Θηβαίοι είχαν να αντιµετωπίσουν υπέρτερες δυνάµεις, αντιστέκονταν µε επιτυχία, ακόµη και τη στιγµή που ο Αλέξανδρος έριξε στη µάχη τις ενισχύσεις. Τότε ο Περδίκκας διέκρινε µία µικρή πύλη αφύλακτη και οδήγησε ένα απόσπασµα στο εσωτερικό της πόλης. Η συνειδητοποίηση αυτού του συµβάντος δη-µιούργησε αναστάτωση στο θηβαϊκό στράτευµα που οπισθοχώρησε άτακτα εντός των τειχών της πόλης. Η αναστάτωση µετατράπηκε σε πανικό µετά την οπισθοχώρηση και του ιππικού. Την ίδια στιγµή η πολιορκηµένη µακεδονική φρουρά βγήκε από την ακρόπολη και χτύπησε τους οπισθοχωρούντες από πίσω.Αντίθετα, ο Αρριανός αναφέρει ότι ο Αλέξανδρος δεν έδωσε το σύνθηµα της επί-

  • θεσης προσπαθώντας να δώσει στους Θηβαίους την ευκαιρία να ξανασκεφτούν τη στάση τους, αλλά ο Περδίκκας και ο Αµύντας µε δική τους πρωτοβουλία επιτέθηκαν εναντίον των Θηβαίων και ο Αλέξανδρος έτρεξε σε βοήθειά τους φοβούµενος µην τυχόν περικυκλωθούν. Η επίθεση του Αλεξάνδρου είχε ως αποτέλεσµα την άτακτη οπισθοχώρηση των Θηβαίων, που δεν πρόλαβαν να κλείσουν τις πύλες µε αποτέλεσµα ο µακεδονικός στρατός να εισέλθει στην πόλη. Ακολούθησε άγρια σφαγή 6.000 ανδρών και λεηλασία που ο Αρριανός αποδίδει στους Φωκείς, τους Ορχοµένιους, τους Θεσπιείς και Πλαταιείς που είχαν υποφέρει πολλά από τους Θηβαίους, άποψη µε την οποία συµφωνεί και ο Διόδωρος, χωρίς όµως να απαλλάσσει τους Μακεδόνες από τις δικές τους ευθύνες.Ο Πλούταρχος αναφέρει ένα χαρακτηριστικό επεισόδιο που δείχνει την ανδρεία των Θηβαίων αλλά και τη µεγαλοθυµία του Αλεξάνδρου. Ορισµένοι Θράκες που βρίσκο-νταν στον στρατό του Αλεξάνδρου εισέβαλαν στο σπίτι της Θηβαίας Τιµόκλειας και το λεηλάτησαν. Ο αρχηγός τους της ζήτησε να του δείξει που βρίσκονταν κρυµµένα τα χρήµατα. Εκείνη τον οδήγησε στο πηγάδι του κήπου και καθώς αυτός έσκυβε τον έριξε µέσα. Οι στρατιώτες του την οδήγησαν µπροστά στον Αλέξανδρο, ο οποίος όταν τη ρώτησε ποια είναι, έλαβε την απάντηση ότι είναι η αδερφή του Θεαγένους, στρατηγού των Θηβαίων που πολέµησε εναντίον του Φιλίππου στη Χαιρώνεια για την ελευθερία των Ελλήνων. Ο Αλέξανδρος θαυµάζοντας το θάρρος της την άφησε ελεύθερη. Στη συνέχεια ο Αλέξανδρος συγκάλεσε το συνέδριο της Κορίνθου που µε την παρό-τρυνση των πόλεων που ήταν εχθρικές προς τους Θηβαίους αποφάσισε την ανοικο-δόµηση του Ορχοµενού και των Πλαταιών που είχαν καταστραφεί από τη Θήβα, την ισοπέδωσή της, τον εξανδραποδισµό των κατοίκων της και το µοίρασµα των εδαφών της –εκτός των ιερών– στις γειτονικές πόλεις, ενώ απαγόρευσε στις άλλες πόλεις να προσφέρουν άσυλο σε όσους Θηβαίους κατάφεραν να διαφύγουν.Ο Διόδωρος αναφέρει ότι τριάντα χιλιάδες πουλήθηκαν ως δούλοι, αριθµός µάλλον υπερβολικός, και η πώλησή τους απέφερε 440 ασηµένια τάλαντα. Η πόλη ισοπεδώθη-κε εκτός από το σπίτι του ποιητή Πινδάρου, λόγω της εκτίµησης που έτρεφε γι’ αυτόν ο Αλέξανδρος. Ελεύθεροι, επίσης, αφέθηκαν οι απόγονοί του. Τα άλλα έθνη που είχαν εξεγερθεί σταµάτησαν κάθε εχθρική εκδήλωση και ο Αλέ-ξανδρος δεν προχώρησε σε καµία ενέργεια εναντίον τους. Οι Αθηναίοι, µόλις πλη-

  • ροφορήθηκαν την κατάληψη των Θηβών, έστειλαν δέκα πρέσβεις που ανήκαν στη φιλοµακεδονική παράταξη µεταφέροντας συγχαρητήριο ψήφισµα της πόλης για τις επιτυχίες που Αλεξάνδρου στην Ιλλυρία και την Τριβαλλία. Ο Αλέξανδρος, όµως, αρνή-θηκε το ψήφισµα και απαίτησε να του παραδοθούν οι επικεφαλής της αντιµακεδονικής παράταξης. Οι Αθηναίοι αποφάσισαν να στείλουν δεύτερη πρεσβεία, την έκκληση της οποίας τελικά αποδέχθηκε ο Αλέξανδρος, απαιτώντας µόνο τον εξορισµό του Χαρίδη-µου. Ο τελευταίος και µαζί του ο Εφιάλτης, ο Θρασύβουλος και ο Χάρης κατέφυγαν στην Ασία. Κατά την επίσκεψή του στην Κόρινθο ο Αλέξανδρος επεδίωξε να συναντήσει τον Διο-γένη από τη Σινώπη, τον κυνικό φιλόσοφο. Σύµφωνα λοιπόν µε τον Πλούταρχο, όταν ο Αλέξανδρος στάθηκε µπροστά του και τον ρώτησε τι θα ήθελε να κάνει για εκείνον, ο Διογένης του απάντησε «να µετακινηθείς λίγο για να µη µου κρύβεις τον ήλιο». Ο Αλέ-ξανδρος, θαυµάζοντας το θάρρος του φιλοσόφου και την κυνικότητα της απάντησης, δήλωσε πως εάν δεν ήταν ο Αλέξανδρος θα ήθελε να ήταν ο Διογένης.

    Ο Αλέξανδρος στη Μικρά ΑσίαΟ Αλέξανδρος περνά τον Ελλήσποντο τον Μάιο του 334 π.Χ. για να συναντήσει τον Παρµενίωνα που είχε αναγκαστεί να εγκαταλείψει τις περιοχές που είχε καταλάβει υπό την πίεση του Μέµνωνα του Ροδίου και είχε υποχωρήσει στην Ελλησποντική Φρυγία, κρατώντας ακόµη τα δύο στρατηγικά σηµεία του Ελλησπόντου, την Άβυδο και το Ροί-τειο. Σύµφωνα µε µία παράδοση, πριν αποβιβαστεί στην ασιατική ακτή, έριξε το δόρυ του στην ξηρά, ως έναρξη των κατακτήσεών του, θεσπίζοντας έτσι την αρχή της «δο-ρυκτήτου» (ή «δορυαλώτου») γης, η οποία εφόσον είχε κατακτηθεί από τον ηγεµόνα, ανήκε πλέον σε αυτόν. Η πρώτη του ενέργεια ήταν να θυσιάσει στους τάφους του Αχιλλέα και του Πατρόκλου στην Τροία, των αγαπηµένων του οµηρικών ηρώων. Στη συνέχεια προχώρησε εναντίον του στρατού των σατραπών της Μικράς Ασίας, που αντίθετα προς τις συµβουλές του Μέµνωνα, που τους προέτρεψε να κάψουν τις καλ-λιέργειες προκειµένου να αναγκάσουν τον Αλέξανδρο να υποχωρήσει λόγω έλλειψης τροφίµων, προτίµησαν να συγκρουστούν µαζί του και είχαν στρατοπεδεύσει στον Γρα-νικό ποταµό (σηµερινό Biga Çay). Ο Αλέξανδρος είχε την ευκαιρία µε µία µάχη να

    Η ΑΛΩΣΗ ΤΩΝ ΘΗΒΩΝ ΑΠΟ ΤΟΝ ΑΛΕΞΑΝ∆ΡΟ ΤΟ 336 π.Χ.Α’ ΦΑΣΗ

    αµυντικοί χάρακες των Θηβαίων

    Θηβαίοι

    πρώτη θέση µακεδονικού στρατοπέδου

    Μακεδονική φρουρά

    ψιλοί

    υπασπιστές

    ιππικό εταίρων

    Μακεδονική φάλαγγα πεζεταίρων

    Θέατρο

    ΚΑ∆ΜΕΙΑ

    Βορρέες Πύλες

    ΝηίτεςΠύλες

    ΟγκέεςΠύλες

    Αµύντας Περδίκας

    ΠροιτίδεςΠύλες

    ΟµολωίδεςΠύλες

    ΚρηναίεςΠύλες

    ΗλέκτρεςΠύλες

    Ισµήνιο

    Ηράκλειο

    προς Λιβαδειά

    προς Ποτνιάς

    προς

    Λεύκτ

    ρα

    προς

    Πτώ

    ον

    προς

    Γλί

    σαντ

    α

    ΣΤΡΑΤΟΠΕ∆ΟΑΛΕΞΑΝ∆ΡΟΥ

    Χαρτογραφική απεικόνιση της πρώτης φάσης της άλωσης των

    υπασπιστές

    ψιλοί

    αµυντικοί χάρακες των Θηβαίων

    Mακεδονική φρουρά

    Θηβαίοι

    Μακεδονική φάλαγγα

    Η ΑΛΩΣΗ ΤΩΝ ΘΗΒΩΝ ΑΠΟ ΤΟΝ ΑΛΕΞΑΝ∆ΡΟ ΤΟ 336 π.Χ.Β’ ΦΑΣΗ

    ΣΤΡΑΤΟΠΕ∆ΟΑΛΕΞΑΝ∆ΡΟΥ

    ΚΑ∆ΜΕΙΑ

    Βορρέες Πύλες

    ΝηίτεςΠύλες

    ΟγκέεςΠύλες

    ΑµύνταςΠερδίκας

    ΠροιτίδεςΠύλες

    ΟµολωίδεςΠύλες

    ΚρηναίεςΠύλες

    ΗλέκτραιΠύλες

    Ισµήνιο

    Ηράκλειο

    προς Λιβαδειά

    προς Ποτνιάς

    προς

    Λεύκτ

    ρα

    προς

    Πτώ

    ον

    προς

    Γλί

    σαντ

    α

    αµυντικοί χάρακες των Θηβαίων

    Θηβαίοι

    πρώτη θέση µακεδονικού στρατοπέδου

    Μακεδονική φρουρά

    ψιλοί

    υπασπιστές

    ιππικό εταίρων

    Μακεδονική φάλαγγα πεζεταίρων

    http://map.t04_k01_p015_1http://map.t04_k01_p015_2

  • εξολοθρεύσει το µεγαλύτερο τµήµα του περσικού στρατού της Μικράς Ασίας. Οι Πέρσες στρατηγοί έστειλαν το ιππικό να πλευροκοπήσει τη µακεδονική παράταξη. Ο Αλέξανδρος διέκρινε το κενό που είχε αφήσει το ιππικό στο κέντρο της αντίπαλης παράταξης και εφόρµησε µε το ιππικό µέσα στην κοίτη του ποταµού δεχόµενος βροχή από βέλη. Ήρθε έτσι αντιµέτωπος µε το κέντρο της περσικής παράταξης, χωρίς ωστό-σο να έχει διεκπεραιωθεί το σύνολο του µακεδονικού ιππικού. Εύκολα διακρινόµενος λόγω της ασπίδας και του άσπρου λοφίου της περικεφαλαίας του δέχτηκε επίθεση

    Ο Αλέξανδρος και οι πόλεις της νότιας Ελλάδας

    Το βέβαιο είναι ότι η µακεδονική επικυριαρχία δεν ήταν κάτι που οικειοθελώς επέ-λεξαν οι ελληνικές πόλεις. Την επαύριον της µάχης της Χαιρώνειας υπήρχαν πόλεις κατεστραµµένες από τον Φίλιππο (λ.χ. Όλυνθος, πόλεις Φωκίδας), άλλες µε µακεδονική φρουρά (Κόρινθος, Θήβα, Αµβρακία, πιθανόν και η Χαλκίδα), άλλες αποστερηµένες των γεωπολιτικών ερεισµάτων τους (Σπάρτη, Θήβα), καθεστώτα αντιπαθή σε µερίδες πληθυσµού, ένας σηµαντικός αριθµός αντιµακεδόνων εξορίστων και µία Αθήνα στην οποία η αντιµακεδονική παράταξη ήταν ακόµη ενεργή, στοιχεία που συγκροτούσαν ένα εκρηκτικό µείγµα. Οι όροι της Συµµαχίας της Κορίνθου δεν αποτελούσαν παρά µόνο το καπάκι σε ένα καζάνι που ήταν έτοιµο να εκραγεί.Ο Αλέξανδρος κληρονόµησε όλη αυτή την κατάσταση και δεν είχε άλλη επιλογή παρά να καταπνίξει βίαια την πρώτη έκρηξη που έλαβε χώρα, αυτή των Θηβών. Η καταστροφή των Θηβών σήµαινε για τις πόλεις της νότιας Ελλάδας το τέλος της αυταπάτης –αν κάποιοι την είχαν– ότι η Μακεδονική ηγεµονία ήταν θέµα επιλογής. Τα επόµενα χρόνια η παρεµβατική πολιτική στα εσωτερικά των πόλεων, παρά τις διατάξεις της Συµµαχίας της Κορίνθου, θα συνεχιστεί (λ.χ. περίπτωση Παλλήνης στην Αχαΐα) και µόνο η Σπάρτη του Άγη Γ’ θα εκφράσει την αντίθεσή της στην ισχύουσα κατάσταση, αντίθεση που θα καταπνιγεί από τον Αντίπατρο το 331/330 π.Χ.Το διάταγµα της επιστροφής των εξόριστων του 324 π.Χ. θα θέσει πάλι σε κίνηση όλα αυτά τα στοιχεία, που διατηρούνταν εν υπνώσει σε όλη τη διάρκεια της εκστρατείας, κίνηση που θα οδηγήσει στον Λαµιακό πόλεµο έναν χρόνο µετά, όταν η είδηση του θανάτου του Αλεξάνδρου θα φτάσει στις πόλεις της νότιας Ελλάδας.

    Ρωµαϊκό ανάγλυφο στο οποίο αναπαριστάται η συνάντηση

    Πρώτο µέληµα του Αλεξάν-δρου, όταν έφτασε στη Μικρά

    http://img.t04_k01_p016_1http://img.t04_k01_p016_2

  • από όλες τις πλευρές και λίγο έλειψε να σκοτωθεί από τους επικεφαλής των Περσών, Σπιθριδάτη και Ροσάκη, αλλά τον έσωσε ο Κλείτος. Η µάχη συνεχίστηκε αµφίρροπη µέχρι τη στιγµή που η µακεδονική φάλαγγα πέρασε τον ποταµό και ανάγκασε την περ-σική παράταξη να οπισθοχωρήσει την ίδια ώρα που το ελαφρύ ελληνικό πεζικό και οι τοξότες δεν επέτρεπαν στους Έλληνες µισθοφόρους του Μέµνωνα να λάβουν µέρος στη µάχη. Σε ανάµνηση της µάχης ο Αλέξανδρος έστειλε 300 πανοπλίες στην Αθήνα, πάνω στις οποίες χαράχθηκε η επιγραφή «Αλέξανδρος Φιλίππου και οι Έλληνες, πλην Λακεδαιµο-νίων, από τους βαρβάρους που κατοικούν στην Ασία». Οι πανοπλίες αυτές τοποθετή-θηκαν στο ανατολικό επιστύλιο του Παρθενώνα.Ο γλύπτης Λύσιππος φιλοτέχνησε ένα µνηµείο για τους πεσόντες στη µάχη, το οποίο αποτελούσαν 25 χάλκινοι ιππείς, ανάµεσά τους και ο Αλέξανδρος, καθώς και ένας αριθ-µός πεζών. Το µνηµείο αυτό στήθηκε στο Δίον και µεταφέρθηκε στη Ρώµη από τον Μέτελλο το 146 π.Χ.Με τη νίκη του αυτή πέρασαν στα χέρια του οι πόλεις της Ελλησποντικής Φρυγίας και της Λυδίας µε σηµαντικότερες το Δασκύλειο και τις Σάρδεις. Φτάνοντας στην τελευταία

    ιππείς

    ψιλοί

    Έλληνες µισθοφόροι

    ιππείς

    Ιππείς

    Ιππείς

    ενίσχυση αριστερού κέρατοςσύµµαχοι και µισθοφόροι

    Η ΜΑΧΗ ΤΟΥ ΓΡΑΝΙΚΟΥ (ΜΑΪΟΣ Ή ΙΟΥΝΙΟΣ ΤΟΥ 334 π.Χ)

    ΑΛΕΞ

    ΑΝ∆Ρ

    ΟΣ Π

    ΑΡΜΕ

    ΝΙΩΝ

    Έλλη

    νες µ

    ισθοφ

    όροι

    12

    34

    5

    67

    8

    12 3

    4 56

    17

    78 9

    1011

    1213

    1415

    16

    Μακεδονική φάλαγξ πεζεταίρων

    Μακε

    δονικ

    ή φάλ

    αγξ

    Γραν

    ικός

    υπασπιστές

    παράταξη Περσική στρατιά

    Φιλώτας1 εταίροι2 τοξότες3 Αγριάνες ακοντιστές

    Αµύντας οΑρραβαίου

    4 αρισοφόροι ιππείς5 Παίονες ιππείς6 ίλη Σωκράτους

    7 υπασπιστές (Νικάνωρ)

    11 τάξη Φιλίπου του Αµύντα12 τάξη Μελεάγρου13 τάξη Κρατερού

    8 τάξη Περδίκκα9 τάξη Κοίνου10 τάξη Αµύντα του Ανδροµένους

    14 Θράκες ιππείς (Αγάθων)15 σύµµαχοι ιππείς (Φίλιπος ο Μενελάου)16 Θεσσαλοί ιππείς (Κάλας) 17 οπλίτες Συµµαχίας Κορίνθου Έλληνες µισθοφόροι Οδρύσαι, Τριβαλλοί, Ιλλυριοί

    1 Μέµνων2 Αρσαµένης3 Αρσίτης4 Σπιθριδάτης5 Ιππείς άλλων εθνών6 Βακτριανοί7 Ρεοµίθρης8 Μήδοι

    Παράταξη και η πρώτη φάση της µάχης ∆εύτερη φάση της µάχης

    }}

    Ηφαιστίων

    Ο Ηφαιστίων ήταν γιος του Αµύντορα και γεννήθηκε στην Πέλλα. Πιθανότατα παρακολού-θησε µαζί µε τον Αλέξανδρο τα µαθήµατα του Αριστοτέλη. Υπήρξε ο στενότερος φίλος του Αλεξάνδρου, τον οποίο ακολούθησε ως µέλος της Εταιρικής Ίππου (υποτίθεται ότι απεικονίζεται στη λεγόµενη «σαρκοφάγο του Αλεξάνδρου» να µάχεται έφιππος, αν και άλλοι µελετητές διακρίνουν αντί αυτού τον Αντίγονο τον Μονόφθαλµο). Χρησιµοποιήθηκε κυρίως σε διπλωµατικές αποστολές, σε βοηθητικές εργασίες (λ.χ. τροφοδοσία στρατεύ-µατος), σε ερευνητικές αποστολές, ενώ στις δευτερεύουσας σηµασίας πολεµικές επιχει-ρήσεις είχε πάντα δίπλα του κάποιον εµπειρότερο αξιωµατικό. Στα τελευταία χρόνια της ζωής του έλαβε, πάντως, τον τίτλο του χιλίαρχου. Φαίνεται, λοιπόν, ότι ο Ηφαιστίωνας ήταν ένας ικανός αξιωµατικός, από τον οποίο, όµως, έλειπαν οι ηγετικές ικανότητες του Παρµενίωνα ή του Κρατερού. Η στενή του σχέση πάντως µε τον Αλέξανδρο (εξού και το προσωνύµιό του «Φιλαλέξανδρος) τον κατέστησε αντιπαθή στους υπολοίπους,

    http://map.t04_k01_p017_1

  • όπως φαίνεται από τις πληροφορίες που µας παρέχουν οι αρχαίοι συγγραφείς για τις διαµάχες του µε τον Ευµένη και τον Κρατερό. Η πιθανολογούµενη οµοφυλοφιλική σχέση του µε τον Αλέξανδρο συνάγεται από τους σύγχρονους ιστορικούς, κυρίως µέσα από το περιστατικό της θυσίας στον τάφο του Αχιλλέα από τον Αλέξανδρο και στον τάφο του Πατρόκλου από τον Ηφαιστίωνα, αν και οι αρχαίοι συγγραφείς δεν προσφέρουν καµία βοήθεια προς αυτή την κατεύθυνση, όπως άλλωστε και ο Όµηρος στην περίπτωση του δικού του διδύµου. Από την άλλη, η οµοφυλοφιλική σχέση µεταξύ δύο ανδρών που στην αρχή της εκστρατείας µόλις είχαν φτάσει στην ηλικία των 22-23 ετών δεν ήταν κάτι άγνωστο στον αρχαίο ελληνικό κόσµο. Ο Ηφαιστίωνας παντρεύτηκε την κόρη του Δαρείου Γ’ Δρυπετίδα, το 325 π.Χ., κατά τη διάρκεια των µαζικών γάµων Ελλήνων και Περσίδων που έγιναν στα Σούσα. Αρρώστησε στα Εκβάτανα και πέθανε τον Οκτώβριο του 324 π.Χ. Κηδεύτηκε µε θεϊκές τιµές στη Βαβυλώνα.

    Λεπτοµέρεια ψηφιδωτού από την Πέλλα, στην οποία πιστεύ-

    Κλείτος ο Δρωπίδου

    Ο Κλείτος προερχόταν από µακεδονική οικογένεια ευγενικής καταγωγής. Η αδερφή του Λανίκη υπήρξε τροφός του Αλεξάνδρου. Ήταν ένας από τους αξιωµατικούς του ιππικού των εταίρων και επικεφαλής του αγήµατος των σωµατοφυλάκων του Αλεξάνδρου, κάτι που εξηγεί ότι βρέθηκε δίπλα του την κρίσιµη στιγµή της µάχης του Γρανικού σώζοντάς του τη ζωή.Αντικατέστησε στην κεφαλή της εταιρικής ίππου τον Φιλώτα, µετά την εκτέλεση του τελευταίου το 330 π.Χ. Μάλλον, όµως, επειδή, υπήρχαν υπόνοιες για τη συµµετοχή του στη συνοµωσία του Κρατερού, ο Αλέξανδρος έβαλε ως συναρχηγό του τον Ηφαιστίωνα. Πιθανώς προοριζόταν για σατράπης της Βακτρίας και της Σογδιανής, αλλά τον πρόλαβε ο θάνατος το φθινόπωρο του 328 π.Χ.Συγκεκριµένα, σε ένα γλέντι στα Μαράκαδνα της Σογδιανής, κάποιοι αυλικοί άρχισαν να εγκωµιάζουν τον Αλέξανδρο για τις επιτυχίες του, αποκαλώντας τον γιο του Άµµωνα και λέγοντας ότι τα έργα του ήταν ανώτερα από αυτά των Διοσκούρων και εφάµιλλα

    Η εκτέλεση του Φιλώτα, όπως απεικονίζεται σε µικρογραφία

    http://img.t04_k01_p018_1http://img.t04_k01_p018_2

  • επανέφερε τη λατρεία του Δία στον παλιό ναό που οι Πέρσες είχαν µετατρέψει σε ναό του θεού τους Αχουραµάζδα. Ο χρυσός δε της πρωτεύουσας της Λυδίας επέτρεψε στον Αλέξανδρο να καλύψει τα έξοδα της εκστρατείας κόβοντας τα πρώτα χρυσά νοµίσµατα, καθώς είχε ξεκινήσει για την Ασία χωρίς χρηµατικό απόθεµα στο θησαυροφυλάκιο της Μακεδονίας. Τα υπόλοιπα έξοδα καλύφθηκαν από τους φόρους που συνέλεξε από τις

    του Ηρακλή. Ο Κλείτος ενοχλήθηκε από την ασέβεια και εξερράγη όταν άρχισαν να διακωµωδούν τους Μακεδόνες επικεφαλής που ηττήθηκαν από τον τοπικό ηγεµόνα Σπιταµένη. Ο Κλείτος χαρακτήρισε απαράδεκτο να βρίζονται Μακεδόνες µπροστά σε βαρβάρους, επειδή είχαν µία άτυχη στιγµή στη µάχη, και ο Αλέξανδρος του απάντησε ότι δικαιολογεί τον εαυτό του ονοµάζοντας ατυχία τη δειλία. Τότε ο Κλείτος του φώναξε δείχνοντας το χέρι του «αυτή η δειλία σε έσωσε τον θεογέννητο από το σπαθί του Σπιθριδάτη και µε το αίµα των Μακεδόνων και τα τραύµατα αυτά έγινες τόσο δυνατός, ώστε να απαρνιέσαι τον πατέρα σου τον Φίλιππο για τον Άµµωνα», θυµίζοντάς του το περιστατικό στον Γρανικό. Ο Αλέξανδρος εξαγριώθηκε κατηγορώντας τον ότι παρακινεί τους Μακεδόνες σε στάση για να λάβει πάλι τη σκληρή απάντηση του Κλείτου: «µακά-ριοι αυτοί που πέθαναν πριν δουν να χτυπούν τους Μακεδόνες µε µηδικές ράβδους και να παρακαλούµε τους Πέρσες για να µας παραχωρήσει ακρόαση ο βασιλιάς µας». Ο Αλέξανδρος περιπαίζοντάς τον απευθύνθηκε στους άλλους Έλληνες λέγοντας: «δεν σας φαίνεται πως οι Έλληνες περπατούν µεταξύ των Μακεδόνων σαν ηµίθεοι ανάµεσα σε θηρία;». Ο Κλείτος επέστρεψε την ειρωνεία παρακινώντας τον να µην καλεί στο τρα-πέζι του άνδρες ελεύθερους που έχουν το θάρρος της γνώµης τους, αλλά βαρβάρους και δούλους που πρόθυµα προσκυνούν τη µηδική του ζώνη και τον λευκό του χιτώνα. Ακούγοντας την τελευταία αυτή φράση ο Αλέξανδρος έβγαλε το µαχαίρι του και όρµησε εναντίον του, αλλά του το απέσπασαν οι σωµατοφύλακές του, ενώ άλλοι προσπάθησαν να αποµακρύνουν τον Κλείτο από την αίθουσα. Ο τελευταίος, όµως, µπήκε ξανά σε αυτή απαγγέλοντας προσβλητικούς για τον Αλέξανδρο στίχους του Ευριπίδη. Τότε, ο Αλέξανδρος άρπαξε µία λόγχη και διαπέρασε τον πρώην σωτήρα του.Μόλις, ο Αλέξανδρος συνειδητοποίησε τι έκανε επιχείρησε να αυτοκτονήσει πέφτοντας πάνω στη λόγχη, αλλά συγκρατήθηκε από τους σωµατοφύλακές του. Πέρασε ολόκληρη τη νύχτα κλαίγοντας και τρεις ολόκληρες ηµέρες αρνήθηκε να φάει και να πιει.

  • απελευθερωθείσες πόλεις. Φτάνοντας στην Έφεσο, ο Αλέξανδρος, έφερε πάλι στα πράγµατα τους δηµοκρατικούς, επαναφέροντας όσους βρίσκονταν εξόριστοι. Οι τελευταίοι εκδικήθηκαν όσους είχαν συνεργαστεί µε τον τύραννο Σύρφακα που είχαν εγκαταστήσει οι Πέρσες. Τον δε τελευ-ταίο τον λιθοβόλησαν. Τις πράξεις αντεκδίκησης σταµάτησε ο Αλέξανδρος. Επίσης, εκ-δήλωσε την επιθυµία να ξαναχτίσει τον κατεστραµµένο από τη φωτιά του Ηροστράτου ναό της Άρτεµης, αλλά έλαβε την απάντηση από τους ιερείς ότι δεν είναι σωστό ένας θεός να κατασκευάζει αναθήµατα για τους θεούς. Αντ’ αυτού ο Αλέξανδρος διοργάνωσε προς τιµήν της θεάς εορταστική ποµπή.Στην Έφεσο έφτασαν απεσταλµένοι πολλών ελληνικών πόλεων της Μικράς Ασίας πα-ραδίδοντάς του τις πόλεις τους. Έτσι, οι πόλεις στην Ιωνία και στην Αιολίδα πέρασαν στα χέρια του. Έµενε, όµως, στα χέρια των Περσών η Μίλητος µε το στρατηγικής σηµασίας λιµάνι της. Φτάνοντας το ελληνικό στράτευµα έξω από τα τείχη της πόλης, ο κυβερνήτης της εξεδήλωσε αρχικά την πρόθεση να την παραδώσει. Μαθαίνοντας, όµως, ότι καταφθάνει ο περσικός στόλος, υπαναχώρησε. Ωστόσο, το ελληνικό ναυτικό µε επικεφαλής τον Μακεδόνα Νικάνορα αγκυροβόλησε στο νησάκι Λάδη, στην είσοδο του λιµανιού της πόλης, µην επιτρέποντας στον περσικό στόλο να πλησιάσει. Έτσι ο Αλέξανδρος χρησιµοποιώντας τις πολιορκητικές µηχανές του έγινε κύριος της πόλης. Όσοι από τους Έλληνες µισθοφόρους της φρουράς κατόρθωσαν να διαφύγουν, κατέφυ-γαν µε βάρκες ή ακόµα χρησιµοποιώντας και τις ασπίδες τους ως πλωτά µέσα σε ένα νησάκι έξω από το λιµάνι της πόλης. Ο Αλέξανδρος εγγυήθηκε την ασφάλειά τους και αυτοί εντάχθηκαν στο στράτευµά του. Ο περσικός στόλος επιχείρησε να αιφνιδιάσει τον ελληνικό µέσα στο λιµάνι της Μιλή-του. Όµως, όταν η απόπειρά του απέτυχε, αναχώρησε για την Αλικαρνασσό, όπου είχε οχυρωθεί ο Μέµνονας ο Ρόδιος µε τους µισθοφόρους του. Η Αλικαρνασσός είχε ισχυρά νεοαναγερθέντα τείχη και ασφαλές λιµάνι, που επέτρεπε στους αµυνόµενους να διαφύγουν σε περίπτωση κατάληψης της πόλης. Ο Αλέξανδρος επίχωσε σε διάφορα σηµεία την τάφρο που περιέβαλε το τείχος και χρησιµοποιώντας τις πολιορκητικές µηχανές του πέτυχε να δηµιουργήσει ρήγµατα. Ωστόσο, ισχυρότερα τείχη είχαν κατασκευαστεί εσωτερικά µην επιτρέποντας στους πολιορκητές να καταλά-βουν την πόλη. Οι αµυνόµενοι επιχείρησαν δύο φορές έξοδο προσπαθώντας να πυρπο-

    Σε ανάµνηση της µάχης του Γρανικού ο Αλέξανδρος αφι-

    http://img.t04_k01_p020_1

  • λήσουν τις µηχανές του Αλεξάνδρου χρησιµοποιώντας µάλιστα έναν ξύλινο πύργο που έφερε καταπέλτες. Και οι δύο προσπάθειες απέτυχαν προκαλώντας, όµως, σηµαντικές απώλειες στο ελληνικό στράτευµα. Τελικά, ο Μέµνονας, αντιλαµβανόµενος ότι δεν θα µπορούσε να αµυνθεί για περισσότερο χρονικό διάστηµα, έδωσε εντολή να πυρπολη-θεί η πόλη, ενώ ο ίδιος επιβίβασε τους µισθοφόρους του στα πλοία και πέρασε στην Κω, αφήνοντας ισχυρές φρουρές Περσών στα οχυρά. Ο Αλέξανδρος, µην θέλοντας να καθυστερήσει άλλο, απέκλεισε µε τείχος τα οχυρά, άφησε 3.000 πεζούς και 200 ιππείς προς φύλαξή τους και συνέχισε την πορεία του. Ο Μέµνονας, ωστόσο, είχε επιτύχει τον στόχο του, να δώσει δηλαδή στον Δαρείο τον απαιτούµενο χρόνο για να συγκεντρώσει τον στρατό του. Ο Αλέξανδρος, στη συνέχεια, έστειλε τον Παρµενίωνα µε ένα τµήµα του στρατού του να προχωρήσει προς τα δυτικά και ο ίδιος συνέχισε την πορεία του προς νοτιοανατολικά,

    Στη Μίλητο, η επίθεση του Αλεξάνδρου µε πολιορκητικές

    Ο Αλέξανδρος και οι ελληνικές πόλεις της Μικράς Ασίας

    Η ορισµένη ελευθερίαΟ Αλέξανδρος διακήρυξε µετά την κατάληψη της Μικράς Ασίας την ελευθερία και την αυτονοµία των ελληνικών πόλεων. Στην πραγµατικότητα, όµως, επρόκειτο για έννοιες περιορισµένες ή καλύτερα ορισµένες, όπως φαίνεται από την κατά περίπτωση αντιµε-τώπ�