Νεοελληνικός Διαφωτισμός

of 45 /45
Ρωξάνη Δ. Αργυροπούλου, Ομότιμη Διευθύντρια Ερευνών Ε.Ι.Ε. Άννα Ταμπάκη, Καθηγήτρια Πανεπιστημίου Αθηνών, Φιλοξενούμενη Ερευνήτρια ΙΝΕ/ΕΙΕ Nεοελληνικός Διαφωτισμός t Γεωγραφική και πολιτισμική πολυμέρεια Tο φαινόμενο του Nεοελληνικού Διαφωτισμού ξεπερνά τα στενά όρια της εθνικής και ακόμη περισσότερο μιας στενά εννοούμενης γεωγραφικής οριοθέτησης και περιχαράκωσης. Aντανακλά ένα σύνθετο πλέγμα ανανεωτικών ρευμάτων στον βαλκανικό χώρο υπό οθωμανική κυριαρχία, χώρο στον οποίο η ελληνική γλώσσα λειτούργησε ως οχηματική γλώσσα (langue véhiculaire), ως γλώσσα του εμπορίου, ως lingua franca, και ως γλώσσα παιδείας, ιδίως σε μερικές εξαιρετικές περιπτώσεις, όπως στις Παραδουνάβιες Hγεμονίες. Eπέδρασε δηλαδή σέναν ευρύτατο γεω-πολιτικό χώρο που αντιστοιχεί με αυτό που ορίζουμε Nοτιο-Aνατολική Eυρώπη ως τα παράλια της Mικράς Aσίας. Προσέλαβε ευρύτερο βαλκανικό χαρακτήρα, καθώς συμπεριέλαβε στους κόλπους του Έλληνες καθώς και μη Έλληνες εξελληνισμένουςλογίους. Σαυτό το σχήμα πρέπει να προσμετρήσουμε και ορισμένους δυναμικούς πυρήνες παιδείας που μορφοποιήθηκαν εξαιτίας των ευνοϊκών εμπορικών συγκυριών στις ελληνικές παροικίες της Kεντρικής Eυρώπης, της Nότιας Pωσσίας (π.χ. Oδησσός) και της Δυτικής Eυρώπης (Bενετία, Bιέννη, Παρίσι, κ.ά.). Ένα από τα πλέον δυναμικά χαρακτηριστικά του ρεύματος ήταν η κυρίαρχη παιδαγωγική και εκλαϊκευτική του ροπή. Aφομοίωσε με εκλεκτικό τρόπο διάφορες τάσεις των αντίστοιχων δυτικών ρευμάτων, κυρίως του αγγλικού, γαλλικού, ιταλικού και γερμανικού Διαφωτισμού. Aπό τον 18ο αιώνα, εξαιτίας της κρίσης των κοινωνικών δομών και των πολιτικών θεσμών της Oθωμανικής Aυτοκρατορίας, οι ποικίλες εθνικές

Embed Size (px)

Transcript of Νεοελληνικός Διαφωτισμός

. , ... , , /

N t T N . A , (langue vhiculaire), , lingua franca, , , H. E - N-A E M A. , . K E, N P (.. O) E (B, B, , ..). . A , , , . A 18 , O A,

2 X , , , . (1718) K-K (1774), B, H E , . E , M M . M 1750, . T , , N- E, . O , , , , . A , N E A ( M ) , 17 . T E, K, , I . E A.

3H . H . , , : . 16 19 , , .

t N O 19 . O I P N M (Cours de littrature grecque moderne, 1827) , A . H 1700 1750 . H 1750 1800 E. H A K. O Y (Mmoire sur ltat actuel de la civilisation dans la Grce, 1803), - E A (Socit des Observateurs de lhomme), , (rvolution morale) (rgnration) E. , 19 ,

4 A P P I N E, (Histoire littraire de la Grce Moderne, . A, 1877) : 1700-1800, (retour la vie) 1800-1821, A (Renaissance) . P . N

, . K.., : 1770-1820, , 1750 , 1830, . H 1830 1850, . H 1862 Aufklrung. H B, I 20 I 1862. O : , B . O N K, , A. N , . E : Enlightenment, Aufklrung Illuminismo,

5 , E, , lumires, . H . 17 , . O 18 . H , A A E, N E, , . H , , , ( Nicolae Iorga B), . H O . N- E, , . O A . A A. T , A , E .

t

6 H 1700-1750 N- E (Frhaufklrung). M. . E , , Jean Le Clerc. . A o A, N, M (1709), , La Rochefoucauld. N, (1713), : A N (Querelle des Anciens et des Modernes), , , .. O N, (Locke, Hobbes, Bacon). M (, ), : , , M Gracin y Morales, El Criticn, .. O , , , .

t

7H K N . O . , . , 18 , , . . , , . Y A . A ; A Locke Newton; I M, E E. , , . . O , , , P B, A E N, A. K, B , N B, K. K M X.

8O , , John Locke Jeremy Bentham 18 . Y , . M , . O , , . O , , ' , , , [] . , .(E B, , 1766, . 57-58)

H A , . A N , . O , . E 1820: K N,

9 , . ,

. H , , . M . O : , , I, . , , , , . O 19 . . , , , . , , , . N . O . (K. K, , B 1820, . ', . ') . Y

10 . H . . .

H T , , , , , , , , , 18 . A .. E (1716) X N, I, K. B , M A K. O , O, . O A Malebranche . H 1721 . T, K M, B I, Descartes Leibniz. A Frhaufklrung , Leibniz Wolff, Baumeister Heinecke. M N E 1760 (Muratori, Genovesi, Soave, Beccaria Vico). , 18 :

11 , , , ( 1710). A . H , , 17 . O K, X N, A - , . T , . H , 18 19. . H , , E.

1750 1770 . , , ( ), , . T N E B, John Locke (1766) B: M, 1766 E , 1767, E A, Trait sur la tolrance John Locke. , .

12 , Tolerantiam , A, .( , A, 1767, . 219)

, , . B , , , . O B B, , , .(E B, , 1767, , . [4-5])

I M, (+), : , , , , . H A (1780), , Newton, Locke. 1765, , M, B. H 1750 1760 1800. H . O . T . O (M, K).

13A , M E E. E , M.( , H , M, B 1761, . )

O , , N, . T E , , . A Y A A. H , , , , : , . . H N, .(H , M, . -)

H E M . A , 19 , : A A B I, A, , H M (I, , M, K, K, M, ), , A T

14, M Z , , X, K, E , I A, .. T E . H E N- E. K , P B. E , (grammaire gnrale) (. K), : ( P, . 1784). [ P] , , , , .( P [Ral de Curban, Science du gouvernement], . 1784 . K, T E, K... OME, A 1970, . 327)

H E X ( , , 1786), P ( A, 1790). H , N (1791) , K. , (Condillac, Abb Raynal,

15Buffon, ontesquieu, ..), , . E ( Gographie Moderne Nicolle de La Croix Gographie Ancienne Gographie Moderne Panckoucke, , D Alembert, Diderot) , E. , , , . , , , (16/) (Histoire ancienne) Charles Rollin A K (Domenico Caminer, Storia della guerra presenta, 1770-1773, ..). , , , : A, K, A, B, M, , M, E, . A . H K . A B, , , P []

16 B, , M, , , , E T [] .( I, B 1750, . [4]).

1767, B B B I . O B . 1703, . B. , (Essai sur les murs et lesprit des Nations, 1756) (Le sicle de Louis XIV, 1739-1768), 1770. , Domenico Caminer, . H . T , I K; M , , E.(A , I 1787, 1788, B 1791, . -)

17 18 . A E (B 1796), , : [] . O , , ( , , , ), K K, I (B, 1830-1832). H , , .

H O , , . . N , Malebranche , .. N, Gassendi I (Jansnistes). , . X I M

18, , N , : , , , , . A, B . H E B N . O B N Gassendi , Clarke Musschenbroek. E , - , , .

H H Locke . H Z A K, E B I , 1796 B John Wynne. , , B Locke 1740-1750, E B E : Y . . M Locke .

19 B A. M Locke, A . O B , Locke 1797 B , , . , , I M A , A A . O , . , . , Locke N . , (1799, 1800 ) Locke, Some Thoughts concerning Education. O , , : .

tO . Elementa philosophiae rationalis et moralis Johann Gottlieb Heinecke (1681-1741) .. : , 1781,

20 , . , 1808. Baumeister (1709-1785) , , , , . , . Baumeister, , , , , Samuel Micu, . E , 1756, , . H 1795. Baumeister . . Baumeister Wolff. Gottlieb Baumgarten , , . T Christian Wolff N Z, , . H O N , X E B. O , , (, , ). A,

21B, (Descartes, Bacon, Locke, Arnauld) , . Wolff A , , Wolff. H A N , A A . B A Wolff A. A B , , Wolff, . M , , Tacquet, Abb Marie, La Caille, Lalande, Brisson.

E E - P 1789-1800: H E . H , : ( P, ( ) I N, , , libri d'oro, , , I, .). 1791, E M A . A , ( T, , ..) , ,

22 E, , , 1797 1798 , B P ( , X A). 18 . , , , , . K (A ). . , . , , , . (1791), . . 1793, , .

(1793). . , , E. T , . O , A 1789 ( A I), (Lesage, B), H I, X , A ,

23 (1793). A , , , . O 1793, , , . H , , : N , 19 (P, 1805) (E N, 1806) , E . B , E, . T , - O A , O , . A, . (A 1789, ). H , , , , . , , , , , , , ,

24( , , . , , 1995, . 321)

H , 18 , . E, , M, K H ( , ), 1760, . E 1761: I M , , H Muratori. 1790 . H , , (A E, X K, A , ..). .( , X K, B 1791).

E : Restif de la Bretonne, Les Contemporaines, ' P (1790), Louis-Sbastien Mercier, Lan 2440 ou rve sil en fut jamais, A (1797) , K La Chabeaussire. , Montesquieu Jean-Jacques Rousseau. ,

25, , (conte moral), (Marmontel, Florian, Gessner, Goldoni, ..) , (1792), P I K K. A , , A Barthlemy, Voyage du Jeune Anacharsis. O N A . O B P B, , , N E.

H CondillacH , , Condillac , . E N , K K, , , , Condillac. X A B M, , , K,

26, B , Condillac , , . E Condillac , K , , K. H , K E, , , .( K (.), . (Fr. Soave), , , B 18182, . 22)

K 1800-1821/1830: T . A A. Y : . H E . T . M , I , K . H ( ), , .

27O . O K , o , , (A. , N , , , K. K, N B, K. O, K. K, B , , K, . K ..). , , , : E , E T, A, K, M. I. T , , , T, , Y A . , , (A. K, , O, I, P A, B, 1811, . ).

O I, B O . M, , B, K M, A (O, B), : T I Z, A A N. , .. , M , ,

28 (I Z, T, , )

A ! . M, , , ! , N ! .(N , O )

, , ; , ; E, , . , M N, , , , , . E , (A . T, O, 1818, . : E , 1818, . 576-577).

, , Charles Batteux Laharpe, K , Hugh Blair. A P , (B 1817) K O. , 18 : , 19 , ,

29 , . Y 1803, K Condillac , E . M , 1818, , K-T, I Condillac. A N B Bacon Locke Condillac. M K, . (N B, , A 1838, , . ) A, K Condillac o : , . T K, , , .(K. K, , B 1818, . B', . 13).

H Condillac (K ) B , . Condillac

30 Francesco Soave, , M H (Istituzioni di Logica, Metafisica ed Etica), . K 1795 A. Soave, Condillac , . Condillac. H 1801 , N , 1790-1800. T , 1780, , coles Centrales, B , . , , , Trait des sensations (1754), , , , Condillac, . K Condillac Locke, Locke Kant. . [ ], , , , K, K. A , .( (.), Condillac, , B 1801, . ')

31H Condillac . , . E , . H . A Condillac Descartes, , , , . E Soave, Condillac, . B N B, Condillac Essai sur lanalyse des connaissances humaines ( 1746): , , , , , , , , . H , , B Condillac . E Locke : . Condillac sensations transformes, , , Condillac , , . O B , , .

32H Condillac N . A N Condillac. Z , , , , Condillac. E, , E . O . H A . O Soave K . M , , , .

t

O I N 1800-1821. . O , I : Cabanis, Thurot, Condillac,

33Lalande, Brisson, Volney, Destutt de Tracy (lments d' Idologie), Daunou , tienne Clavier, DAnsse de Villoison, Sainte-Croix, (orientaliste) Silvestre de Sacy, De Grando, Jean-Baptise Say. E . I , , , M, (Dcade philosophique, Revue ncyclopdique, Magasin Encyclopdique). , Collge de France cole Polytechnique, , , Lavoisier, Lalande Brisson. . . , , civilisation. A I Montpellier Philippe Pinel, , , . Montesquieu, Condorcet Cabanis , ( 1800) , (perfectibilit).

34 . , , . , I, ( 1803) . K , Condillac . . 19 . , , . T . . , Institut de France, o o , Socit philanthropique de Paris , . , . I

35(Histoire gnrale) Domairon ( 1812) A. Sylvestre de Sacy, E M ( 1816), M ( 1818), Pend-Nameh, ou le livre des Conseils de Ferrid-Eddin Attar ( 1819). , , , Silvestre de Sacy ( 1807), B. , , , , . , , 19 . coles Centrales , , . , 1798, Destutt de Tracy. , . 1818, , , 1820 , lments dIdologie Destutt de Tracy. E ,

36, , . .(B , M, B 1820, 108)

, B , . O . B 18 19 . T Kant, Schelling, Goethe : Wilhelm Traugott Krug, Johann Christoph Gatterer, Julius August Remer, Mathias Schrck Johann Gottfried Gruber, J. Campe, Salomon Gessner, Chr. M. Wieland, A. von Kotzebue, A. G. Sulzer, ..

H 18 , , . , , . , ( , , . . , ). , , . Kant, ,

37 . . , . , Wilhelm Traugott Krug, Jakob Friedrich Fries, Karl Heinrich Plitz, Friederich Bouterwek August Hermann Niemeyer. , , , Fundamentalphilosophie Krug. K . : , . K , . , , , . , ( ). , , . T K K , , , , , , K .(E , (1818), . 493)

T a priori , o Kant transzendentale ,

38 . , , rug. , . , , , Kant Grundlegung zur Metaphysik der Sitten Kritik der praktischen Vernunft. , Kant, . , . , , 19 . O N . T B. P - E , . O - O A. M , , , .

39

t[ ], Adamantios Korais and the European Enlightenment, Edited by Paschalis M. Kitromilides, SVEC, 2010. [ . , , Peter Mackridge, . , , ..] A, T . N , A, E, N . 9, 1988. , T B. N , A, M E T, 1999. P . A, N . A . , B, 2003. , O B , A, K N E E I E, 20032. , , , B, 2004. A -, N , A 1989. , N . , T, A 1993. K. . , N , A, E, N . 2, 19854. G. P. Henderson, H 1620-1830. H T, . . K. B, K E E A A, A 19942. K, O T. X , . A'B'-', A, B E, 1992-1994. K, - . , , B, 1993. . M. K, N . O , . N, A, M E T, 1996. , I M. O 18 , A, M E T, 20042. K, O N . O , A, , 1988.

40 K. M, M : 17-19 . , A, , 2001. -, . -, 17001754, , , , 1998. X. N, N . , A, E , 2005. T

. , . . . : e . / . . . , . , 2010. P B , 5 , A, B E, 2000-2002 [ : . ] . . E E : . . . A A . E E : K . . . O H T. E: T, E: Ines di Salvo. . . : . , , . : . . T, N . P , A, Ergo, 2004. , T N (18-19 .). E , A, , 2005. N , H 1453 1821. A , . A'-B', A, , 1988-1989. , M . A' O , I, , 2004.

41

tBENIAMIN EBIO ( 1759 - N 1824). I, B , K. , X, K, E. A K (1798-1812) A B I. E 1805 . M E 1821 E, A A. , : A (B 1818), E (B 1820), (B 1820) , , M , T. H . BEETINH PHA ( [. ] 1757 - 1798). . . . 1774 , , 1780, . , . 1788, , , . , (1787-1782) (1792). . , , , : , , , , . , . 1790, , , .

42 (I. - . 1790), P , : , A , Montesquieu. B (1796-1797) : H T, N A X E N ( A, E , I 1793, ). T E , M- P . Y B 1798.

BOYAP EYENIO (K 1716 - M A N M 1806). I, A B' P (1772-1774), A X. (M, K, A, K). A, , E John Locke, Antonio Genovesi, J. B. Du Hamel, Edme Pourchot, J. Fr. Wucherer, Christian Wolff, A. Tacquet, . . O (), , , , , , , .

, .O B , . T B, A M.

EOTOKH NIKHOPO (K 1731 - M 1800). I, M , , . K K, K A I. Newton.

KATAPTZH TIAH HMHTPIO (K; . 1730 B 1807). A B ,

43, M M K B. A , , 1791 . A E 18 . . KOPAH AAMANTIO ( 1748 - 1833). E , , . A , , . T 1772, , . T, . , M, . , E . 1788 E. . I. , , , . T . O .

KOYMA KNTANTINO ( 1777 - T 1836). , T, I A A. H 1798 E T A. T 1804 B, . T 1809 1817 B . T 1819,

44 A M B. E 1820, A T B, E. T 1827 1835 E . E, T, 1836.

MOIIOA

IHO

(T,

.

1725

-

B

1800).

E , , E B A, E. A I (1765-1777), B , . O I . John Locke. M H Ludovico Muratori (B 1761-1762). (B 1768) (B 1784). [ ] ( 1780 1857). . , , , . , . 1801 1805 . . , , . . (1809-1819), , . 1814, , . . (1816) ( ), (1813) (1817), . . ,

45, . , 1834 1837. , O, , . .

AMEKH XPITOOYO (M 1733 - 1793). B, . E , A E B E B. I O K. M H (B 1781) Encyclopdie , , , (B 1786).

IIIH HMHTPIO - ANIH (M . 1755 - M B 1832). I, M, , X, K, B E. E , . A ( 1817) . N, Condillac (B 1801).

AIA AANAIO ( 1767 - 1829). O B. A 1796 M K . B A (1791) K (1795), E B. T .