ΕΤΗΣΙΑ ΕΚΘΕΣΗ 2014 - ELGAΜετά τη λήξη του Προγράμματος, η...

of 103 /103
Ο ΡΓΑΝΙΣΜΟΣ Ε ΛΛΗΝΙΚΩΝ Γ ΕΩΡΓΙΚΩΝ Α ΣΦΑΛΙΣΕΩΝ Κ ΕΝΤΡΟ Μ ΕΤΕΩΡΟΛΟΓΙΚΩΝ Ε ΦΑΡΜΟΓΩΝ Ε ΘΝΙΚΟ Π ΡΟΓΡΑΜΜΑ Χ ΑΛΑΖΙΚΗΣ Π ΡΟΣΤΑΣΙΑΣ Ε ΤΗΣΙΑ Ε ΚΘΕΣΗ 2014 Ε ΠΙΜΕΛΕΙΑ Ε ΚΔΟΣΗΣ Δ ΗΜΟΥΤΣΗ Σ ΟΥΛΤΑΝΑ Σ ΙΟΥΤΑΣ Μ ΙΧΑΗΛ Θ ΕΣΣΑΛΟΝΙΚΗ , 2015

Embed Size (px)

Transcript of ΕΤΗΣΙΑ ΕΚΘΕΣΗ 2014 - ELGAΜετά τη λήξη του Προγράμματος, η...

  • ΟΡΓΑΝΙΣΜΟΣ ΕΛΛΗΝΙΚΩΝ ΓΕΩΡΓΙΚΩΝ ΑΣΦΑΛΙΣΕΩΝ ΚΕΝΤΡΟ ΜΕΤΕΩΡΟΛΟΓΙΚΩΝ ΕΦΑΡΜΟΓΩΝ

    ΕΘΝΙΚΟ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΧΑΛΑΖΙΚΗΣ ΠΡΟΣΤΑΣΙΑΣ

    ΕΤΗΣΙΑ ΕΚΘΕΣΗ 2014

    ΕΠΙΜΕΛΕΙΑ ΕΚΔΟΣΗΣ

    ΔΗΜΟΥΤΣΗ ΣΟΥΛΤΑΝΑ ΣΙΟΥΤΑΣ ΜΙΧΑΗΛ

    ΘΕΣΣΑΛΟΝΙΚΗ, 2015

  • ΟΡΓΑΝΙΣΜΟΣ ΕΛΛΗΝΙΚΩΝ ΓΕΩΡΓΙΚΩΝ ΑΣΦΑΛΙΣΕΩΝ (ΕΛ.Γ.Α.) ΚΕΝΤΡΟ ΜΕΤΕΩΡΟΛΟΓΙΚΩΝ ΕΦΑΡΜΟΓΩΝ (ΚΕ.Μ.Ε.) Κρατικός Αερολιμένας Θεσσαλονίκης «ΜΑΚΕΔΟΝΙΑ» 55103 Θεσσαλονίκη

    Τηλ.: 2310 472953, 2310 475833, 2310 476642 Fax: 2310 472205

    E-mail: [email protected] www.elga.gr

  • Θεσσαλονίκη, Φεβρουάριος 2015

    Ο Οργανισμός Ελληνικών Γεωργικών Ασφαλίσεων (ΕΛ.Γ.Α.) έχει ως αντικείμενο την ασφάλιση και την ενεργητική προστασία των αγροτικών εκμεταλλεύσεων κατά ζημιών που προκαλούνται από καταστροφικούς φυσικούς κινδύνους. Στα πλαίσια της ενεργητικής προστασίας, το Κέντρο Μετεωρολογικών Εφαρμογών (ΚΕ.Μ.Ε.) του ΕΛ.Γ.Α που εδρεύει στο Αεροδρόμιο Μακεδονία, εφαρμόζει το Εθνικό Πρόγραμμα Χαλαζικής Προστασίας (Ε.Π.Χ.Π.) με εναέρια μέσα με σκοπό την καταστολή των χαλαζοπτώσεων και τον περιορισμό των ζημιών στις αγροτικές καλλιέργειες.

    Το Πρόγραμμα για το 2014, εφαρμόστηκε από 1 Αυγούστου έως 30 Σεπτεμβρίου σε περιοχές της Κεντρικής Μακεδονίας και της Θεσσαλίας, καλύπτοντας συνολική έκταση περίπου πέντε εκατομμυρίων διακοσίων χιλιάδων στρεμμάτων.

    Μετά τη λήξη του Προγράμματος, η Ετήσια Έκθεση 2014 συντάχθηκε από το επιστημονικό προσωπικό του ΚΕ.Μ.Ε με σκοπό την τεκμηρίωση του Προγράμματος, αναφέροντας τις αρχές, την οργάνωση, τα μέσα και τον τρόπο λειτουργίας του και παρουσιάζοντας τα επιχειρησιακά στοιχεία και επιστημονικές εργασίες. Ο σχεδιασμός της Έκθεσης έγινε από το Τμήμα Μελετών, Εφαρμογών και Επικοινωνίας.

    Πιστεύουμε ότι η έκδοση της Ετήσιας Έκθεσης του Εθνικού Προγράμματος Χαλαζικής Προστασίας 2014 από τον ΕΛ.Γ.Α θα συμβάλλει στην ενημέρωση των αγροτών, των φορέων και της επιστημονικής κοινότητας για το επιτελούμενο έργο και θα αποτελέσει άλλη μια αφορμή για τη μεταξύ τους επικοινωνία.

    Ο Προϊστάμενος

    του Κέντρου Μετεωρολογικών Εφαρμογών

    Τσαγκαλίδης Ευάγγελος

  • I

    ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΑ

    1. ΟΡΓΑΝΩΣΗ ΚΑΙ ΛΕΙΤΟΥΡΓΙΑ ΤΟΥ Ε.Π.Χ.Π. 1 1.1. ΕΙΣΑΓΩΓΗ 1

    1.2. ΜΕΘΟΔΟΛΟΓΙΑ ΣΠΟΡΑΣ ΤΩΝ ΝΕΦΩΝ 3

    1.2.1. Υπόθεση σποράς 3

    1.2.2. Κριτήριο σποράς 4

    1.2.3. Υλικό σποράς 4

    1.2.4. Μέθοδοι σποράς 5

    1.3. ΥΛΟΠΟΙΗΣΗ ΤΟΥ Ε.Π.Χ.Π. 2014 7

    1.4. ΕΞΟΠΛΙΣΜΟΣ 13

    1.4.1. Ραντάρ καιρού 13

    1.4.2. Αεροσκάφη 15

    1.4.3. Επικοινωνίες 18

    1.4.4. Πρόγνωση καιρού 18

    1.4.5. Χαλαζόμετρα 19

    2. ΑΠΟΤΙΜΗΣΗ ΕΠΙΧΕΙΡΗΣΙΑΚΗΣ ΠΕΡΙΟΔΟΥ 2014

    23

    2.1. ΕΙΣΑΓΩΓΗ 23

    2.2. ΑΝΑΛΥΣΗ ΗΜΕΡΩΝ ΕΤΟΙΜΟΤΗΤΑΣ 25

    2.3. ΕΠΙΧΕΙΡΗΣΙΑΚΕΣ ΗΜΕΡΕΣ 30

    2.4. ΑΝΑΛΥΣΗ ΕΠΙΧΕΙΡΗΣΙΑΚΩΝ ΠΤΗΣΕΩΝ 32

    2.5. ΔΕΔΟΜΕΝΑ ΡΑΝΤΑΡ-ΔΡΑΣΤΗΡΙΟΤΗΤΑ ΚΑΤΑΙΓΙΔΩΝ 35

    2.6. ΑΝΑΛΥΣΗ ΔΕΔΟΜΕΝΩΝ ΣΠΟΡΑΣ 46

    2.7. ΔΕΔΟΜΕΝΑ ΔΙΚΤΥΟΥ ΧΑΛΑΖΟΜΕΤΡΩΝ 53

  • II ΕΛ.Γ.Α.-ΚΕ.Μ.Ε. ΕΤΗΣΙΑ ΕΚΘΕΣΗ ΕΘΝΙΚΟΥ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑΤΟΣ ΧΑΛΑΖΙΚΗΣ ΠΡΟΣΤΑΣΙΑΣ 2014

    3. ΠΙΝΑΚΕΣ ΕΠΙΧΕΙΡΗΣΙΑΚΩΝ ΔΕΔΟΜΕΝΩΝ 59 3.1. ΔΕΔΟΜΕΝΑ ΕΤΟΙΜΟΤΗΤΑΣ 59

    3.2. ΔΕΔΟΜΕΝΑ ΕΠΙΧΕΙΡΗΣΙΑΚΩΝ ΠΤΗΣΕΩΝ 61

    3.3. ΠΡΟΓΝΩΣΤΙΚΟΣ ΔΕΙΚΤΗΣ CDC 63

    3.4. ΣΥΝΟΠΤΙΚΟΙ ΤΥΠΟΙ ΚΥΚΛΟΦΟΡΙΑΣ ΣΤΙΣ ΗΜΕΡΕΣ ΕΠΙΧΕΙΡΗΣΕΩΝ 65

    3.5. ΑΤΜΟΣΦΑΙΡΙΚΕΣ ΠΑΡΑΜΕΤΡΟΙ 67

    3.6. ΒΑΘΜΟΝΟΜΗΣΗ ΧΑΛΑΖΟΜΕΤΡΩΝ 69

    3.7. ΥΠΟΣΤΗΡΙΞΗ ΔΙΚΤΥΟΥ ΧΑΛΑΖΟΜΕΤΡΩΝ 75

    3.8. ΧΑΡΤΕΣ ΔΙΚΤΥΟΥ ΧΑΛΑΖΟΜΕΤΡΩΝ ΜΕ ΒΑΣΗ ΤΟ ΔΙΚΤΥΟ ΧΑΛΑΖΟΜΕΤΡΩΝ 77

    ΒΙΒΛΙΟΓΡΑΦΙΑ 89

    ΠΑΡΑΡΤΗΜΑΤΑ

    ΠΑΡΑΡΤΗΜΑ Α. Προσωπικό που εργάστηκε στο Ε.Π.Χ.Π. περιόδου 2014 91 ΠΑΡΑΡΤΗΜΑ Β. Μετεωρολογικοί ορισμοί και σύμβολα 93

    ΠΑΡΑΡΤΗΜΑ Γ. Κατάλογος Ετήσιων Εκθέσεων του Ε.Π.Χ.Π. 95

  • 1. ΟΡΓΑΝΩΣΗ ΚΑΙ ΛΕΙΤΟΥΡΓΙΑ ΤΟΥ ΕΠΧΠ 2014 1

    11. . OOΡΓΑΝΩΣΗΡΓΑΝΩΣΗ ΚΑΙΚΑΙ ΛΕΙΤΟΥΡΓΙΑΛΕΙΤΟΥΡΓΙΑΤΟΥΤΟΥ ΕΕ..ΠΠ..ΧΧ..ΠΠ..

    1.1. ΕΙΣΑΓΩΓΗ

    Μ. Σιούτας και Δ. Φόρης

    Το Εθνικό Πρόγραμμα Χαλαζικής Προστασίας (Ε.Π.Χ.Π.) εφαρμόζεται από τον Οργανισμό Ελληνικών Γεωργικών Ασφαλίσεων (ΕΛ.Γ.Α.) τα τελευταία 30 χρόνια περίπου, σε αγροτικές περιοχές της Βόρειας και Κεντρικής Ελλάδας, με σκοπό την πρόληψη των ζημιών και την προστασία των καλλιεργειών από το χαλάζι.

    Το Ε.Π.Χ.Π. είναι ένα πρόγραμμα σποράς των νεφών, με χρήση αεροσκαφών, που στοχεύει στον περιορισμό των χαλαζοπτώσεων και στις ζημιές που αυτές προκαλούν στην αγροτική παραγωγή. Οι επιχειρησιακές διαδικασίες του προγράμματος περιλαμβάνουν την εξειδικευμένη πρόγνωση της εμφάνισης χαλαζοφόρων καταιγίδων, τη λειτουργία μετεωρολογικών ραντάρ για την παρατήρηση, παρακολούθηση και καταγραφή τους, και τις πτήσεις αεροσκαφών ειδικά εξοπλισμένων με συστήματα πυροδότησης και εκτόξευσης φυσιγγίων ιωδιούχου αργύρου για τη σπορά των νεφών. Τα αεροσκάφη σποράς, καθοδηγούμενα από μετεωρολόγους-ελεγκτές ραντάρ, ελευθερώνουν πυρήνες ιωδιούχου αργύρου σε κατάλληλη περιοχή των καταιγιδοφόρων νεφών και σε χρονικό διάστημα που σχετίζεται με τη δημιουργία και ανάπτυξη των χαλαζοκόκκων.

    Όπως και στα προηγούμενα έτη, το 2014 η περιοχή εφαρμογής του Ε.Π.Χ.Π. στη Μακεδονία, ήταν τμήματα των νομών Ημαθίας, Πέλλας, Θεσσαλονίκης, Κιλκίς και Πιερίας, η περιοχή εφαρμογής του Ε.Π.Χ.Π. στη Θεσσαλία, ήταν τμήματα των νομών Λάρισας, Τρικάλων, Καρδίτσας και Φθιώτιδας, ενώ η χρονική περίοδος εφαρμογής διήρκεσε από 1 Αυγούστου έως 30 Σεπτεμβρίου 2014, λόγω καθυστέρησης στην υπογραφή της σύμβασης μεταξύ του ΕΛ.Γ.Α. και της αναδόχου εταιρείας.

    Η καταστολή του χαλαζιού (hail suppression) με τη μεθοδολογία της σποράς των νεφών, ουσιαστικά αναφέρεται στην προσπάθεια για την τροποποίηση των χαρακτηριστικών των χαλαζοκόκκκων, έτσι ώστε να γίνουν μικρότεροι σε μέγεθος, πιο μαλακής υφής ή και να λιώσουν κατά την πτώση και άρα να καταστούν λιγότερο καταστρεπτικοί ή ακόμα να πέσουν με τη μορφή βροχής. Η σχεδιασμένη επέμβαση του ανθρώπου στην εξέλιξη των διαφόρων καιρικών φαινομένων, με στόχο τη μείωση των ζημιογόνων αποτελεσμάτων και συνεπειών τους, γίνεται κυρίως με την τεχνολογία της σποράς των νεφών (cloud seeding) και αφορά εκτός από τον τομέα της καταστολής του

  • 2 ΕΛ.Γ.Α.-ΚΕ.Μ.Ε. ΕΤΗΣΙΑ ΕΚΘΕΣΗ ΕΘΝΙΚΟΥ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑΤΟΣ ΧΑΛΑΖΙΚΗΣ ΠΡΟΣΤΑΣΙΑΣ 2014

    χαλαζιού, την αύξηση της βροχής και του χιονιού και τη διάλυση της ομίχλης. Η επιστήμη της τροποποίησης καιρού έχει τις ρίζες της εργαστήρια της General

    Electric στη Νέα Υόρκη των ΗΠΑ το 1946, στα πειράματα του Vincent Schaefer ο οποίος προσπαθούσε να βρει τρόπο πρόκλησης βροχής από τεχνητά νέφη που δημιούργησε σε ψυχρό θάλαμο (Schaefer, 1949). Αρχικά ως υλικό ψύξης χρησιμοποιήθηκε ο ξηρός πάγος (CO2), ενώ στη συνέχεια ο Bernard Vonnegut ανακάλυψε ότι και ο ιωδιούχος άργυρος (AgI), μπορούσε επίσης να χρησιμοποιηθεί, αφού είχε την ίδια κρυσταλλική δομή με αυτή του ξηρού πάγου (Vonnegut, 1947).

    Προγράμματα τροποποίησης καιρού εφαρμόστηκαν και εφαρμόζονται σ’ όλο τον κόσμο, και συγκεκριμένα σε διάφορες πολιτείες των ΗΠΑ (Βόρεια Ντακότα, Γουαιόμινγκ, Οκλαχόμα, Κάνσας, Τέξας, κ.ά.), στον Καναδά, στην Αργεντινή, στη Νότια Αφρική, στην Αυστραλία, σε πολλές Ευρωπαϊκές χώρες, όπως Γαλλία, Ισπανία, Ιταλία, Γερμανία, Αυστρία, Σερβία, Βουλγαρία, Ρωσία, κ.ά.), αλλά και στο Ισραήλ, στην Κίνα, στην Ταϊλάνδη, στην Ινδία και αλλού.

    Στη χώρα μας η εφαρμογή της καταστολής του χαλαζιού άρχισε από το 1981, και συνεχίζεται μέχρι σήμερα συμβάλλοντας ουσιαστικά στην πρόληψη των ζημιών χαλαζιού στις καλλιέργειες. Επιτυγχάνεται έτσι, η μείωση των ασφαλιστικών αποζημιώσεων που καταβάλλονται για τις απώλειες της παραγωγής προς όφελος της αγροτικής οικονομίας και γενικότερα της εθνικής οικονομίας.

  • 1. ΟΡΓΑΝΩΣΗ ΚΑΙ ΛΕΙΤΟΥΡΓΙΑ ΤΟΥ ΕΠΧΠ 2014 3

    1.2. ΜΕΘΟΔΟΛΟΓΙΑ ΣΠΟΡΑΣ ΤΩΝ ΝΕΦΩΝ

    Δ. Φόρης και Μ. Σιούτας

    1.2.1. Υπόθεση σποράς

    Με τον όρο "χαλάζι" εννοείται η εμφάνιση στο έδαφος των χαλαζοκόκκων, αλλά και συνολικά το φαινόμενο της χαλαζόπτωσης. Οι χαλαζόκοκκοι αναπτύσσονται μέσα στα καταιγιδοφόρα νέφη κατακόρυφης ανάπτυξης (Cumulonimbus), που αποτελούν εν δυνάμει χαλαζοκαταιγίδες.

    Η τροποποίηση του μηχανισμού παραγωγής υετού γίνεται με την εισαγωγή, με διάφορους τρόπους και σε συγκεκριμένες περιοχές του νέφους, σωματιδίων που είτε δρουν τα ίδια ως τεχνητοί παγοπυρήνες, είτε συμβάλλουν στο σχηματισμό παγοπυρήνων. Η διαδικασία εισαγωγής τεχνητών σωματιδίων αναφέρεται διεθνώς ως σπορά των νεφών.

    Η υπόθεση σποράς ή εννοιολογικό μοντέλο σποράς αποτελεί ένα σύνολο αρχών, υποθέσεων και παραδοχών, με βάση τις οποίες ερμηνεύεται η μεταβολή του μηχανισμού ανάπτυξης και εξέλιξης των χαλαζοκόκκων, και ειδικότερα η δράση των τεχνητών παγοπυρήνων προς την κατεύθυνση της τροποποίησης των δυναμικών, θερμοδυναμικών ή μικροφυσικών διεργασιών μέσα στα νέφη.

    Προκειμένου να επιλεγεί η καταλληλότερη διαδικασία σποράς εξετάστηκαν διάφορα εννοιολογικά μοντέλα. Στο Ε.Π.Χ.Π., σύμφωνα με τον αρχικό σχεδιασμό (Karacostas, 1984), έχει υιοθετηθεί το εννοιολογικό μοντέλο του «αυξημένου ή ευνοϊκού ανταγωνισμού» (beneficial competition).

    Σύμφωνα με το μοντέλο αυτό, γίνεται η υπόθεση ότι υπάρχει έλλειμμα φυσικών παγοπυρήνων στο νέφος και ότι η συνολική ποσότητα νερού σε όλες τις φάσεις μέσα στο νέφος διατηρείται αμετάβλητη κατά το χρονικό διάστημα δράσης του υλικού σποράς. Με τη διασπορά του υλικού σποράς μέσα στο νέφος, παράγεται σημαντικά αυξημένος αριθμός τεχνητών παγοπυρήνων, οι οποίοι «ανταγωνίζονται» τους φυσικούς παγοπυρήνες για το διαθέσιμο υπέρψυχρο ή υπερψυγμένο νερό (supercooled water) και σχηματίζεται έτσι πολύ μεγαλύτερο πλήθος χαλαζοκόκκων, από αυτό που θα σχηματιζόταν χωρίς τη σπορά.

    Αν στην περιοχή των νέων αναπτύξεων της καταιγίδας εισαχθούν αρκετοί τεχνητοί πυρήνες, είναι δυνατό να εξαντληθεί όλο το υπέρψυχρο νερό και το νέφος να «παγοποιηθεί», οπότε αναμένεται οι χαλαζόκοκκοι που θα δημιουργηθούν να είναι μικρού μεγέθους. Συνεπώς, οι χαλαζόκοκκοι, οι οποίοι σχηματίζονται μέσα στους νεφικούς όγκους που υφίστανται σπορά, λόγω μικρότερου μεγέθους, κατά τη διαδρομή τους προς το έδαφος τήκονται, καθώς διέρχονται από ατμοσφαιρικά στρώματα διαρκώς και υψηλότερης θερμοκρασίας, και κατά μεγάλο μέρος μετατρέπονται σε σταγόνες βροχής, με αποτέλεσμα να προκαλούν λιγότερη ζημιά κατά την πτώση τους στο έδαφος.

    Περισσότερες λεπτομέρειες για το θεωρητικό υπόβαθρο της τροποποίησης καιρού, για τις μικροφυσικές διεργασίες μέσα στα νέφη και για τα διάφορα εννοιολογικά μοντέλα παρατίθενται στην Ετήσια Έκθεση του 2002 (Παράρτημα Γ).

  • 4 ΕΛ.Γ.Α.-ΚΕ.Μ.Ε. ΕΤΗΣΙΑ ΕΚΘΕΣΗ ΕΘΝΙΚΟΥ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑΤΟΣ ΧΑΛΑΖΙΚΗΣ ΠΡΟΣΤΑΣΙΑΣ 2014

    1.2.2. Κριτήριο σποράς

    Σπορά πραγματοποιείται σε οποιαδήποτε αναπτυσσόμενη καταιγίδα που βρίσκεται μέσα στην Περιοχή Προστασίας ή στη ζώνη μετάβασης (buffer zone) και έχει ανακλαστικότητα ίση ή μεγαλύτερη από 35 dBZ (μετρημένη από το επίγειο ραντάρ καιρού), μεταξύ της στάθμης των -5οC και των -30οC. Τα νέφη για τα οποία συντρέχουν οι παραπάνω δύο προϋποθέσεις λέγεται ότι πληρούν τα κριτήρια σποράς.

    Ως ζώνη μετάβασης ορίζεται μια περιοχή έξω από τα όρια της Περιοχής Προστασίας, προς την πλευρά της κίνησης των καταιγίδων και της οποίας το πλάτος είναι μεταβλητό. Το ελάχιστο πλάτος της ζώνης μετάβασης καθορίστηκε στα δέκα χιλιόμετρα, ενώ το μέγιστο καθορίζεται από την ταχύτητα κίνησης των καταιγίδων. Όταν μια καταιγίδα βρίσκεται εκτός της Περιοχής Προστασίας, κινείται προς αυτήν και από την κατεύθυνση και το μέτρο της ταχύτητάς της εκτιμάται ότι θα εισέλθει στην Περιοχή Προστασίας σε είκοσι λεπτά το πολύ, τότε αυτή θεωρείται ότι βρίσκεται στη ζώνη μετάβασης (buffer zone).

    Εντολή απογείωσης αεροσκάφους δίνεται για να πραγματοποιηθεί πτήση σποράς ή πτήση περιπολίας. Εντολή απογείωσης για πτήση περιπολίας δίνεται προτού η καταιγίδα, η οποία βρίσκεται μέσα στην Περιοχή Προστασίας ή στη ζώνη μετάβασης, φτάσει τα κριτήρια σποράς, χωρίς αυτό να αποκλείει τη μετέπειτα εξέλιξη της πτήσης, σε πτήση σποράς. Εντολή απογείωσης για πτήση σποράς δίνεται υποχρεωτικά όταν, έστω και ένα κύτταρο, πληροί τα κριτήρια σποράς και σε αυτή την περίπτωση πρέπει να υποστεί σπορά το ταχύτερο δυνατόν. Πρέπει να σημειωθεί πάντως, ότι τα κριτήρια που προαναφέρθηκαν δεν προσδιορίζουν αυτόματα και την απόφαση για σπορά. Αποτελούν περισσότερο έναν οδηγό εντοπισμού δραστηριότητας χαλαζοκαταιγίδων που μπορεί να προκαλέσουν ζημιά στην Περιοχή Προστασίας και η απόφαση για σπορά ή περιπολία αεροσκάφους λαμβάνεται αφού συνεκτιμηθούν και άλλα ποιοτικά χαρακτηριστικά των νεφών που ανιχνεύονται με το ραντάρ καιρού (δομή, στάδιο ανάπτυξης, καθώς επίσης και οι επικρατούσες ή αναμενόμενες μετεωρολογικές συνθήκες) μέσα στην Περιοχή Προστασίας ή τη ζώνη μετάβασης.

    1.2.3. Υλικό σποράς

    Το υλικό σποράς που χρησιμοποιείται στο Ε.Π.Χ.Π. είναι ένα πυροτεχνικό μίγμα, το οποίο με την καύση του απελευθερώνει μικροκρυστάλλους ιωδιούχου αργύρου (AgI) που ευνοούν την ετερογενή πυρηνοποίηση και ανήκει στην κατηγορία των ετερογενών υλικών, όπως και ο ιωδιούχος μόλυβδος (PbI). Άλλες κατηγορίες υλικών σποράς είναι τα ομoγενή υλικά (ξηρός πάγος), τα υγροσκοπικά υλικά (κοινό αλάτι, ουρία, νιτρικό αμμώνιο) και τα οργανικά (1-5-διυδροξυναφθαλίνη, τερπένια) ή ανόργανα υλικά (οξείδια μετάλλων). Το υλικό σποράς είναι συσκευασμένο σε πυροτεχνικά φυσίγγια διαφόρων τύπων.

    Κάθε αεροσκάφος σποράς είναι εφοδιασμένο με δύο διαφορετικούς τύπους φυσιγγίων υλικού σποράς, τα εκτοξευόμενα φυσίγγια (ejectable flares ή top flares) που περιέχουν 20 g υλικού σποράς και τα ακρόκαυστα φυσίγγια (endburners ή base seeding

  • 1. ΟΡΓΑΝΩΣΗ ΚΑΙ ΛΕΙΤΟΥΡΓΙΑ ΤΟΥ ΕΠΧΠ 2014 5

    flares) που περιέχουν 75 g υλικού σποράς. Με την πυροδότηση, τα εκτοξευόμενα φυσίγγια εκτοξεύονται προς τα κάτω και καίγονται κατά την πτώση τους, ενώ τα ακρόκαυστα καίγονται παραμένοντας στερεωμένα στις βάσεις τους, στα φτερά του αεροσκάφους. Κατά την καύση του υλικού σποράς απελευθερώνονται μικροκρύσταλλοι AgI, οι οποίοι έχουν εξαγωνικό κρυσταλλικό πλέγμα, με χαρακτηριστικά παρόμοια με το εξαγωνικό κρυσταλλικό πλέγμα του πάγου. Για το λόγο αυτό η επιφάνεια των μικροκρυστάλλων AgI αποτελεί κατάλληλο υπόστρωμα για το σχηματισμό παγοκρυστάλλων. Οι μικροκρύσταλλοι ιωδιούχου αργύρου θεωρούνται οι αποτελεσματικότεροι τεχνητοί παγοπυρήνες (artificial ice nuclei) και γι’ αυτό ο AgI είναι το πιο ευρέως χρησιμοποιούμενο υλικό σποράς σε προγράμματα τροποποίησης καιρού.

    1.2.4. Μέθοδοι σποράς

    Έχουν αναπτυχθεί διαφορετικές μεθοδολογίες σποράς, με σκοπό να επιτυγχάνεται η καλύτερη δυνατή διάχυση του υλικού σποράς στις περιοχές ενεργού ανάπτυξης των καταιγίδων, κάτω από διαφορετικές συνθήκες, όπως ο τύπος και τα χαρακτηριστικά της καταιγίδας, η ορατότητα, η ώρα της ημέρας και το ανάγλυφο του εδάφους.

    Στο Εθνικό Πρόγραμμα Χαλαζικής Προστασίας (Ε.Π.Χ.Π.) έχουν καθιερωθεί τρεις διαφορετικές μέθοδοι σποράς των νεφών: η σπορά κορυφής (top seeding), η σπορά βάσης (base seeding) και η πλάγια διέλευση (side skim). Στην πλειονότητα των περιπτώσεων χρησιμοποιείται η σπορά κορυφής, αλλά όταν οι συνθήκες το επιβάλλουν χρησιμοποιούνται και οι άλλες δύο μεθοδολογίες (Σχήμα 1.2.1).

    Σχήμα 1.2.1. Τεχνικές σποράς. Η τεχνική σποράς με διείσδυση στην κορυφή του νέφους χρησιμοποιείται στα

    θυγατρικά κύτταρα και στις σωρειτόμορφες μονοκυτταρικές αναπτύξεις. Η διείσδυση στις

  • 6 ΕΛ.Γ.Α.-ΚΕ.Μ.Ε. ΕΤΗΣΙΑ ΕΚΘΕΣΗ ΕΘΝΙΚΟΥ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑΤΟΣ ΧΑΛΑΖΙΚΗΣ ΠΡΟΣΤΑΣΙΑΣ 2014

    πυργοειδείς αναπτύξεις γίνεται κοντά στη στάθμη των -10οC και γενικά πάντοτε μεταξύ των -8 και -15οC και, όποτε είναι δυνατό, σε απόσταση μικρότερη από 300 μέτρα περίπου από τη νεφική κορυφή. Κατά τη σπορά κορυφής χρησιμοποιούνται μόνο εκτοξευόμενα φυσίγγια (των 20 g). Ένας γενικός κανόνας είναι η πυροδότηση να γίνεται με ρυθμό ένα φυσίγγιο κάθε 5 sec, μέσα στα νεφικά όρια των θυγατρικών κυττάρων που αναγνωρίζονται οπτικώς και μέσα σε περιοχές, στις οποίες ανιχνεύεται (υγρό) νερό και/ή ανοδικά ρεύματα σε μονοκυτταρικές αναπτύξεις. Όταν το ανοδικό ρεύμα ξεπερνάει τα 10 m/s και ο στόχος σποράς αποτελεί τμήμα ενός μεγαλύτερου συμπλέγματος, το οποίο είναι ιδιαίτερα ισχυρό, ο ρυθμός πυροδότησης αυξάνεται κατά περίπτωση μέχρι ένα φυσίγγιο κάθε δύο δευτερόλεπτα. Οι επαναλαμβανόμενες διελεύσεις σποράς γίνονται κάθετα στη διεύθυνση του ανέμου στα μέσα επίπεδα. Η τεχνική αυτή της σποράς κορυφής προτιμάται από άλλες, γιατί αφενός ο πιλότος μπορεί να αναγνωρίσει ευκολότερα τους στόχους και να πραγματοποιήσει σπορά γρηγορότερα και με μεγαλύτερη ακρίβεια και αφετέρου, με τη δημιουργία ενός πετάσματος από υλικό σποράς, μεγιστοποιείται ο νεφικός όγκος μέσα στον οποίο διαχέεται το υλικό σποράς και παράγονται παγοκρύσταλλοι σε σύντομο χρονικό διάστημα μετά τη σπορά.

    Περισσότερες λεπτομέρειες για τις άλλες δύο σπανιότερα χρησιμοποιούμενες μεθοδολογίες σποράς αναφέρονται σε Ετήσιες Εκθέσεις παλιότερων ετών (Παράρτημα Γ).

  • 1. ΟΡΓΑΝΩΣΗ ΚΑΙ ΛΕΙΤΟΥΡΓΙΑ ΤΟΥ ΕΠΧΠ 2014 7

    1.3. ΥΛΟΠΟΙΗΣΗ ΤΟΥ Ε.Π.Χ.Π. 2014

    Δ. Φόρης και Μ. Σιούτας Η Αντιχαλαζική Περίοδος 2014 αποτελεί την 28η επιχειρησιακή περίοδο του Εθνικού Προγράμματος Χαλαζικής Προστασίας (Ε.Π.Χ.Π.) με διάρκεια από τις 1 Αυγούστου έως και τις 30 Σεπτεμβρίου. Το Ε.Π.Χ.Π. εφαρμόστηκε στις εξής δύο περιοχές προστασίας (με βάση τη νέα σύμβαση και τις μικρές προσθήκες στις δύο περιοχές): Περιοχή Προστασίας 1 (Π1) - Κεντρικής Μακεδονίας: Περιλαμβάνει τμήματα

    κυρίως των νομών Ημαθίας και Πέλλας, καθώς και μικρότερα τμήματα των νομών Πιερίας, Θεσσαλονίκης και Κιλκίς, έκτασης 2.848 km2 (Σχήματα 1.3.1 & 1.3.2).

    Περιοχή Προστασίας 3 (Π3) - Θεσσαλίας: Περιλαμβάνει τμήματα κυρίως των νομών Καρδίτσας, Τρικάλων και Λάρισας, καθώς και μικρό τμήμα του νομού Φθιώτιδας, έκτασης 2.557 km2 (Σχήματα 1.3.1 & 1.3.3).

    Σχήμα 1.3.1. Περιοχές Προστασίας κατά την επιχειρησιακή περίοδο του Ε.Π.Χ.Π. 2014. Οι παραπάνω Περιοχές Προστασίας έχουν επιλεχτεί από τον ΕΛ.Γ.Α., λαμβάνοντας υπόψη το οικονομικό και το ασφαλιστικό ενδιαφέρον από πλευράς των καλλιεργειών, καθώς και την κλιματολογία της εμφάνισης του χαλαζιού στην Ελλάδα. Σημειώνεται ότι κατά κανόνα το χαλάζι εμφανίζεται στην Κεντρική και Βόρεια Ελλάδα κυρίως κατά τη θερμή περίοδο του έτους, από τον Απρίλιο μέχρι το Σεπτέμβριο (Σιούτας, 1999).

  • 8 ΕΛ.Γ.Α.-ΚΕ.Μ.Ε. ΕΤΗΣΙΑ ΕΚΘΕΣΗ ΕΘΝΙΚΟΥ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑΤΟΣ ΧΑΛΑΖΙΚΗΣ ΠΡΟΣΤΑΣΙΑΣ 2014

    Σχήμα 1.3.2. Χάρτης της Περιοχής Κεντρικής Μακεδονίας (Π1) για την επιχειρησιακή περίοδο του Ε.Π.Χ.Π. 2014.

  • 1. ΟΡΓΑΝΩΣΗ ΚΑΙ ΛΕΙΤΟΥΡΓΙΑ ΤΟΥ ΕΠΧΠ 2014 9

    Σχήμα 1.3.3. Χάρτης της Περιοχής Θεσσαλίας (Π3) για την επιχειρησιακή περίοδο του Ε.Π.Χ.Π. 2014.

  • 10 ΕΛ.Γ.Α.-ΚΕ.Μ.Ε. ΕΤΗΣΙΑ ΕΚΘΕΣΗ ΕΘΝΙΚΟΥ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑΤΟΣ ΧΑΛΑΖΙΚΗΣ ΠΡΟΣΤΑΣΙΑΣ 2014

    Το Εθνικό Πρόγραμμα Χαλαζικής Προστασίας (Ε.Π.Χ.Π.) υλοποιείται από το Κέντρο Μετεωρολογικών Εφαρμογών (ΚΕ.Μ.Ε.) του ΕΛ.Γ.Α., που εδρεύει στον Κρατικό Αερολιμένα «Μακεδονία» της Θεσσαλονίκης (Φωτογραφία 1.3.1). Για τη λειτουργία του Ε.Π.Χ.Π. απαιτείται εξειδικευμένο μετεωρολογικό και ιπτάμενο προσωπικό και κατάλληλη υλικοτεχνική υποδομή (Παράρτημα Α). Επειδή ο ΕΛ.Γ.Α. δε διαθέτει όλο τον απαιτούμενο εξοπλισμό και επαρκές ιπτάμενο προσωπικό, μισθώνει μετά από διενέργεια διεθνούς μειοδοτικού διαγωνισμού, συγκεκριμένο αριθμό χειριστών αεροσκαφών, οι οποίοι εργάζονται ως κυβερνήτες και συγκυβερνήτες, ειδικά εξοπλισμένα αεροσκάφη, μέρος του μετεωρολογικού και τηλεπικοινωνιακού εξοπλισμού, την τεχνική υποστήριξη του όλου συστήματος και επίσης προμηθεύεται υλικό σποράς και υλικά ραδιοβολίσεων.

    Για την Αντιχαλαζική Περίοδο 2014, ανάδοχος εταιρεία ήταν η εταιρεία «Γενικών Αεροπορικών Εφαρμογών Α.Ε. 3Δ» και το Ε.Π.Χ.Π. εφαρμόστηκε σύμφωνα με τα προβλεπόμενα στην αρ. 11/2014 υπογραφείσα σύμβαση μεταξύ του Ε.Λ.Γ.Α. και της εταιρείας «3Δ Α.Ε.». Τη συνολική ευθύνη της οργάνωσης και λειτουργίας των επιχειρήσεων σποράς των νεφών την είχε το ΚΕ.Μ.Ε. του ΕΛ.Γ.Α. Η εταιρεία «3Δ Α.Ε.» είχε την ευθύνη της οργάνωσης και υποστήριξης του πτητικού τομέα (έλεγχο καταλληλότητας και ετοιμότητας των αεροσκαφών, προγραμματισμό των εκπαιδευτικών πτήσεων, εκπόνηση προγράμματος εργασίας πληρωμάτων, κτλ.).

    Φωτογραφία 1.3.1. Κτιριακές εγκαταστάσεις του Κέντρου Μετεωρολογικών Εφαρμογών του ΕΛ.Γ.Α.

  • 1. ΟΡΓΑΝΩΣΗ ΚΑΙ ΛΕΙΤΟΥΡΓΙΑ ΤΟΥ ΕΠΧΠ 2014 11

    Το προσωπικό του ΚΕ.Μ.Ε. που εργάστηκε κατά τη διάρκεια του Ε.Π.Χ.Π. 2014 ήταν συνολικά δεκαέξι (16) τακτικοί υπάλληλοι, από τους οποίους δέκα (10) ήταν μετεωρολόγοι, ένας (1) χειριστής αεροσκαφών, ένας (1) μηχανικός , δύο (2) γεωπόνοι, μία (1) διοικητική υπάλληλος και ένας (1) κλητήρας (Παράρτημα Α). Κατά τη διάρκεια της επιχειρησιακής περιόδου οι μετεωρολόγοι εργάστηκαν σε ρόλο «Ελεγκτή Ραντάρ» και «Προγνώστη», ο χειριστής αεροσκαφών σε ρόλο «Κυβερνήτη» και ο μηχανικός με τους γεωπόνους και τον κλητήρα ως υπεύθυνοι για τη συντήρηση και τις αλλαγές του δικτύου χαλαζομέτρων.

    Η εταιρεία «Γενικών Αεροπορικών Εφαρμογών 3Δ Α.Ε.» διέθεσε έξι (6) χειριστές αεροσκαφών ως κυβερνήτες, έξι (6) χειριστές αεροσκαφών ως συγκυβερνήτες, ένα (1) μηχανικό αεροσκαφών με δύο (2) βοηθούς μηχανικού, πέντε (5) ηλεκτρονικούς-τεχνικούς για τις τηλεπικοινωνίες, τα μετεωρολογικά ραντάρ και τα δίκτυα ηλεκτρονικών υπολογιστών, και ένα (1) βοηθό.

    Στη διάρκεια της επιχειρησιακής περιόδου το προσωπικό του ΚΕ.Μ.Ε. και της εταιρείας «3Δ. Α.Ε.» εργάστηκε σε 24ωρη βάση, επί επτά ημέρες την εβδομάδα, για την εξασφάλιση της συνεχούς παρακολούθησης του καιρού και της απρόσκοπτης διεξαγωγής των επιχειρήσεων. Οι μετεωρολόγοι του Κέντρου Μετεωρολογικών Εφαρμογών εργάστηκαν σε εναλλασσόμενες βάρδιες, σύμφωνα με το Εγχειρίδιο Επιχειρησιακής Λειτουργίας του Ε.Π.Χ.Π. περιόδου 2014.

    Οι επιχειρήσεις σποράς των χαλαζοφόρων νεφών στηρίζονται: α) στην πρόγνωση του καιρού και β) στην παρατήρηση των καταιγίδων με ραντάρ καιρού. Ειδικότερα, μια τυπική ημέρα κατά την αντιχαλαζική περίοδο ξεκινά με την εξειδικευμένη πρόγνωση εκδήλωσης ή όχι χαλαζοκαταιγίδων. Από τις 06:00 (ώρα Ελλάδας) συλλέγονται μετεωρολογικά δεδομένα, όπως πραγματικοί και προγνωστικοί χάρτες καιρού, ραδιοβολίσεις, παρατηρήσεις επιφάνειας, εικόνες μετεωρολογικών δορυφόρων και ραντάρ και διαμορφώνεται η «πρόγνωση της ημέρας» από το μετεωρολόγο «Προγνώστη». Στις 12:00 πραγματοποιείται η μετεωρολογική ενημέρωση (Briefing), με την παρουσία των μετεωρολόγων και των χειριστών αεροσκαφών που βρίσκονται σε βάρδια τη συγκεκριμένη ώρα, η οποία περιλαμβάνει: 1. Περιγραφή της καιρικής δραστηριότητας της προηγούμενης ημέρας και συνοπτική

    ανάλυση των επιχειρήσεων. 2. Αναφορά από το δίκτυο χαλαζομέτρων του ΕΛ.Γ.Α. πιθανής καταγραφής χαλαζιού

    από την καιρική δραστηριότητα της προηγούμενης ημέρας. 3. Αναφορά από τα περιφερειακά Υποκαταστήματα Βέροιας, Θεσσαλονίκης, Λάρισας

    και Λαμίας αναγγελιών χαλαζιού για ζημιές στις καλλιέργειες. 4. Αναφορά της κατάστασης λειτουργίας όλου του τεχνικού εξοπλισμού του Ε.Π.Χ.Π. 5. Αναφορά της δραστηριότητας στο ραντάρ ως εκείνη την ώρα. 6. Πρόγνωση καιρού για 24 ώρες και προοπτική της καιρικής εξέλιξης. 7. Χαρακτηρισμός του 24-ώρου με το δείκτη CDC, ο οποίος δηλώνει το επίπεδο της

    χαλαζοφόρου δραστηριότητας που αναμένεται.

  • 12 ΕΛ.Γ.Α.-ΚΕ.Μ.Ε. ΕΤΗΣΙΑ ΕΚΘΕΣΗ ΕΘΝΙΚΟΥ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑΤΟΣ ΧΑΛΑΖΙΚΗΣ ΠΡΟΣΤΑΣΙΑΣ 2014

    8. Καθορισμό του επιπέδου ετοιμότητας των πληρωμάτων. Η επιχειρησιακή ετοιμότητα των πληρωμάτων διακρίνεται σε: άμεση ετοιμότητα (15-λεπτη ετοιμότητα): Τα πληρώματα βρίσκονται στο χώρο

    του αεροδρομίου, με δυνατότητα απογείωσης σε 15 λεπτά από τη χρονική στιγμή που θα ζητηθεί πτήση. ετοιμότητα τηλεφώνου (45-λεπτη ετοιμότητα): Τα πληρώματα αποδεσμεύονται,

    με την υποχρέωση να βρίσκονται στο χώρο του αεροδρομίου σε 45 λεπτά από την ώρα που θα κληθούν, ώστε να μεταπέσουν σε άμεση ετοιμότητα και να έχουν τη δυνατότητα απογείωσης.

    Την ευθύνη για τον καθορισμό του επιπέδου ετοιμότητας έχει ο «Ελεγκτής Ραντάρ» βάρδιας, ο οποίος συνεκτιμά τα δεδομένα της πρόγνωσης καιρού και τα τρέχοντα δεδομένα του ραντάρ, για την πιθανότητα εμφάνισης καιρικής δραστηριότητας, αλλά και εξέλιξής της στις Περιοχές Προστασίας και στις γειτονικές από αυτές περιοχές. Το επίπεδο ετοιμότητας ανακοινώνεται στις 12:00 και ισχύει για το υπόλοιπο της ημέρας ή για μικρότερο χρονικό διάστημα, ανάλογα με την εξέλιξη του καιρού. Αναθεώρηση του επιπέδου ετοιμότητας γίνεται από τον «Ελεγκτή Ραντάρ», όποτε συντρέχουν λόγοι, σύμφωνα με τα διαθέσιμα μετεωρολογικά δεδομένα.

    Στις 18:30 πραγματοποιείται απογευματινή ενημέρωση - επικαιροποίηση (Update), η οποία περιλαμβάνει σε συντομία ό,τι και η πρωινή, αξιοποιώντας και τα τελευταία μετεωρολογικά δεδομένα, ενώ επανεξετάζεται το επίπεδο ετοιμότητας για τη νύχτα και το πρωινό της επόμενης ημέρας.

    Παράλληλα με τη διαδικασία πρόγνωσης, και κατά τη διάρκεια ολόκληρου του 24-ώρου, οι μετεωρολόγοι παρακολουθούν την εξέλιξη του καιρού με το ραντάρ. Όταν εμφανίζονται στις Περιοχές Προστασίας ή σε κοντινή απόσταση απ’ αυτές αναπτύξεις κυττάρων καταιγίδων με δυναμικό να εξελιχθούν σε χαλαζοφόρες καταιγίδες, ενεργοποιούνται οι διαδικασίες για την έναρξη των επιχειρήσεων καταστολής χαλαζιού.

    Συγκεκριμένα, ο Ελεγκτής Ραντάρ καλεί τον προμηθευτή ή εκπρόσωπό του, και αυτός με τη σειρά του καλεί το πλήρωμα αεροσκαφών βάρδιας (κυβερνήτη και συγκυβερνήτη) και σε περίπτωση που η ετοιμότητα ήταν 45-λεπτη τους θέτει σε 15-λεπτη ετοιμότητα. Στη συνέχεια, αν απαιτηθεί, πραγματοποιείται η απογείωση του αεροσκάφους, το οποίο κατευθύνεται με τις οδηγίες του Ελεγκτή Ραντάρ στην περιοχή της εξελισσόμενης καταιγίδας. Το πλήρωμα του αεροσκάφους προχωρεί στη διαδικασία σποράς των νεφών με φυσίγγια AgI, εφόσον υφίστανται τα κριτήρια σποράς, εφαρμόζοντας την κατάλληλη τεχνική σποράς. Σε περίπτωση που τα κύτταρα καταιγίδων δεν ισχυροποιηθούν αρκετά, ώστε να πληρούνται τα κριτήρια σποράς, το αεροσκάφος παραμένει σε περιπολία στην Περιοχή Προστασίας, μέχρι να εκλείψει ο κίνδυνος εκδήλωσης νέων αναπτύξεων. Η λήξη των επιχειρήσεων ουσιαστικά καθορίζεται με την αλλαγή της 15-λεπτης ετοιμότητας σε 45-λεπτη.

  • 1. ΟΡΓΑΝΩΣΗ ΚΑΙ ΛΕΙΤΟΥΡΓΙΑ ΤΟΥ ΕΠΧΠ 2014 13

    1.4. ΕΞΟΠΛΙΣΜΟΣ

    Δ. Φόρης, Μ. Σιούτας

    Από πλευράς εξοπλισμού, οι τέσσερις βασικοί τομείς του Ε.Π.Χ.Π. είναι τα ραντάρ καιρού, τα αεροσκάφη σποράς και η επικοινωνία μ' αυτά, η πρόγνωση του καιρού και το δίκτυο των χαλαζομέτρων.

    1.4.1. Ραντάρ καιρού

    Το ραντάρ καιρού αποτελεί βασικό και απαραίτητο εξοπλισμό για τη διεξαγωγή των επιχειρήσεων καταστολής χαλαζιού, καθώς είναι ένα όργανο τηλεπισκόπησης που έχει τη δυνατότητα να ανιχνεύει τα νέφη και τον υετό σε μακρινή απόσταση. Αυτό επιτυγχάνεται με την εκπομπή ενός παλμού ηλεκτρομαγνητικής ακτινοβολίας, μικρού μήκους κύματος. Η ατμόσφαιρα γύρω από το ραντάρ σαρώνεται με την περιστροφή της κεραίας, οριζόντια και κάθετα, με διάφορες τεχνικές. Όταν ο εκπεμπόμενος παλμός σταματήσει, ο δέκτης δέχεται τα σήματα που σκεδάζονται από τα υδρομετέωρα ή γενικά από τους στόχους. Αυτό διαρκεί μέχρι την εκπομπή του επόμενου παλμού. Τα λαμβανόμενα σήματα υφίστανται κατάλληλη επεξεργασία, διορθώνονται τυχόν λάθη και μετατρέπονται σε ψηφιακά δεδομένα, με σκοπό αφενός την αποθήκευσή τους σε κατάλληλα αποθηκευτικά μέσα και αφετέρου την παραγωγή, διαχείριση και οπτική απεικόνιση διάφορων μετεωρολογικών προϊόντων με τη χρήση κατάλληλου λογισμικού.

    Ο ΕΛ.Γ.Α. διαθέτει δύο ραντάρ καιρού DOPPLER με ψηφιακούς δέκτες, τα οποία διαχειρίζεται από κοινού με την Πολεμική Αεροπορία. Στον Κρατικό Αερολιμένα «Μακεδονία» της Θεσσαλονίκης είναι εγκατεστημένο το ένα ραντάρ καιρού τύπου WSR-74S, 10 cm, ενώ ένα δεύτερο, ίδιου τύπου ραντάρ καιρού, είναι εγκατεστημένο στο αεροδρόμιο της Λάρισας.

    Τα ραντάρ του ΕΛ.Γ.Α. δε χρησιμοποιήθηκαν επιχειρησιακά κατά την αντιχαλαζική περίοδο 2013 ευρισκόμενα σε διαδικασία αναβάθμισης σε συνεργασία με την Πολεμική Αεροπορία και την Κοινωνία της Πληροφορίας. Αντί αυτών χρησιμοποιήθηκαν δύο ραντάρ 5 cm, ένα εγκατεστημένο στην περιοχή Φιλύρου Θεσσαλονίκης για την κάλυψη της Περιοχής της Κεντρικής Μακεδονίας και ένα άλλο στην Περιοχή Λιόπρασου Τρικάλων για την κάλυψη της Περιοχής της Θεσσαλίας (φωτογραφία 1.4.1), μισθωμένα από την εταιρεία "3Δ Α.Ε.", η οποία είχε την ευθύνη της λειτουργίας τους και της τεχνικής τους υποστήριξης. Με τη βοήθεια αυτών των ραντάρ, που λειτουργούσαν σε 24-ωρη βάση, διεξήχθησαν όλες οι επιχειρήσεις σποράς του 2014. Για τις ανάγκες του Ε.Π.Χ.Π. τα δεδομένα ραντάρ από το πρόγραμμα IRIS (Interactive Radar Information System) μετατρέπονται σε μορφή συμβατή με το λογισμικό ΤΙΤΑΝ (Thunderstorm Identification, Tracking, Analysis and Nowcasting - Dixon, 1993). Με τη χρήση του ΤΙΤΑΝ πραγματοποιείται η συνεχής παρακολούθηση και ανάλυση της καιρικής δραστηριότητας για την υποστήριξη και τη διεξαγωγή των επιχειρήσεων σποράς. Επίσης, μέσω του ΤΙΤΑΝ

  • 14 ΕΛ.Γ.Α.-ΚΕ.Μ.Ε. ΕΤΗΣΙΑ ΕΚΘΕΣΗ ΕΘΝΙΚΟΥ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑΤΟΣ ΧΑΛΑΖΙΚΗΣ ΠΡΟΣΤΑΣΙΑΣ 2014

    γίνεται και η αυτόματη αρχειοθέτηση των δεδομένων ραντάρ. Τα δεδομένα των δύο ραντάρ ήταν διαθέσιμα στο Κέντρο Επιχειρήσεων του ΚΕ.Μ.Ε. (Φωτογραφία 1.4.2), και η διαχείρισή τους γινόταν από το ΤΙΤΑΝ (Φωτογραφία 1.4.3).

    Φωτογραφία 1.4.1. Το ραντάρ καιρού, 5cm, εγκατεστημένο στο Λιόπρασο, Τρικάλων.

    Φωτογραφία 1.4.2. Το Κέντρο Επιχειρήσεων του ΚΕ.Μ.Ε.

  • 1. ΟΡΓΑΝΩΣΗ ΚΑΙ ΛΕΙΤΟΥΡΓΙΑ ΤΟΥ ΕΠΧΠ 2014 15

    Φωτογραφία 1.4.3. Απεικόνιση καταιγίδων και θέσης αεροσκάφους με το λογισμικό ΤΙΤΑΝ.

    Παράλληλα με τις αυτόματες καταγραφές από τα ραντάρ καιρού, κατά τη διάρκεια παρακολούθησης της καιρικής δραστηριότητας και της διεξαγωγής των επιχειρήσεων, καταγράφονται από τους ελεγκτές ραντάρ στο ημερολόγιο του ραντάρ, oι σημαντικότερες πληροφορίες που αφορούν τα χαρακτηριστικά των αναπτύξεων (συντεταγμένες θέσης, ανακλαστικότητα και ύψος κορυφής) στην ευρύτερη περιοχή ενδιαφέροντος, καθώς και οι πληροφορίες που αφορούν τις επιχειρησιακές πτήσεις, όπως η ώρα απογείωσης ή προσγείωσης αεροσκάφους, οι συντεταγμένες θέσης αεροσκάφους, ο χρόνος έναρξης και λήξης σποράς, ο αριθμός πυροδοτηθέντων φυσιγγίων, οι συνθήκες πτήσης, κτλ.

    1.4.2. Αεροσκάφη

    Η σπορά των νεφών κατά τη διάρκεια του Ε.Π.Χ.Π. 2014, πραγματοποιήθηκε με τα πτητικά μέσα που ο ΕΛ.Γ.Α. μίσθωσε από την ανάδοχο εταιρεία «3Δ Α.Ε.». Συγκεκριμένα χρησιμοποιήθηκαν τρία δικινητήρια αεροσκάφη τύπου PA-3IT Cheyenne II turbo prop (Φωτογραφία 1.4.4) που έχουν ισχύ ανά κινητήρα 620 SHP και δυνατότητα πτήσης μέχρι το ύψος των 29800 ft. Διαθέτουν συμπιεζόμενη καμπίνα για πτήσεις σε ύψη πάνω από τα 12000 ft και είναι πλήρως εξοπλισμένα για πτήσεις IFR (κανονισμοί πτήσεων με όργανα), έτσι ώστε το πλήρωμα να μπορεί να πετά σε όλες τις καιρικές συνθήκες, καθώς και κατά

  • 16 ΕΛ.Γ.Α.-ΚΕ.Μ.Ε. ΕΤΗΣΙΑ ΕΚΘΕΣΗ ΕΘΝΙΚΟΥ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑΤΟΣ ΧΑΛΑΖΙΚΗΣ ΠΡΟΣΤΑΣΙΑΣ 2014

    τη διάρκεια της νύχτας. Επίσης, διαθέτουν αντιπαγωτικά συστήματα για ασφαλή πτήση μέσα σε νέφη και διαθέτουν καύσιμα για μια πτήση διάρκειας 3,5 ωρών περίπου.

    Τα αεροσκάφη είναι εξοπλισμένα με ειδικά πλαίσια για την τοποθέτηση των φυσιγγίων σποράς των νεφών. Συγκεκριμένα στο κάτω μέρος της ατράκτου του αεροσκάφους βρίσκονται τοποθετημένες τρεις βάσεις για φυσίγγια σποράς κορυφής - εκτοξευόμενα φυσίγγια (ejectable flares, Φωτογραφία 1.4.5), που η καθεμιά φέρει 102 φυσίγγια των 20 g υλικού σποράς. Στην πίσω πλευρά κάθε πτέρυγας, βρίσκεται από μια βάση για τα φυσίγγια σποράς βάσης - ακρόκαυστα φυσίγγια (endburning flares, Φωτογραφία 1.4.6), η οποία φέρει 12 φυσίγγια των 70 ή 75 g υλικού σποράς. Η πυροδότηση των φυσιγγίων γίνεται από το συγκυβερνήτη του αεροσκάφους, μέσω ειδικού πυροδοτικού μηχανισμού που βρίσκεται στο θάλαμο διακυβέρνησης, έπειτα από συνεννόηση με το μετεωρολόγο ελεγκτή ραντάρ.

    Φωτογραφία 1.4.4. Αεροσκάφος τύπου PA-3IT Cheyenne II turbo prop.

    Στην καμπίνα του κάθε αεροσκάφους είναι εγκατεστημένος ένας ηλεκτρονικός υπολογιστής, ο οποίος συλλέγει δεδομένα της πτήσης, τα οποία στη συνέχεια αποστέλλει μέσω ασύρματου modem σε αντίστοιχο υπολογιστή στο Κέντρο Επιχειρήσεων του ΚΕ.Μ.Ε. Εκεί φτάνουν δεδομένα που προέρχονται από διάφορους αισθητήρες και όργανα του αεροσκάφους (θερμοκρασία, liquid water content), δεδομένα πτήσης (θέση από το GPS, ύψος, ταχύτητα αεροσκάφους) και δεδομένα σποράς (θέση, είδος, χρόνος πυροδοτηθέντων φυσιγγίων).

  • 1. ΟΡΓΑΝΩΣΗ ΚΑΙ ΛΕΙΤΟΥΡΓΙΑ ΤΟΥ ΕΠΧΠ 2014 17

    Φωτογραφία 1.4.5. Εκτοξευόμενα φυσίγγια σποράς κορυφής των 20 g υλικού σποράς.

    Φωτογραφία 1.4.6. Ακρόκαυστα φυσίγγια σποράς βάσης των 75 g υλικού σποράς.

  • 18 ΕΛ.Γ.Α.-ΚΕ.Μ.Ε. ΕΤΗΣΙΑ ΕΚΘΕΣΗ ΕΘΝΙΚΟΥ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑΤΟΣ ΧΑΛΑΖΙΚΗΣ ΠΡΟΣΤΑΣΙΑΣ 2014

    Με τη βοήθεια των παραπάνω στοιχείων ο ελεγκτής ραντάρ που διεξάγει μια επιχείρηση σποράς, γνωρίζει την ακριβή θέση του αεροσκάφους, τις περιοχές ανάπτυξης των καταιγίδων, την κατεύθυνση κίνησης του αεροσκάφους αλλά και τις θέσεις πυροδότησης των φυσιγγίων σποράς.

    1.4.3. Επικοινωνίες

    Η ασύρματη επικοινωνία εδάφους - αέρος για τη διεξαγωγή των επιχειρήσεων ήταν στην περιοχή συχνοτήτων UHF, με εξοπλισμό που διέθεσε η εταιρεία «3Δ Α.Ε.», στα πλαίσια των συμβατικών της υποχρεώσεων. Εγκαταστάθηκαν από ένας πομποδέκτης σε κάθε αεροσκάφος και δύο πομποδέκτες στο Κέντρο Επιχειρήσεων, ένας για κάθε περιοχή προστασίας. Χρησιμοποιήθηκαν χωριστά κανάλια επικοινωνίας για κάθε περιοχή προστασίας για να είναι εφικτή η ταυτόχρονη διεξαγωγή επιχειρήσεων και στις δύο περιοχές. Κατά τη διάρκεια των επιχειρήσεων γινόταν καταγραφή των συνομιλιών από ηλεκτρονικό υπολογιστή με χρήση κατάλληλου λογισμικού.

    1.4.4. Πρόγνωση καιρού

    Η πρόγνωση καιρού στηρίζεται στη μελέτη μετεωρολογικών χαρτών στις 00:00 UTC, προγνωστικών χαρτών τουλάχιστον μέχρι 48 ωρών από διάφορα μετεωρολογικά κέντρα, δορυφορικών εικόνων, παρατηρήσεων επιφανείας, ραδιοβολίσεων, καθώς και παρατηρήσεων από τα ραντάρ καιρού.

    Μεγάλο μέρος των μετεωρολογικών πληροφοριών που χρησιμοποιούνται στα πλαίσια του Ε.Π.Χ.Π. παρέχονται από την Εθνική Μετεωρολογική Υπηρεσία (Ε.Μ.Υ.), στα πλαίσια της σχετικής σύμβασης μεταξύ των δύο φορέων. Το σύστημα “Metshell” εξασφαλίζει τη μεταφορά των περισσότερων μετεωρολογικών δεδομένων από την Ε.Μ.Υ. στο ΚΕ.Μ.Ε. και παρέχει άμεση και συνεχή μετεωρολογική ενημέρωση και παρακολούθηση του καιρού όλο το 24-ωρο. Πρόσθετες μετεωρολογικές πληροφορίες αντλούνται καθημερινά από συγκεκριμένες πηγές του διαδικτύου.

    Μέσω του προαναφερόμενου συστήματος διατίθενται στο ΚΕ.Μ.Ε. οι πραγματικοί και προγνωστικοί χάρτες από το Ευρωπαϊκό Κέντρο Μεσοπρόθεσμων Προγνώσεων Καιρού (European Centre for Medium-Range Weather Forecasts - ECMWF) για τα βασικά επίπεδα της ατμόσφαιρας, για τον υετό και για άλλα δυναμικά δεδομένα. Το σύστημα αυτό παρέχει επίσης δεδομένα για την ηλεκτρική δραστηριότητα (αστραπές, κεραυνοί), με κατάλληλη οπτικοποίηση.

    Η εκτέλεση της ραδιοβόλισης Θεσσαλονίκης πραγματοποιείται σε καθημερινή βάση στις 06:00 UTC, από την Ε.Μ.Υ., για λογαριασμό του ΕΛ.Γ.Α. Η ραδιοβόλιση αυτή, όπως και άλλες, αναλύεται σε τεφίγραμμα, ενώ γίνεται επεξεργασία της με τη χρήση του λογισμικού SHARP ( Sounding/Hodograph Analysis and Research Program, Hart and Korotky, 1991), για την εξαγωγή διάφορων θερμοδυναμικών παραμέτρων και δεικτών ευστάθειας-αστάθειας. Για τις ανάγκες της απογευματινής ενημέρωσης χρησιμοποιούνται αντίστοιχοι μετεωρολογικοί χάρτες.

  • 1. ΟΡΓΑΝΩΣΗ ΚΑΙ ΛΕΙΤΟΥΡΓΙΑ ΤΟΥ ΕΠΧΠ 2014 19

    1.4.5. Χαλαζόμετρα

    Στην Περιοχή Κεντρικής Μακεδονίας (Π1 - Ημαθίας-Πέλλας) λειτουργεί από το 1984 ένα δίκτυο χαλαζομέτρων (Φωτογραφία 1.4.7). Τα χαλαζόμετρα παρέχουν μετρήσεις χαλαζιού, με βάση την καταγραφή χαλαζοκόκκων σε μία «μοναδιαία» επιφάνεια και για το συνολικό χρόνο της χαλαζόπτωσης. Είναι τα πιο διαδεδομένα όργανα στον κόσμο για την καταγραφή των χαλαζοπτώσεων και έχουν χρησιμοποιηθεί σε πολλά προγράμματα καταστολής του χαλαζιού, καθώς και σε ερευνητικά προγράμματα του χαλαζιού (Karacostas, 1989; Dalezios et al., 1991; Sioutas, 1991).

    Το δίκτυο χαλαζομέτρων του ΕΛ.Γ.Α. αρχικά, κατά την περίοδο αξιολόγησης του Ε.Π.Χ.Π. περιλάβανε 130 χαλαζόμετρα. Αργότερα, μετά τις διάφορες επεκτάσεις της Περιοχής Ημαθίας-Πέλλας, ο αριθμός των χαλαζομέτρων αυξήθηκε και έφτασε τα 154 χαλαζόμετρα. Η μέση απόσταση μεταξύ των χαλαζομέτρων δεν πρέπει, κατά το δυνατό, να υπερβαίνει τα 4 km, που είναι μια ικανοποιητική απόσταση για ένα δίκτυο χαλαζομέτρων.

    Φωτογραφία 1.4.7. Χαλαζόμετρο εγκατεστημένο στην Περιοχή Κεντρικής Μακεδονίας.

    Ο τύπος του υλικού χαλαζομέτρων παρέμεινε ο ίδιος που χρησιμοποιήθηκε και τα προηγούμενα χρόνια και ήταν ο CW (Wallmate) εξηλασμένης πολυστερίνης. Το πάχος του υλικού αυτού είναι 2,5 cm και το εμβαδόν της εκτιθέμενης επιφάνειάς του ίσο με 740 cm². Πριν την εγκατάσταση η εκτιθέμενη επιφάνεια του υλικού βάφεται με αραιό λευκό

  • 20 ΕΛ.Γ.Α.-ΚΕ.Μ.Ε. ΕΤΗΣΙΑ ΕΚΘΕΣΗ ΕΘΝΙΚΟΥ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑΤΟΣ ΧΑΛΑΖΙΚΗΣ ΠΡΟΣΤΑΣΙΑΣ 2014

    πλαστικό χρώμα για προστασία από αλλοιώσεις εξαιτίας της ηλιακής ακτινοβολίας. Οι αλλαγές και η συντήρηση των χαλαζομέτρων πραγματοποιήθηκαν με βάση τα

    προβλεπόμενα στο Εγχειρίδιο Χαλαζομέτρων (Σιούτας και Τσιτουρίδης, 1995). Οι κανονικές αλλαγές γίνονταν περίπου κάθε 15 ημέρες, ενώ οι αλλαγές καταιγίδας την επομένη της καταιγίδας. Κατά τη διάρκεια των αλλαγών προβλεπόταν η επισκευή των χαλασμένων στελεχών και η αντικατάσταση των κατεστραμμένων ή χαμένων χαλαζομέτρων. Μετά από κάθε αλλαγή χαλαζομέτρων γινόταν έλεγχος σε κάθε χαλαζόμετρο για τη διαπίστωση ύπαρξης αποτυπωμάτων χαλαζιού. Τα χαλαζόμετρα που έχουν αποτυπώματα χαλαζιού χαρακτηρίζονται ως «χτυπημένα χαλαζόμετρα» (Φωτογραφία 1.4.8) και συλλέγονται και αρχειοθετούνται στο ΚΕ.Μ.Ε. για περαιτέρω ανάλυση και μελέτη.

    Φωτογραφία 1.4.8. Χτυπημένο χαλαζόμετρο από χαλάζι μεγέθους σταφυλιού και μεγάλης πυκνότητας. Στο χάρτη που ακολουθεί (Σχήμα 1.4.1) φαίνονται με μπλε κύκλο οι θέσεις των 154 χαλαζομέτρων στο δίκτυο της επιχειρησιακής περιόδου 2014.

  • 1. ΟΡΓΑΝΩΣΗ ΚΑΙ ΛΕΙΤΟΥΡΓΙΑ ΤΟΥ ΕΠΧΠ 2014 21

    Σχήμα 1.4.1. Χάρτης του δικτύου χαλαζομέτρων του ΕΛ.Γ.Α, όπου απεικονίζονται οι θέσεις των χαλαζομέτρων για την περίοδο 2014.

  • 22 ΕΛ.Γ.Α.-ΚΕ.Μ.Ε. ΕΤΗΣΙΑ ΕΚΘΕΣΗ ΕΘΝΙΚΟΥ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑΤΟΣ ΧΑΛΑΖΙΚΗΣ ΠΡΟΣΤΑΣΙΑΣ 2014

    Βαθμονόμηση των χαλαζομέτρων που χρησιμοποιήθηκαν την επιχειρησιακή περίοδο 2014 πραγματοποιήθηκε για πέντε (5) διαφορετικές παρτίδες υλικού. Αρχικά χρησιμοποιήθηκαν και χαλαζόμετρα από την περίοδο 2013.

    Η εξίσωση βαθμονόμησης έχει τη μορφή: Dh=A+B*Dd, όπου Dd= η (ελάχιστη) διάμετρος του αποτυπώματος και Dh=η διάμετρος του αντίστοιχου χαλαζοκόκκου που προκάλεσε το αποτύπωμα. Οι σταθερές Α και Β της ανωτέρω εξίσωσης για τις 5 παρτίδες είναι: Παρτίδα Π4 (2013) Α = 4,005 Β = 0,907 Παρτίδα Π1 (2014) Α = 3,828 Β = 0,893 Παρτίδα Π2 (2014) Α = 3,464 Β = 0,913 Παρτίδα Π3 (2014) Α = 3,645 Β = 0,892 Παρτίδα Π4 (2014) Α = 3,591 Β = 0,909.

  • 2. ΑΠΟΤΙΜΗΣΗ ΕΠΙΧΕΙΡΗΣΙΑΚΗΣ ΠΕΡΙΟΔΟΥ 2011 23

    2. 2. ΑΠΟΤΙΜΗΣΗΑΠΟΤΙΜΗΣΗΕΠΙΧΕΙΡΗΣΙΑΚΗΣΕΠΙΧΕΙΡΗΣΙΑΚΗΣ ΠΕΡΙΟΔΟΥΠΕΡΙΟΔΟΥ 20142014

    2.1. ΕΙΣΑΓΩΓΗ

    Ε. Χατζή

    Στο Κεφάλαιο αυτό μελετώνται τα χαρακτηριστικά της επιχειρησιακής δραστηριότητας στη διάρκεια της χαλαζικής περιόδου 2014. Αρχικά παρουσιάζονται τα δεδομένα των ημερών ετοιμότητας και αναλύονται τα χρονικά χαρακτηριστικά τους. Στη συνέχεια δίνονται τα στοιχεία των επιχειρησιακών ημερών και των επιχειρησιακών πτήσεων σε μηνιαία βάση τόσο στο σύνολο, όσο και για κάθε Περιοχή Προστασίας ξεχωριστά. Ακολουθεί η ανάλυση της δραστηριότητας καταιγίδων, με βάση τα δεδομένα ραντάρ, και η ανάλυση των δεδομένων σποράς. Με βάση το δίκτυο χαλαζομέτρων παρουσιάζονται τα δεδομένα χαλαζιού ως προς τη θέση, την πυκνότητα και το μέγιστο μέγεθος του χαλαζιού. Το κύριο χαρακτηριστικό της χαλαζικής περιόδου 2014 είναι η μικρή διάρκειά της – μόλις 61 ημέρες (1η Αυγούστου έως 30 Σεπτεμβρίου). Τα στατιστικά στοιχεία δείχνουν ότι η καιρική και πτητική δραστηριότητα στους μήνες Αύγουστο και Σεπτέμβριο είναι σχετικά μικρή, με τις περισσότερες επιχειρησιακές παραμέτρους να παρουσιάζουν τις ελάχιστες τιμές τους στους συγκεκριμένους μήνες. Επίσης στο σύνολο η επιχειρησιακή δραστηριότητα εμφανίζεται σαφώς εντονότερη στην Περιοχή Ημαθίας – Πέλλας, με την κατανομή των επιχειρησιακών παραμέτρων στις δύο περιοχές να είναι σε αναλογία 2 προς 1 (Π1 προς Π3). Η στατιστική ανάλυση προέρχεται από τα επιχειρησιακά δεδομένα των περιόδων 2014-2013, που το Εθνικό Πρόγραμμα Χαλαζικής Προστασίας εφαρμόζεται ταυτόχρονα στις δύο Περιοχές Προστασίας, και εν μέρει περιέχεται στην Ετήσια Έκθεση 2013. Τα στατιστικά αυτά δε επαληθεύονται για τη χαλαζική περίοδο 2014. Συγκεκριμένα,

    οι τιμές των επιχειρησιακών παραμέτρων για τον Αύγουστο και το Σεπτέμβριο 2014 σε σύγκριση με τις διαμορφωμένες μέσες τιμές για τους αντίστοιχους μήνες είναι πολύ αυξημένες, ιδιαίτερα δε για το μήνα Σεπτέμβριο.

    οι τιμές των επιχειρησιακών παραμέτρων την περίοδο 2014 ανά περιοχή προστασίας δεν παρουσιάζουν αξιόλογη διαφοροποίηση μεταξύ τους, αντίθετα με τη διαμορφωμένη γενική τάση.

  • 24 ΕΛ.Γ.Α.-ΚΕ.Μ.Ε. ΕΤΗΣΙΑ ΕΚΘΕΣΗ ΕΘΝΙΚΟΥ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑΤΟΣ ΧΑΛΑΖΙΚΗΣ ΠΡΟΣΤΑΣΙΑΣ 2014

    Πιο αναλυτικά, κατά τη διάρκεια του Ε.Π.Χ.Π. 2014, σημειώθηκαν συνολικά 28

    ημέρες 15-λεπτης ετοιμότητας (το 46% των ημερών της περιόδου, σχεδόν μία στις δύο ημέρες) από τις οποίες οι 22 ημέρες ήταν επιχειρησιακές (17 ημέρες σποράς και 5 ημέρες περιπολίας). Πραγματοποιήθηκαν 47 πτήσεις (31 πτήσεις σποράς και 16 πτήσεις περιπολίας) συνολικής διάρκειας 167,8 ωρών. Στην Περιοχή 1 σημειώθηκαν 12 ημέρες σποράς και 6 ημέρες περιπολίας, ενώ στην Περιοχή 3 σημειώθηκαν 12 ημέρες σποράς και 8 ημέρες περιπολίας. Το μέγιστο όλων των επιχειρησιακών παραμέτρων σημειώθηκε το μήνα Σεπτέμβριο, με εξαίρεση το πλήθος των χαλαζομέτρων που κατέγραψαν χαλάζι. Η ανάλυση των δεδομένων ραντάρ έδειξε ότι σημειώθηκαν 19 ημέρες καταιγίδας (ημέρες με Συμπλέγματα Κυττάρων Καταιγίδας – ΣΚΚ) και καταγράφηκαν συνολικά 74 ΣΚΚ. Στην Περιοχή Ημαθίας –Πέλλας παρουσιάστηκαν ελαφρά περισσότερες καταιγίδες από ό,τι στην Περιοχή Θεσσαλίας. Το μήνα Σεπτέμβριο παρουσιάστηκε το μέγιστο τόσο στο πλήθος των ΣΚΚ όσο και στον αριθμό των Ημερών ΣΚΚ και στις δύο περιοχές. Τα 4/5 των ΣΚΚ ανήκουν στον πολυκυτταρικό τύπο καταιγίδας, ενώ το 85% των καταιγίδων παρουσιάστηκε τις μεσημεριανές - απογευματινές ώρες.

    Στο σύνολο των καταιγίδων στις οποίες έχει πραγματοποιηθεί σπορά διαπιστώνεται ότι γενικά η σπορά ξεκίνησε στο θεωρητικά ενδεδειγμένο χρόνο ή με μικρή απόκλιση από αυτόν σε ποσοστό 67% των περιπτώσεων στην Περιοχή Κεντρικής Μακεδονίας και 76% των περιπτώσεων στην Περιοχή Θεσσαλίας. Τέλος, σύμφωνα με τα στοιχεία του δικτύου των χαλαζομέτρων σημειώθηκαν 6 ημέρες χαλαζιού (3 ανά μήνα) κατά τις οποίες 14 χαλαζόμετρα κατέγραψαν χαλάζι (9 τον Αύγουστο και 5 το Σεπτέμβριο). Ο μέγιστος αριθμός χαλαζομέτρων που κατέγραψαν χαλάζι σε μία ημέρα χαλαζιού ήταν 6 χαλαζόμετρα στη χαλαζόπτωση της 6ης Αυγούστου 2014.

  • 2. ΑΠΟΤΙΜΗΣΗ ΕΠΙΧΕΙΡΗΣΙΑΚΗΣ ΠΕΡΙΟΔΟΥ 2014 25

    2.2. ΑΝΑΛΥΣΗ ΗΜΕΡΩΝ ΕΤΟΙΜΟΤΗΤΑΣ

    Ε. Χατζή

    Το Αντιχαλαζικό Πρόγραμμα 2014 εφαρμόστηκε στο διάστημα από 1η Αυγούστου έως 30 Σεπτεμβρίου. Η διάρκεια του προγράμματος ήταν μόνο 61 ημέρες, η μικρότερη διάρκεια από το 2004 και μετά, που το Αντιχαλαζικό Πρόγραμμα εφαρμόζεται σε δύο Περιοχές Προστασίας. Συνολικά καταγράφηκαν 28 ημέρες άμεσης (15΄) ετοιμότητας, που αντιστοιχούν στο 46% των ημερών του Προγράμματος.

    Αναλυτικά τα επιχειρησιακά χαρακτηριστικά για κάθε ημέρα της Αντιχαλαζικής Περιόδου 2014 στην οποία σημειώθηκε άμεση (15-λεπτη) ετοιμότητα παρουσιάζονται στο επόμενο κεφάλαιο. Στην παρούσα παράγραφο γίνεται η συγκεντρωτική παρουσίασή τους και αναλύονται τα σημαντικότερα χρονικά χαρακτηριστικά των ημερών άμεσης ετοιμότητας για την περίοδο 2014, καθώς και η σύγκρισή τους με τα αντίστοιχα δεδομένα των επιχειρησιακές περιόδων 2004 -2013.

    Α. Χρονικά χαρακτηριστικά των ημερών ετοιμότητας ανά περίοδο

    Στις 28 ημέρες άμεσης ετοιμότητας κατά την επιχειρησιακή περίοδο 2014

    παρατηρήθηκαν τα εξής: Η μέση ώρα έναρξης της άμεσης ετοιμότητας είναι στις 10:28 UTC (13:28

    τ.ω.), με μόνο το 25% των περιπτώσεων να αντιστοιχεί στο διάστημα 9:00-12:00 UTC. Η μέση ώρα λήξης της άμεσης ετοιμότητας είναι στις 19:40 UTC (22:40

    τ.ω.), με το 82% των περιπτώσεων να παρατηρείται μετά τις 17:00 UTC, και το 43% των περιπτώσεων μετά τα μεσάνυχτα (21:00 UTC).

    Η ημερήσια διάρκεια της άμεσης ετοιμότητας στις ημέρες που εξετάζονται κυμάνθηκε από 1,7 έως 22,5 ώρες, με μέση ημερήσια διάρκεια 8,7 ώρες.

    Η μικρή διάρκεια της επιχειρησιακής περιόδου 2014 έχει ως αποτέλεσμα φυσικά και

    το μικρό αντίστοιχα αριθμό ημερών ετοιμότητας. Η συχνότητα όμως των ημερών ετοιμότητας (46% στο σύνολο των ημερών του Προγράμματος) εμφανίζεται σχετικά μεγάλη. Συνολικά στην περίοδο 2004-2014 το πλήθος των ημερών ετοιμότητας παρουσιάζει μεγάλη διακύμανση από χρονιά σε χρονιά (Πίνακας 2.2.1.). Το μέγιστο των ημερών ετοιμότητας παρατηρήθηκε στις περιόδους 2005 και 2009 και το ελάχιστο το 2012.

    Ιδιαίτερο χαρακτηριστικό της περιόδου 2014 επίσης είναι η αυξημένη επιχειρησιακή δραστηριότητα κατά τις νυχτερινές ώρες, γεγονός που αποδεικνύεται από το μεγάλο αριθμό ημερών με λήξη άμεσης ετοιμότητας μετά τα μεσάνυχτα (43% των περιπτώσεων, η μεγαλύτερη αντίστοιχη συχνότητα στο διάστημα 2004-2014). Αυτό έχει ως αποτέλεσμα η μέση ώρα λήξης της άμεσης ετοιμότητας το 2014 να είναι η μεγαλύτερη που έχει καταγραφεί στο εξεταζόμενο διάστημα. Στο σύνολο του διαστήματος πάντως, η μέση ώρα

  • 26 ΕΛ.Γ.Α.-ΚΕ.Μ.Ε. ΕΤΗΣΙΑ ΕΚΘΕΣΗ ΕΘΝΙΚΟΥ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑΤΟΣ ΧΑΛΑΖΙΚΗΣ ΠΡΟΣΤΑΣΙΑΣ 2014

    έναρξης σε κάθε επιχειρησιακή περίοδο σταθερά σημειώνεται τις πρώτες μεταμεσημβρινές ώρες και η μέση ώρα λήξης τις πρώτες βραδινές ώρες.

    Πίνακας 2.2.1. Χρονικά χαρακτηριστικά των ημερών ετοιμότητας ανά περίοδο στο διάστημα 2004-2014.

    Περίοδος Άμεση (15΄) ετοιμότητα

    Συχνότητα ημερών (%)

    Μέση ώρα έναρξης (UTC)

    Μέση ώρα λήξης (UTC)

    Μέση ημερήσια διάρκεια (ωω:λλ)

    2004 39,9 11:08 17:56 6:47 2005 48,6 11:27 19:52 8:25 2006 45,4 10:35 18:17 8:22 2007 38,3 10:43 18:34 7:51 2008 34,4 10:57 18:48 7:28 2009 47,3 10:07 19:04 8:47 2010 33,9 11:28 18:56 7:27 2011 33,3 10:20 19:15 8:46 2012 26,6 10:28 18:52 8:00 2013 33,9 10:21 19:27 8:15 2014 45,9 10:28 19:40 8:40

    2004-14 38,9 10:43 18:58 8:04

    Β. Χρονικά χαρακτηριστικά των ημερών ετοιμότητας ανά μήνα

    Στον Πίνακα 2.2.2 δίνεται ο αριθμός των ημερών άμεσης ετοιμότητας που παρουσιάστηκαν στους δύο μήνες της περιόδου 2014 και οι αντίστοιχες τιμές (ελάχιστη, μέγιστη και μέση) της ώρας έναρξης, λήξης και ημερήσιας διάρκειας της 15λεπτης ετοιμότητας. Ο Σεπτέμβριος παρουσίασε τις περισσότερες ημέρες ετοιμότητας και τη μεγαλύτερη μέση ημερήσια διάρκεια ετοιμότητας. Πίνακας 2.2.2. Χρονικά χαρακτηριστικά των ημερών ετοιμότητας ανά μήνα την περίοδο 2014.

    Μήνας

    Άμεση (15΄) ετοιμότητα

    Πλήθος Ημερών

    Ώρα έναρξης (UTC)

    Ώρα λήξης (UTC)

    Ημερήσια διάρκεια (ωω:λλ)

    Ελάχ. Μέγ. Μέση Ελάχ. Μέγ. Μέση Ελάχ. Μέγ. Μέση

    Αύγουστος 10 0:00 21:36 13:12 4:41 23:59 19:22 1:39 14:48 6:10 Σεπτέμβριος 18 6:53 13:50 8:57 11:11 23:59 19:50 2:27 22:29 10:03

    1/8-30/9 28 0:00 21:36 10:28 4:41 23:59 19:40 1:39 22:29 8:40

    Αναλυτικά, η μηνιαία κατανομή των ημερών ετοιμότητας ανά περίοδο για το διάστημα 2004-2014 παρουσιάζεται στον Πίνακα 2.2.3. Η αξιολόγηση των δεδομένων

  • 2. ΑΠΟΤΙΜΗΣΗ ΕΠΙΧΕΙΡΗΣΙΑΚΗΣ ΠΕΡΙΟΔΟΥ 2014 27

    δείχνει ότι ο αριθμός των ημερών ετοιμότητας το Σεπτέμβριο 2014 είναι ιδιαίτερα μεγάλος, διπλάσιος του μέσου όρου, και αποτελεί τη μέγιστη τιμή από το 2004 και έπειτα. Αντίθετα, ο αριθμός των ημερών ετοιμότητας τον Αύγουστο 2014 είναι κοντά στο αναμενόμενο.

    Στο σύνολο του εξεταζόμενου διαστήματος, η μέση μηνιαία κατανομή των ημερών ετοιμότητας παρουσιάζει μέγιστο τον Ιούνιο και ελάχιστο τον Απρίλιο. Συνολικά οι μισές περίπου ημέρες ετοιμότητας ανά περίοδο παρουσιάστηκαν τον Ιούνιο και το Μάιο, με πέντε περιόδους το μέγιστο των ημερών να είναι το Μάιο, και στις υπόλοιπες πέντε τον Ιούνιο. Επίσης στο τρίμηνο Μαΐου – Ιουλίου σημειώνονται τα 2/3 των ημερών ετοιμότητας. Πίνακας 2.2.3. Μηνιαία κατανομή των ημερών ετοιμότητας ανά περίοδο.

    2004 2005 2006 2007 2008 2009 2010 2011 2012 2013 2014 Μ.Ο. Απρίλιος 9 8 10 9 8 6 5 1 3 3 - 6,2

    Μάιος 16 18 10 22 11 25 10 18 19 13 - 16,2 Ιούνιος 21 17 26 17 18 17 20 17 4 17 - 17,4 Ιούλιος 5 18 19 5 11 10 17 9 7 14 - 11,5

    Αύγουστος 12 14 9 8 5 15 4 8 6 7 10 8,9 Σεπτέμβριος 10 14 9 9 10 6 3 5 7 5 18 8,7

    Σύνολο 73 89 83 70 63 79 59 58 46 59 28 68,9

    Συνολικά, το μέγιστο των ημερών ετοιμότητας παρατηρήθηκε το 2005 και το ελάχιστο το 2012. Το μέγιστο αποδίδεται στο μεγάλο πλήθος ημερών ετοιμότητας τον Ιούλιο και τον Αύγουστο του 2005, ενώ το ελάχιστο στην εξαιρετικά μικρή τιμή των ημερών τον Ιούνιο του 2012.

    Γ. Χρονικά χαρακτηριστικά των ημερών ετοιμότητας ανά είδος επιχειρησιακής δραστηριότητας

    Τα χρονικά χαρακτηριστικά της ετοιμότητας συνδέονται άμεσα με το είδος της πτητικής δραστηριότητας. Στις 28 ημέρες άμεσης ετοιμότητας του 2014, περιλαμβάνονται:

    22 επιχειρησιακές ημέρες, ποσοστό 79% των ημερών ετοιμότητας και 36% των ημερών του Προγράμματος

    17 ημέρες σποράς, ποσοστό 77% των επιχειρησιακών ημερών, 61% των ημερών ετοιμότητας και 28% των ημερών του Προγράμματος

    6 ημέρες χαλαζιού, ποσοστό 35% των ημερών σποράς, 27% των επιχειρησιακών ημερών, 21% των ημερών ετοιμότητας και 10% των ημερών του Προγράμματος.

    Οι αναλογίες αυτές είναι σχεδόν ίδιες για κάθε επιχειρησιακή περίοδο στη διάρκεια

    της ενδεκαετίας 2004-2014, ανεξάρτητα από τον απόλυτο αριθμό των ημερών ετοιμότητας ανά περίοδο.

  • 28 ΕΛ.Γ.Α.-ΚΕ.Μ.Ε. ΕΤΗΣΙΑ ΕΚΘΕΣΗ ΕΘΝΙΚΟΥ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑΤΟΣ ΧΑΛΑΖΙΚΗΣ ΠΡΟΣΤΑΣΙΑΣ 2014

    Κατά την επιχειρησιακή περίοδο 2014, οι κοινές επιχειρησιακές ημέρες στις δύο περιοχές προστασίας ήταν συνολικά 16. Από αυτές οι 13 ήταν ημέρες σποράς τουλάχιστον σε μία περιοχή προστασίας και οι 7 ήταν ημέρες σποράς και στις δύο περιοχές προστασίας.

    Ανάλογα με το είδος και το πλήθος των επιχειρησιακών πτήσεων σε μία ημέρα, τα χρονικά χαρακτηριστικά της 15λεπτης ετοιμότητας διαφοροποιούνται. Όπως φαίνεται στον Πίνακα 2.2.4, η μικρότερη μέση ημερήσια διάρκεια της άμεσης ετοιμότητας, με έναρξη αργότερα και λήξη νωρίτερα μέσα στο 24ωρο, παρατηρείται στις ημέρες ετοιμότητας που δεν πραγματοποιήθηκε πτήση. Τα χρονικά χαρακτηριστικά της ετοιμότητας κλιμακώνονται ανάλογα με το είδος και το πλήθος τω